Σφήκες

Η Λένα Κιτσοπούλου καταφεύγοντας σε μια ελεύθερη διασκευή των "Σφηκών" του Αριστοφάνη, όπου ο κωμωδιογράφος σατίριζε τη δικομανία των Αθηναίων, θέλησε κατά δική της δήλωση να εστιάσει σε σύγχρονες "σφήκες": σε σένα που "υφίστασαι μέσω της κακότητας", που "δηλώνεις την παρουσία σου ψάχνοντας εμμονικά τα αρνητικά του άλλου", που "επιδιώκεις την καταστροφή κάποιου που ούτε καν σχετίζεται μαζί σου". Ανιχνεύονται εδώ ανθρωποφαγικά μοτίβα και συμπεριφορές που παρατηρούνται πλέον στα "δικαστήρια" των κοινωνικών δικτύων και των τηλεπαραθύρων ("ήρθε ο καιρός να έχουμε όλοι άποψη, να πεθάνει όποιος δεν έχει άποψη", ακούγεται σε κάποιο σημείο), όμως το κείμενο απλώνεται και συμπεριλαμβάνει πληθώρα από τις θεματικές που απασχολούν συνολικά τη δημιουργό (ο ρατσισμός, ο συντηρητισμός, η κοινωνική σαπίλα, η ελληνική οικογένεια). Υπάρχει έτσι ήδη μια παρέκκλιση και μια αδυναμία κατασκευής ενός θεάματος με συμπαγέστερο πυρήνα, πράγμα ασυνήθιστο για την Κιτσοπούλου: οι παραστάσεις της, παρά την αναρχία και την πληθωρικότητα, διαπερνώνται συνήθως από ένα αόρατο αλλά υπαρκτό νήμα, διαθέτουν ένα κέντρο βάρους που εδώ απουσιάζει και τα περισσότερα δρώμενα μοιάζουν ατάκτως ερριμμένα.

Το σημαντικότερο παθητικό πάντως είναι η ποιότητα του κειμένου. Η Λένα Κιτσοπούλου μάς έχει συνηθίσει σε έργα και παραστάσεις που προκαλούν τις αντοχές μας, που καθρεφτίζουν την ασχήμια μας, που εκθέτουν τις πιο κακοφορμισμένες όψεις της κοινωνίας μας, που γκρεμίζουν τις ψευδαισθήσεις μας, όλα αυτά φυσικά με βιαιότητα και ωμότητα στα λόγια και στις σκηνικές πράξεις. Συνήθως όμως υπάρχει ένα κάτω κείμενο πίσω από τη φωνακλάδικη φόρμα, που μαρτυρά αγωνία, θυμό, νoιάξιμο, όπως υπάρχει και ένα στιλ γραφής εμπνευσμένο, μια εκφεύγουσα ποιητικότητα, μια σαρδόνια γλώσσα, μια ευφυής πένα. Πού ήταν όλα αυτά στο ανέμπνευστο κείμενο των "Σφηκών"; Στον επί δεκαλέπτου μονόλογο σχετικά με τις (κυριολεκτικά) "πουτσότριχες"; Στη σάτιρα για το τουριστικό brand name της Ελλάδας και τα realities γεύσης μέσα από κρύα αστεία περί τυροκροκέτας; Στις κακές επιθεωρησιακές αναφορές σε γνωστά πρόσωπα της τηλεόρασης και της πολιτικής, χωρίς κάτι να τις πηγαίνει πέρα από το επίπεδο του χαβαλέ; Στο σαμποτάζ ενός από τα καλύτερα στοιχεία της παράστασης, τη "δικομανία" του "ελληνάρα" που αντιστέκεται στην πολιτική ορθότητα και τον δικαιωματισμό λέγοντας "τα πράγματα με το όνομά τους", που αποδόθηκε με μια ντελιριακή ερμηνεία από το πρώτο μέχρι το τελευταίο λεπτό, με αποτέλεσμα να χαθεί μια ωραία ιδέα μέσα στις φωνασκίες;

Στους "Σφήκες" το κάτω κείμενο υποχώρησε υπό το βάρος μιας αισθητικής φόρμας που έδειχνε κενή κι ενός προσβλητικού ή απλώς μονοκόμματου λόγου που αντέγραφε αυτόν των κοινωνικών δικτύων. Έτσι, προκύπτει ένα ακόμη σημαντικότερο παθητικό: καθώς η επιδραστική ειρωνεία απουσίαζε, τα σχόλια λήφθηκαν στην κυριολεξία τους, με αποτέλεσμα σκηνές όπως για τους "χοντρούς" (από τις πιο δυσάρεστες στιγμές της παράστασης) και τους "πούστηδες" να ασκούν κυριολεκτικά κακοποιητικό λόγο εις βάρος τους.  Φυσικά, υπήρχε και θάρρος και τόλμη σε αυτή τη δουλειά, κυρίως όταν μίλησε για άβολα θέματα (όπως η αστυνομική βία, ή η τραμπούκικη νεοελληνική συμπεριφορά), έστω κι αν έγινε με τρόπο πρώτου επιπέδου, όπως υπήρξαν λίγες ωραίες ιδέες, με κορυφαία αυτή του μονοπρόσωπου Χορού (Δημήτρης Ναζίρης), ένα εύρημα με πολλές αναγνώσεις και λειτουργίες (και κωμική και θεατρική σχετικά με την αμηχανία αντιμετώπισης του Χορού και βαθύτερη ως σχόλιο για τη μοναξιά της ατομικότητας απέναντι στον όχλο), και γι’ αυτό εύστοχο. Ακόμη και η θεόρατη μπασκέτα του σκηνικού (σκηνικά-κοστούμια: Μαγδαληνή Αυγερινού) και η παρουσία ενός μαύρου μπασκετμπολίστα που ξεπερνούσε τις ανθρώπινες διαστάσεις (σαφής αναφορά στον Γιάννη Αντετονκούμπο) μίλησαν εύγλωττα για την επιλεκτική αποδοχή του ξένου από τους νεοέλληνες, χωρίς την ανάγκη κειμένου.

Η παράσταση έκλεισε με έναν δικό της μονόλογο σε ρυθμούς ραπ κι εδώ η Κιτσοπούλου μάς θύμισε το ταλέντο της στη γραφή (και την περφόρμανς) - αν και όχι άστοχα μπορεί να παρατηρήσει κανείς ότι δεν ενδιαφέρεται πλέον και για τον δικό της αυτοσαρκασμό αλλά μετακινείται προς μία ναρκισιστική αυτοαναφορικότητα και την εξαίρεση του εαυτού της από τη θλιβερή μάζα στην οποία επιπλέουμε όλοι οι υπόλοιποι. Αξιότατοι οι ηθοποιοί (Νίκος Καραθάνος, Πάνος Παπαδόπουλος, Θοδωρής Σκυφτούλης, Θάνος Μπίρκος, Νεφέλη Μαϊστράλη, Κωνσταντίνος Πλεμμένος, Ιωάννα Μαυρέα, Γιάννης Κότσιφας κ.ά.), ακόμη κι όταν είχαν να δώσουν υπόσταση σε εντελώς προσχηματικούς ρόλους. Απολαυστική η ορχήστα και η μουσική του Νίκου Κυπουργού που έπαιξε με γνωστές λαϊκές μελωδίες. Κάποιες σκηνοθετικές και ενδυματολογικές επιλογές θα ήταν καλό να λαμβάνουν υπ’ όψιν τις θερμοκρασίες του ελληνικού καλοκαιριού και να αναζητούν άλλες λύσεις αντί για γούνες και sleeping bags.