Mike Rafail©
Κάποιοι αγαπούν τις "φιλτραρισμένες" δηλώσεις, η Ελισάβετ Κωνσταντινίδου τις απεχθάνεται. Παραμένει μια σπάνια, αφοπλιστική εξαίρεση. Είναι από τους λίγους καλλιτέχνες που, όταν σου μιλούν, νιώθεις ακαριαία αυτή τη βαθιά οικειότητα, έναν αυθεντικό σεβασμό και μια αλήθεια που σε καθηλώνει. Δεν μασάει τα λόγια της, δεν ωραιοποιεί καταστάσεις, καταθέτει την ψυχή της.
Με αφορμή τη μεγάλη καλοκαιρινή παραγωγή του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος (ΚΘΒΕ), η αγαπημένη ηθοποιός ανοίγει τα χαρτιά της. Η εμβληματική "Λυσιστράτη" του Αριστοφάνη, σε σκηνοθεσία Αστέριου Πελτέκη, κάνει πρεμιέρα στις 30 Ιουνίου στο Θέατρο Δάσους, πριν ξεκινήσει το ταξίδι της σε όλη την Ελλάδα —με στάσεις-σταθμούς στο Αρχαίο Θέατρο Δίου στις 25 Ιουλίου και φυσικά στο Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου στις 21 και 22 Αυγούστου.
Μιλήσαμε μαζί, πιάσαμε κουβέντα για έναν ρόλο που της πάει απίστευτα και τη ρώτησα για τα ιδανικά της ηρωίδας της, το "πολιτικά ορθό" στην κωμωδία, τις τρομακτικές παράλληλες γραμμές ανάμεσα στην αρχαιότητα και το σήμερα, αλλά και για τον έναν και μοναδικό θεατή για τον οποίο ανεβαίνει κάθε βράδυ στο σανίδι. Ξεκινώντας, λοιπόν, από την καρδιά του έργου, αναρωτιέμαι ποια είναι τελικά τα βαθύτερα ιδανικά αυτής της γυναίκας, της Λυσιστράτης;
"Θέλει να φέρει την ειρήνη, να ζουν οι άνθρωποι αρμονικά. Αυτό είναι το μεγαλύτερο δώρο. Στη σκέψη της δεν υπάρχει ούτε εκμετάλλευση, ούτε χρήση του άλλου, ούτε πολιτική με τον τρόπο που γίνεται στις μέρες μας—δηλαδή χωρίς καμία σκέψη για τους ανθρώπους, παρά μόνο για το προσωπικό όφελος. Ο Αριστοφάνης έκανε μια τεράστια υπέρβαση για την εποχή του. Φαίνεται απλοϊκό σήμερα, αλλά τότε ήταν πολύ μεγάλη κουβέντα: μίλησε για πανελλήνια ενότητα μέσα από μια γυναίκα. Υποστήριξε ότι οι γυναίκες έχουν δικαίωμα να διαχειριστούν τα κοινά. Όταν ο Πρόβουλος τη ρωτάει "εσύ θα ανακατευτείς με το ταμείο του κράτους;", εκείνη απαντά: "Γιατί, το ταμείο του σπιτιού ποιος το κρατάει; Αν τα αφήναμε σε εσάς, κατάλαβες..."".
Νιώθετε ένα ιδιαίτερο βάρος όταν αναλαμβάνετε ένα αρχαίο κείμενο;
Όχι, δεν νιώθω κανένα βάρος. Με την ίδια σοβαρότητα, υπευθυνότητα και σκέψη υπηρετώ ένα σύγχρονο κι ένα αρχαίο κείμενο. Είναι θέμα σεβασμού προς αυτό που ακούω και προς αυτό που θέλω να εκδηλώσω.
Ποια είναι η ματιά του σκηνοθέτη Αστέρη Πελτέκη πάνω στο έργο;
Ο σκηνοθέτης μας, ο ΑστέρηςΠελτέκης, κάνει κάποιες πολύ ευφυείς "παντρειές". Θέλει να με βγάλει λίγο σαν τη Θεά Αθηνά, που μετατρέπεται σε Λυσιστράτη, δίνοντάς της θεϊκές ιδιότητες—αν και πιστεύω ότι όλοι οι άνθρωποι περιέχουμε θεϊκές ιδιότητες αν το θέλουμε. Αντίστοιχα, ο Πρόβουλος προσεγγίζεται λίγο σαν τον Άρη. Δίνουμε στίγματα. Ακόμα και η μετάφραση είναι έτσι χρησιμοποιημένη που μπορεί να είναι λαϊκή, αλλά σε κάνει να σκεφτείς και λίγο στα αρχαία, πετώντας πράγματα για την ιστορία.
