©John Kouskoutis
Η περφόρμανς "MA" του Ρομέο Καστελούτσι στην Ελευσίνα ήταν με έναν τρόπο επιστροφή σε έναν γενέθλιο τόπο, σε μια δεύτερη πατρίδα. Ο ίδιος άλλωστε στην συνέντευξη τύπου που ακολούθησε την παράσταση χαρακτήρισε τον εαυτό του "δίπατρι": "Γεννήθηκα απο τύχη στην Ιταλία και από επιλογή στην Ελλάδα", είπε. Επέλεξε τον αρχαιολογικό χώρο της Ελευσίνας για να δημιουργήσει μία περφόρμανς–μυστηριακή τελετή, ένα δικό του "Ελευσίνιο Μυστήριο", όχι καθ’ εικόνα και ομοίωσιν των αρχαίων μυστηρίων (για τα οποία άλλωστε λίγες πληροφορίες διασώζονται), αλλά ως απόσταγμα και, ίσως, κορύφωση δικών του προβληματικών και θεματικών.
Η παράσταση έλαβε χώρα κάτω από το φως του ήλιου, λίγο πριν τη δύση, χωρίς καμία τεχνολογική υποστήριξη (στους φωτισμούς ή τη μουσική), μάλλον σε μια προσπάθεια να πλησιάσουμε όσο το δυνατόν περισσότερο τον πυρήνα του αρχαίου κόσμου, να αποκοπούμε από το εδώ και τώρα. Ο εικονοκλάστης Ιταλός σκηνοθέτης αποδείχτηκε για ακόμη μία φορά "βέβηλος" καθώς ξεκίνησε από μία απαγορευμένη ιδέα: να φέρει στο επίκεντρο ως πρωταγωνιστή κάποιον που θα απαγορευόταν να συμμετάσχει στα Ελευσίνεια Μυστήρια: έναν ξένο και δολοφόνο, και δη μητροκτόνο.
Το "ΜΑ" εξελίχθηκε ως μία περιπλάνηση μέσα στον αρχαιολογικό χώρο, έναν χώρο όχι απλώς μεγάλης ιστορικής αξίας αλλά και ιδιαίτερης ενέργειας, που ενισχύθηκε ακόμη περισσότερο χάρη στη σύλληψη του Ρομέο Καστελούτσι. Χάρη σε αυτόν, ο αρχαιολογικός χώρος της Ελευσίνας έγινε μια μήτρα πολλαπλών συμβολισμών, της γης, του γυναικείου σώματος, της μητέρας, της εύφορης Μεσογείου, της μητέρας-φύσης. Όλα αυτά συμπυκνώθηκαν μέσα στο τοπίο, ανάμεσα στις αρχαίες πέτρες, και ενσαρκώθηκαν από τις περισσότερες από τριάντα Ελληνίδες ερμηνεύτριες που συμμετείχαν στην παράσταση.
Χωρίς καθόλου λόγο, μόνο με τα μουρμουρητά και την αναπνοή τους, καθώς και τους ήχους των μουσικών οργάνων (αθέατων σε εμάς, έτσι ώστε η μουσική να έρχεται από ένα ακαθόριστο "πέρα"), του αέρα και του ήχου των βημάτων μας στο χώμα, ο Καστελούτσι έφτιαξε ένα σύμπαν που ξεχείλιζε από θηλυκή ενέργεια. "Ό,τι δεν φαίνεται είναι θεμελιώδες" υποστηρίζει άλλωστε, και το προκτείνει και σε "ό,τι δεν λέγεται": "θέλησα να αποφύγω τις λέξεις και στη θέση τους να βάλω εικόνες και συμβολισμούς που γίνονται αντιληπτά κατά τη διάρκεια αλλά και μετά το τέλος της παράστασης", είπε.
