Ο Alan Read και ο Joe Kelleher ήρθαν στο Κέντρο Επισκεπτών του ΚΠΙΣΝ για μια ομιλία γύρω από το θέατρο, η οποία αποτέλεσε κομμάτι του προγράμματος του Κέντρου Επισκεπτών για το φθινόπωρο 2015. Ο πρώτος μας μίλησε μέσω skype. Ο δεύτερος ταξίδεψε για να είναι εδώ. Οι αρετές των δύο ομιλητών είναι πολλές και διαφορετικές. Ο Read μοιάζει σα να πηδάει από το ένα θέμα στο άλλο. Κάνει τολμηρές συνδέσεις μεταξύ πολύ διαφορετικών μεταξύ τους πραγμάτων, αντλεί από τη φιλοσοφία, την ιστορία και την ανθρωπολογία με τέτοιο τρόπο και στόχο που συνήθως στο τέλος μιας ομιλίας η σκέψη του ακροατή του έχει προχωρήσει κάπου πιο μακριά από εκεί που ξεκίνησε: σε ένα άλλο πεδίο το οποίο γεννά καινούρια ερωτήματα. Ο Kelleher περιγράφει εικόνες και παραστάσεις με μια γλώσσα που θυμίζει ποίηση ή θεατρική συγγραφή. Μιλά έντονα, παθιασμένα, συνδέει πράγματα μεταξύ τους υπόγεια. Ενδιαφέρεται για τις λεπτομέρειες. Για τα πράγματα εκείνα που δεν τα βλέπεις με μια πρώτη ματιά, αλλά που προϋποθέτουν μια φοβερά ασκημένη προσοχή. Σαν το πεδίο ενδιαφέροντός του να είναι το περιθώριο της προσοχής των άλλων. Όχι ότι η προσοχή των άλλων είναι κάτι που μπορεί να ορίσει κανείς.
Η πρώτη φορά που άκουσα τον Alan Read (Καθηγητής Θεατρολογίας στο King's College, London) να μιλάει δημόσια ήταν το 2007, ενώ τον Joe Kelleher (Καθηγητής Θεατρολογίας και Δραματικής Τέχνης στο Roehampton University London) το 2008. Έκτοτε τους παρακολούθησα πολλές φορές να μιλούν, χωριστά ή πλάι-πλάι, σε συνέδρια στην Κροατία, στην Αγγλία, στην Ολλανδία. Οι ομιλίες τους αποτελούν μια ακόμη απόδειξη πως οι θεωρητικοί είναι οι ίδιοι δημιουργοί, πως θεωρία και πράξη δεν είναι σε πόλεμο και πως την ομιλία ενός σημαντικού θεωρητικού την επαληθεύει η πράξη. Η πράξη μέσα σ’ αυτήν.
Στα πλαίσια αυτά, στις 12 Νοεμβρίου, στο Κέντρο Επισκεπτών, ο Read διάβασε ένα απόσπασμα από μια έρευνα που σιγά-σιγά αποτέλεσε κομμάτι του πιο πρόσφατου βιβλίου του με τίτλο Theatre in the Expanded Field: Seven Approaches to Performance, Bloomsbury 2013. Στο απόσπασμα αυτό, που ονομάζεται «η εποχή της κεραμικής», o επιστήμονας του θεάτρου και της performance αναφέρεται στην ανακάλυψη του κεραμικού πλακιδίου/πλακακιού. Το πλακάκι απ’ τη μια μεριά είναι συμπαγές και από την άλλη μεριά είναι πορώδες. Η πορώδης επιφάνειά του επιτρέπει στον έξω κόσμο, με την υγρασία και τον αέρα και το φως του, να το επηρεάσει. Να αλληλεπιδράσει μαζί του. Ωστόσο θα υπάρχει πάντοτε κάτι που θα σταματά την πλήρη αλληλεπίδραση με τον έξω κόσμο. Αυτό είναι η άλλη, η συμπαγής μεριά του πλακακιού. Το πλακάκι αυτό το παρομοιάζει με το θέατρο. Σαν αυτό, οι συμβάσεις στο θέατρο – όπως για παράδειγμα η σκοτεινή και η φωτισμένη πλευρά του – επιτρέπουν μεν τη μονομερή επικοινωνία, αλλά περιορίζουν την πλήρη διάδραση. Αυτό τον περιορισμό της διάδρασης στο θέατρο ο Read δεν τον θεωρεί τροχοπέδη αλλά προστασία. Αυτή την ανθρώπινη, όπως λέει, αντίσταση του θεάτρου στη διάδραση ο Read καλεί τους επιστήμονες της performance να τη δουν, να την εξετάσουν και να την εκτιμήσουν.
Ο Kelleher διάβασε ένα απόσπασμα από το βιβλίο του The Illuminated Theatre: Studies on the Suffering of Images, Routledge 2015, στο οποίο, ανάμεσα σε άλλους καλλιτέχνες, αναφέρεται και στους γνωστούς στο ελληνικό κοινό Romeo Castellucci και Alvis Hermanis. Παραθέτω μεταφρασμένο στα ελληνικά ένα μικρό απόσπασμα από την ανάλυση της παράστασης The Sound of Silence, Ο Ήχος της Σιωπής, σε σκηνοθεσία Alvis Hermanis: «Η σκηνή διαδραματίζεται στη δεκαετία του εξήντα, μια εποχή που ανήκει σε μια μακρινή εποχή, την οποία οι άνθρωποι επί σκηνής μπορούν μόνο να φανταστούν πως θυμούνται. Μια εποχή ουτοπιών ίσως, φτιαγμένη από τις υποσχέσεις του παρελθόντος. Μια εποχή η οποία δε θα μπορούσε να ξανασυμβεί. Θα μπορούσε μόνο να συμβεί ξανά μέσα στο θέατρο. Μόνο που στο θέατρο κάτι όντως συμβαίνει, πάντα, και αυτό το κάτι μοιάζει να θέλει να συνεχίζεται, όπως στη σκηνή όπου ολόκληρο το καστ των νέων ηθοποιών κρατάει ένα φτερό συνεχώς στον αέρα με τη συλλογική τους αναπνοή ενώ η μουσική που ακούγεται μετράει την επιτυχία τους: σταματά κάθε φορά που το φτερό αγγίζει το έδαφος ή ακουμπά πάνω σε κάποιο σώμα.»
Ευχαριστώ τους ανθρώπους που παρευρέθηκαν και το Κέντρο Επισκεπτών που αγκάλιασε την πρωτοβουλία αυτή να μιλήσουν μαζί στο ελληνικό κοινό με αφορμή τα δυο καινούρια τους βιβλία, τα οποία συνομιλούν μέσα από την τόλμη και την πρακτικότητά τους, ο Alan Read και ο Joe Kelleher.
Η Ιόλη Ανδρεάδη είναι σκηνοθέτις και Visiting Research Fellow, King’s College London. Αυτήν την περίοδο, η παράστασή της «Οικογένεια Τσέντσι» παίζεται στο Ίδρυμα «Μιχάλης Κακογιάννης».