Πώς νιώθετε που ένα κείμενο γραμμένο πριν από αιώνες μοιάζει να φωτογραφίζει την τρέχουσα πολιτική και κοινωνική μας πραγματικότητα;
Σίγουρα δεν μπορείς να γελάσεις με τη Λυσιστράτη. Για κλάματα είναι, αν συνειδητοποιήσεις την παρακμή και το "μπάχαλο" της κοινωνίας. Είναι τόσο ταιριαστό με την εποχή μας, τους πολέμους, τα πάντα. Μοιάζει να γελάς με αυτό, αλλά είναι η ίδια η εποχή που ζεις και οι άνθρωποι δεν καταλαβαίνουν τίποτα. Το ατομικό συμφέρον μάς οδηγεί στο χάος. Έχουν περάσει αιώνες κι η ανθρωπότητα συνεχίζει στο ίδιο μοτίβο. Και βάζω κι εμένα μέσα, έτσι; Ζω σε αυτή την κοινωνία, δεν μπορώ να με εξαιρέσω.
Οι ηγέτες μας έχουν τεράστια ευθύνη, δεν δίνουν καλά παραδείγματα. Αλλά κι εμείς που τους στηρίζουμε... Νομίζω από την εποχή του Καποδίστρια δεν έχει αλλάξει τίποτα. Από τότε και μετά, άρχισε το "αλισβερίσι": "πού θα βολέψεις την κόρη μου ή τον γιο μου στο δημόσιο για να σε ψηφίσω". Αυτό άλλαξε τη συνείδηση του κόσμου και πλέον τα χάνεις.
Μέσα σε αυτό το κοινωνικό πλαίσιο, πώς βλέπετε τη θέση της γυναίκας σήμερα, με φαινόμενα όπως οι γυναικοκτονίες; Σας δημιουργεί φόβο;
Δεν μπαίνω καθόλου σε αυτή τη διαδικασία του φόβου. Κάνω ό,τι μπορώ για να κρατώ το ηθικό μου υψηλό και δεν κατηγοριοποιώ. Δεν λέω "πάλι οι γυναίκες είναι στη γωνία", λέω "πάλι οι άνθρωποι". Έχει να κάνει με τον άνθρωπο κατά βάση, με το τι ταυτίζεσαι και με τι συμβαδίζεις. Φυσικά κάποιοι θέλουν να μας φοβίσουν και να μας χειραγωγήσουν. Αν μπορούσαν, θα μας είχαν κλεισμένους σε ένα σπίτι, όπως στο Covid που ταράχτηκα, αλλά όχι σε σημείο να μαλώνω ή να σκοτώσω τον άντρα μου. Όσο μπορώ, κρατώ τη δική μου οντότητα μακριά από αυτό.
Μπορεί το θέατρο να λειτουργήσει ακόμα ως μέσο αφύπνισης;
Μακάρι έστω ένας άνθρωπος να ακούσει μια φράση. Για μένα, όλο το έργο συμπυκνώνεται σε μια φράση που λέω προς το τέλος: "Όλοι είμαστε αδέρφια, κάθε πόλεμος εμφύλιος είναι". Ας το ακούσει αυτό ένας άνθρωπος! Το θέατρο πάντα υπήρχε σε δύσκολους καιρούς και σε πολέμους· εκπαιδεύει, διασκεδάζει, τέρπει. Αλλά είναι και προσωπική διαδικασία το τι ακούει ο καθένας. Εγώ, όταν μιλάω στη σκηνή, θέλω να κάνω εικόνες, θέλω να βάλω τον άνθρωπο μέσα. Δεν μπαίνω για να πω τα λόγια μου, να πάρω το μισθουλάκο μου και να φύγω. Πάω να πράξω. Κάποτε ένας δάσκαλός μου στη δραματική σχολή μού είπε κάτι που με προσδιορίζει ως ηθοποιό μέχρι σήμερα—και είναι η πρώτη φορά που το λέω δημόσια: "Να παίζεις πάντα για τον έναν που κοιτάει μόνο εσένα". Είναι μια τρομερή, ουσιαστική κουβέντα. Γι' αυτόν τον έναν δεν παραιτούμαι, δεν βαριέμαι, δεν νυστάζω, ό,τι και να έχω περάσει πριν. Θέλω αυτός ο ένας να πει "μπράβο ρε Ελισάβετ", να νιώσει, να ταυτιστεί.