Γέμισε το χώρο με δράσεις, σημεία μιας διαδρομής στην οποία μας καθοδηγούσε αμίλητη μία μεσήλικη γυναίκα κρατώντας ψηλά ένα ιδιότυπο λάβαρο-δρεπάνι, φτιαγμένο από το απομεινάρι μιας πλαστικής καρέκλας (ο Θάνατος προσωποποιημένος σε ένα σύμβολο του καταστροφικού αποτυπώματός μας στο περιβάλλον;). Μια ερωτική πάλη πίσω από ένα ανάγλυφο, πέντε θηλάζουσες γυναίκες που συνέλεξαν το γάλα τους σε ένα γυάλινο σωλήνα-έναν ιδιότυπο ομφάλιο λώρο, μια κοινωνία γυναικών ντυμένων πανομοιότυπα ως μία, που εκτελούσαν τελετουργικούς χορούς, συνεχείς εικόνες και συμβολισμοί απ’ όλη τη λεκάνη της Μεσογείου: πορτοκάλια, κλαδιά, και βέβαια τα κοστούμια που θα μπορούσαν να προέρχονται από τη Μάνη, τη Σικελία, τη Σαρδηνία…
Στην τελευταία στάση μια απρόσμενη εικόνα: ένα εκκλησιαστικό τέμπλο με μια εικόνα της πρώιμης ιταλικής Αναγέννησης με τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου. Μία σύγκλιση πολιτισμών, του αρχαίου ελληνικού κόσμου και της Δύσης, ένας συνεχής διαπολιτισμικός διάλογος, όπως αυτός που επιχειρεί η Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης 2023 και ο Ρομέο Καστελούτσι σε πολλά από τα έργα του. Εδώ ολοκληρώνεται η τελετουργία των γυναικών, μάλλον αποτυχημένα. Οι ίδιες θα καταλήξουν νεκρές (;) μέσα σε μαύρες πλαστικές σακούλες, ενώ η προσπάθειά τους να αφήσουν έξω από τη γη τους τον βέβηλο μητροκτόνο αποβαίνει άκαρπη. Ο Στέφανο Αντάμο προσέρχεται ως ικέτης, ζητώντας συγχώρεση. Πρόκειται για έναν αληθινό μητροκτόνο, έναν άνδρα που "του έτυχε να σκοτώσει τη μητέρα του", που είναι "ένας από εμάς, ούτε καλύτερος ούτε χειρότερός μας", όπως επισήμανε με έμφαση ο Καστελούτσι.
Αυτός ο σύγχρονος Ορέστης δεν λειτούργησε φυσικά ως υλικό κάποιας παράστασης ντοκουμέντο, ούτε η παράσταση επιτέλεσε κάποιον ηδονοβλεπτικό σκοπό. Πρόκειται για έναν άνθρωπο που "κουβαλάει δραματουργική ποιότητα", κατά τον χαρακτηρισμό του Καστελούτσι, και αποτελεί τον τελευταίο σταθμό ενός κύκλου που κλείνει. Το τέλος της παράστασης τον βρήκε γονατισμένο, σιωπηλό, μάλλον συντετριμμένο˙ αν όχι ένας έκπτωτος "αρχάγγελος" επί γης, σίγουρα ένας αμαρτωλός που ζητάει κάθαρση και συγχώρεση.
"Νιώθω να επιστρέφω στο σπίτι μου" είπε ο Ρομέο Καστελούτσι, περιγράφοντας την εμπειρία του από την Ελευσίνα, τη γη της Δήμητρας και της Περσεφόνης, που στάθηκε γι' αυτόν από παλιά τόπος επιθυμίας, καθώς και ρητό ή άρρητο σημείο αναφοράς των έργων του. Όμως και η Ελευσίνα χρωστάει στον σπουδαίο καλλιτέχνη -και στην πρωτοβουλία της καλλιτεχνικής διεύθυνσης της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας- ένα μεγάλο ευχαριστώ.
Διαβάστε Επίσης
