Βάκχες

Ανάμεσα στις τραγωδίες και τις τρομερές πράξεις που περιγράφουν (μητροκτονίες, παιδοκτονίες, θεοφάνιες κ.λπ.), οι "Βάκχες" κατέχουν περίοπτη θέση. Η δολοφονία του Πενθέα από τα χέρια της εκστασιασμένης μαινάδας/μητέρας του, που περιφέρει το κομμένο κεφάλι του πιστεύοντας πως πρόκειται για κεφάλι λιονταριού, είναι ένα γεγονός που όμοιό του δεν υπάρχει στις σωζόμενες τραγωδίες. Αλλά και το ότι οι "Βάκχες" εμφανίζουν ως πρωταγωνιστή έναν θεό, τον ίδιο τον θεό του θεάτρου (και του αμπελιού), τις καθιστά μοναδικές. Στην τελευταία τραγωδία του Ευριπίδη, καταφτάνει στη Θήβα ο Διόνυσος -γιος του Δία και της Σεμέλης- με σκοπό να εγκαθιδρύσει τη θρησκεία του ("πόλη ανέγγιχτη των οργίων μου, θα κοινωνήσει τη μανία μου", μας πληροφορεί νωρίς). Εκεί αντιμετωπίζει την αντίσταση του βασιλιά της πόλης Πενθέα, ο οποίος αμφισβητεί τη θεϊκή του υπόσταση και αντιστέκεται στη νέα θρησκεία και στις ηδονικές, εκστατικές και οργιαστικές τελετές που τη συνοδεύουν˙ όπως είδαμε, η εκδίκησή του θα είναι φριχτή.

Ο Θάνος Παπακωνσταντίνου διάβασε την τραγωδία ίσως ως μια "περφόρμανς" του Διόνυσου, ως μια επιτελεστική πράξη από τα χέρια ενός θεού, που είναι σκηνοθέτης και περφόρμερ. Ο Διόνυσός του (πολύ καλός ο Κωνσταντίνος Αβαρικιώτης), φορώντας φράκο και ψηλοτάκουνα παπούτσια, βρίσκεται από νωρίς στην ορχήστρα, διαδρά με τους θεατές, επιζητά το χειροκρότημά τους. Η ορχήστρα, καλυμμένη με λευκά πανιά, αποκαλύπτει δυο-τρία κιβώτια με σκηνικά αντικείμενα, επιλογή που παραπέμπει στη θεατρική πρακτική (σκηνικά-κοστούμια: Νίκη Ψυχογιού). Έχουμε να κάνουμε επίσης με έναν "queer" Διόνυσο˙ ο σκηνοθέτης είδε στην οργιαστική νέα θρησκεία, που καταρρίπτει παλιά στερεότυπα, την ορμή και τη γοητεία της ετερότητας, του "άλλου", του "διαφορετικού". Έτσι, το λάβαρο της διονυσιακής θρησκείας δανείζεται τα χρώματα του ουράνιου τόξου, ενώ πολύχρωμες μπογιές βάφουν από την κορυφή έως τα νύχια όσους και όσες την ασπάζονται, με προεξάρχουσες τις ακολούθους του θεού, που αποτελούν τον Χορό.

Ο πολύχρωμος καμβάς που κατακλύζει την ορχήστρα είναι η πιο ισχυρή εικόνα της παράστασης, μόνο που κανένας συμβολισμός δεν λειτουργεί όταν τα πράγματα μένουν στην επιφάνεια - ενώ ακόμη και από αισθητικής άποψης η όψη απέχει από τις υψηλής αισθητικής δουλειές του Παπακωνσταντίνου, φλερτάροντας με το κιτς. Η επιδερμική ανάγνωση των ρόλων αδίκησε τους καλούς ηθοποιούς (Θέμης Πάνου/Κάδμος, Αλεξία Καλτσίκη/Αγαύη, Αργύρης Πανταζάρας/Πενθέας, Μαριάννα Δημητρίου/Τειρεσίας), ενώ με ελάχιστη επιδραστικότητα μεταφέρθηκαν στις κερκίδες όσα τρομερά συντελούνταν ή περιγράφονταν επί σκηνής. Ιδιαίτερη ευθύνη για το αποτέλεσμα είχαν η απόδοση μεγάλου μέρους του κειμένου με εκφορά που προσομοίαζε σε ψαλμωδία, η μουσική σύνθεση του Δημήτρη Σκύλλα -επική, πομπώδης, "βαριά" δεν μετέδωσε κάτι από τον εκστατικό χαρακτήρα της βακχείας-, όπως και οι απογοητευτικές χορογραφίες της Νάντης Γώγουλου.