Αν η Λυσιστράτη ερχόταν στο σήμερα, πού θα κήρυττε απεργία;
Θα κήρυττε απεργία από την ιδιοτέλεια! Αν κάποιος κοιτάει μόνο τον εαυτό του, θα έπρεπε να "αφανίζεται", να μην υπάρχει, γιατί ο ένας δεν νοιάζεται για τον άλλον. Από αυτό πάσχουμε.
Κινδυνεύει η κωμωδία από το "πολιτικά ορθό";
Ναι, το πιστεύω, αλλά η κωμωδία δεν βρίσκει έτσι τον δρόμο της. Δεν γίνεται κωμωδία χωρίς να σατιρίσεις, η κωμωδία έχει σάτιρα, δεν συμφωνώ καθόλου με αυτόν τον εγκλωβισμό. Το έθεσε πάρα πολύ ωραία ο Γιώργος Καπουτζίδης στο reunion που κάναμε για το "Παρά Πέντε". Χάρηκα τόσο πολύ που μου έδωσε εμένα να πω εκείνη την ατάκα! Λέει η Ζουμπουλία για το πώς πρέπει να λέμε κάποιον τώρα με το πολιτικά ορθό: "Θα τον πεις ο Κώστας με την ελλιπή οδοντοστοιχία". Και συμπληρώνω εγώ μετά από παύση: "Ο Κώστας με την ελλιπή οδοντοστοιχία πέθανε". Ήταν υπέροχο! Παλαιότερα, βέβαια, ίσως το παρακάνανε, εκμεταλλευόντουσαν την κωμωδία και το χιούμορ ήταν παραπανήσιο. Αν όμως έχεις σεβασμό στο πράγμα, και "χοντρή" μπορείς να πεις και "παράφρονα" μπορείς να πεις, χωρίς να είναι προσβλητικό. Ο Αστέριος Πελτέκης έχει επέμβει στη δραματουργία και νομίζω ότι παίζει με αυτό το θέμα με έναν τρόπο που θα αρέσει.
Στις πρώτες φωτογραφίες της παράστασης σας είδαμε σε ένα περιβάλλον που μοιάζει με χαμάμ...
Ναι! Το σκηνικό της Φρόσως Λύτρα είναι πάρα πολύ ωραίο, μου άρεσε πάρα πολύ. Έχει κάνει χαρακώματα εκεί που γίνεται ο πόλεμος, τα οποία μετά μετατρέπονται σε χαμάμ, όπου μαζεύονται οι γυναίκες. Και έχει μια σπείρα. Η σπείρα εμένα μου θυμίζει πάντα την εξέλιξη. Γιατί η εξέλιξη δεν γίνεται με άλματα. Πας σαν τη σπείρα, σιγά-σιγά. Έχει κόπο, έχει αγώνα για να καταλάβεις.
Πώς είναι η συνεργασία με τους υπόλοιπους συντελεστές και την ομάδα της παράστασης;
Υπάρχει μια πανέμορφη αρμονία. Τα κοστούμια του Νίκου Χαρλάφη προσθέτουν στην αισθητική της παράστασης, η μουσική του Γιώργου Ανδρέου είναι εξαιρετική, βγάζει ένα βαθύ συναίσθημα που σε φιλτράρει, ειδικά εκεί που αντιπαρατίθενται οι άνδρες με τις γυναίκες "για να σβήσουν τη φουφούνα". Και βέβαια, ο Κωνσταντίνος Ρήγος που έχει κάνει τη χορογραφία. Είναι ο γλυκός μου, τον αγαπώ τόσο πολύ. Είναι ένας άνθρωπος αρμονικά αναρχικός.
Με τους συμπρωταγωνιστές σας Παπουτσάκη, Κατσούλη, Παλαιολόγου, Πετράκη πώς ήταν το κλίμα στις πρόβες;
Κάναμε επανάσταση με μια υπέροχη παρέα, αλλά αν με ρωτάτε τι μας ένωσε, δεν είναι τόσο μια "χαρούμενη" στιγμή, όσο οι δυσκολίες. Κάναμε πρόβες από τις 17 Μαρτίου. Ήταν πολύ κουραστικό. Μας έφεραν ένα μεταφρασμένο κείμενο γύρω στις 100 σελίδες και έπρεπε να γίνουν κοψίματα, να ραφτεί, να φτιαχτεί από την αρχή. Περάσαμε πολλές διαδικασίες. Νιώθουμε σαν να έχουμε περάσει στρατό!
Οι κοινές ανάγκες και η δουλειά μέσα στις δυσκολίες μάς ένωσαν, ώστε μετά να λέμε: "Ρε συ, παίξαμε κι εμείς στη Λυσιστράτη". Η Θεσσαλονίκη είναι μια πόλη που σας αγαπάει ιδιαίτερα... Μα κι εγώ την αγαπώ, και μου το ανταποδίδει μέχρι παραπάνω από το κανονικό! Βέβαια, όλο αυτό με τις φωτογραφίες με ταράζει. Δεν υπάρχει μέρα που να βγω έξω και να μη φωτογραφηθώ μία και δύο φορές. Πρέπει να είμαι πάντα "ετοιμοπόλεμη" κοκέτα, αλλιώς θα έχανα το νου μου.
Όταν θέλετε να απομονωθείτε κάπου στη Θεσσαλονίκη, πού πηγαίνετε;
Έχω ένα στέκι για καφέ που λέγεται "Ενοχές", στην Πλατεία Ναυαρίνου. Την αγαπώ πολύ αυτή την πλατεία. Μου αρέσει επίσης να περπατώ στο κέντρο και να πηγαίνω παντού με τα πόδια. Έχει τα πάντα η πόλη για φαγητό με φίλους—από γκουρμέ μέχρι απλά ουζερί, και μέσα στο κέντρο και πιο έξω στη φύση.
Θα μπορούσατε να ζήσετε μόνιμα εκεί;
Όχι, κατηγορηματικά. Δεν μπορώ καθόλου αυτή την υγρασία! Το χειμώνα δεν στεγνώνουν τα ρούχα έξω—το έζησα όταν παίζαμε τη "Θελεστίνα"—ενώ ακόμα και τον Μάρτιο που ήρθα, έκανε πολύ κρύο. Επίσης, δεν αντέχω που δεν μπορώ να παρκάρω το αυτοκίνητό μου πουθενά. Είναι ωραίος τόπος, αλλά όχι για να μείνω. Εδώ δεν θέλω πια την Αθήνα όπου γεννήθηκα και δεν την άλλαζα με τίποτα... Νομίζω ότι ο δικός μου τόπος για να ζήσω μόνιμα είναι η Αίγινα.
Ο κόσμος σάς νιώθει πολύ δικό του άνθρωπο. Σας μιλούν με οικειότητα στο δρόμο;
Ναι, και το καταλαβαίνω πια ξεκάθαρα όταν με πλησιάζουν. Υπάρχει πραγματική εκτίμηση. Οι άνθρωποι βλέπουν τις συνεντεύξεις σου, τις στάσεις που κρατάς στα πράγματα, ακόμα κι όταν έχεις εκτεθεί. Από όλα αυτά βγαίνει μια συνολική εκτίμηση, όχι μόνο από τους ρόλους. Βλέπουν μια συνέπεια, νιώθουν ότι μπαίνεις με την ψυχή σου και κάνεις μια κατάθεση.
Οι ρόλοι σας πάντως έχουν πάντα κάτι πολύ ανθρώπινο.
Είναι ο τρόπος που τους προσεγγίζω. Δεν έχω κάνει κανέναν ρόλο που να είναι απόλυτα φρικτός. Ένα από τα πιο αγαπημένα μου πράγματα στο θέατρο ήταν η Εκάβη στο "Τρίτο Στεφάνι". Την αγάπησα και την έψαξα τόσο πολύ, δεν άφησα πτυχή της που να μην ερμηνεύσω. Η Εκάβη δεν ήταν μια "καλή" ηρωίδα· ήταν μια γυναίκα σκληρή λόγω των συνθηκών της ζωής της. Αυτούς τους ρόλους μού αρέσει να υπηρετώ, γιατί μπορείς να βρεις κομμάτια συμπαθή. Όλοι οι άνθρωποι, λόγω των συνθηκών τους, έχουν το δικαίωμα να τους ερμηνεύσεις όσο καλύτερα μπορείς και να τους αγαπήσεις γι' αυτό που είναι. Έτσι, ο θεατής δεν μένει στον αρνητικό χαρακτήρα, αλλά καταλαβαίνει τι υπάρχει από πίσω. Αυτό σε φέρνει κοντά στην ψυχή του ανθρώπου και σε κάνει καλύτερο. Βέβαια, μετά έρχεται η καθημερινότητα και, αν δεν το έχεις συνέχεια έννοια, θέλει πολλή ενασχόληση για να το κατακτήσεις αυτό.
Οι ηθοποιοί λένε συχνά ότι το θέατρο λειτουργεί και ως ψυχοθεραπεία για τους ίδιους. Συμφωνείτε;
Δεν συμφωνώ καθόλου με αυτό. Δεν κάνεις καμία ψυχοθεραπεία στη σκηνή. Την ψυχοθεραπεία σου την κάνεις στον ψυχοθεραπευτή σου. Στον κόσμο, ναι, μπορεί να λειτουργήσει θεραπευτικά, γιατί μπορεί να ακούσει κάτι που θα του μείνει και θα τον κάνει να αναρωτηθεί.
Βλέποντας τους νέους ηθοποιούς σήμερα—όπως την κόρη σας, τη Μαρία Χάνου, που είναι τόσο συγκροτημένη και κάνει εξαιρετικά πράγματα στο θέατρο—οι δυσκολίες είναι οι ίδιες με το ξεκίνημά σας;
Οι δυσκολίες υπήρχαν πάντα. Σήμερα όμως, οι νέοι τρέχουν ασταμάτητα από τη μία δουλειά στην άλλη, παίζουν και ταυτόχρονα κάνουν πρόβες για το επόμενο. Ειδικά όσοι επιλέγουν να μην κάνουν τηλεόραση, πρέπει να είναι συνεχώς στο θέατρο για να ζήσουν. Τα οικονομικά είναι πολύ δύσκολα. Αλλά και η τηλεόραση... για μένα τώρα πια τέλειωσε, έχει πάρει έναν δρόμο πολύ παράξενο. Η τηλεόραση σήμερα δεν ενδιαφέρεται για το ποιος είναι ταλαντούχος, ενδιαφέρεται για το ποιος είναι ο πιο φτηνός. Κάνουν συνασπισμούς για να κρατούν ένα πλαφόν και να ελέγχουν την αγορά όπως θέλουν.
Δεν αφήνουν τον σκηνοθέτη ή τον δημιουργό που οραματίστηκε το κείμενο να αποφασίσει για τον ρόλο. Πρέπει να δώσει το "OK" το κανάλι, δηλαδή η τάδε διευθύντρια προγράμματος, άνθρωποι με τίτλους που δεν καταλαβαίνεις τι ακριβώς κάνουν. Έτσι, ο σκηνοθέτης μπορεί να θέλει εσένα, αλλά ο παραγωγός τού λέει: "Όχι, μην την πλησιάζεις, είναι ακριβή". Αυτό είναι απόλυτα αντιπροσωπευτικό της εποχής, της παρακμής και του μπάχαλου που ζούμε. Εκβιάζεται η καλλιτεχνική ελευθερία, χάνονται οι ελευθερίες και το φοβερό είναι ότι δεν υπάρχει καμία αντίδραση από κάτω. Ευτυχώς, προλάβαμε και ζήσαμε κάποιες ωραίες εποχές...
Μέσα σε αυτό το σύστημα των καναλιών, πώς μπορεί να σταθεί ένας καλλιτέχνης σήμερα;
Οι άνθρωποι πια δεν τολμούν. Θα εργαστούν στα κανάλια άμα θέλουν και έχουν ανάγκη. Όχι ότι εγώ δεν θέλω να δουλέψω, αλλά όχι και να ξεπουλήσω τη δομή μου και την ηθική μου για να κάνω "όλα καλά"; Τι εννοούμε δηλαδή με αυτό, δεν το καταλαβαίνω. Πρέπει εμείς οι ίδιοι να είμαστε αρκετοί. Δεν μπορούμε να τα βάλουμε με τα κανάλια—εδώ δεν μπορούσε να τα βάλει ολόκληρος πρωθυπουργός μαζί τους. Όμως, πρέπει ο καθένας να είναι ακέραιος και σταθερός στη φιλοσοφία του, στην ηθική του, στις αξίες του και σε αυτό που θέτει ο ίδιος ως αξία. Στην ηθική του δομή. Μόνο έτσι πιστεύω ότι υπάρχει ελπίδα να αλλάξει κάτι κάποια στιγμή. Να συναντηθούμε, βρε παιδί μου, κάποιοι άνθρωποι που έχουμε την ίδια σκέψη και κάπως να συμβαδίσουμε. Αλλιώς, τι να περιμένεις από τον όχλο; Τίποτα.
Προπώληση εισιτηρίων: more.com
Διαβάστε Επίσης
Διαβάστε Επίσης
