© E.J Bellocq
Τον έχουμε δει αρκετές φορές στην Ελλάδα, χάρη στο Φεστιβάλ Αθηνών και τη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση, όχι μόνο σε θεατρικές αίθουσες αλλά και σε αποθήκες, μια που ο εικονοκλάστης Ιταλός επιλέγει πάντα τον καταλληλότερο χώρο για να φιλοξενήσει τις ξεχωριστές του παραστάσεις, πότε σκηνές εξοπλισμένες με την τελευταία τεχνολογία και άλλοτε κάποιο εγκαταλελειμμένο εργοστάσιο αυτοκινήτων. Στην επικείμενη επιστροφή του στη χώρα μας, όμως, έρχεται με μια δουλειά που δημιουργήθηκε ειδικά για το χώρο που θα τη φιλοξενήσει: τον αρχαιολογικό χώρο της Ελευσίνας.
Η παράσταση "Μa" εντάσσεται στις δράσεις της Ελευσίνας Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης και υπόσχεται να αποτελέσει μια ιδιαίτερη, μυστικιστική τελετουργία. Θα διεξαχθεί κάτω από το φυσικό φως, χωρίς τη χρήση τεχνητού φωτισμού ή αναλώσιμης ενέργειας, για έντεκα βραδιές, από την 1η έως τις 13 Σεπτεμβρίου, η μία εκ των οποίων θα αφιερωθεί ειδικά στους κατοίκους της πόλης. Ο μονολεκτικός τίτλος "Μa" υποδηλώνει την πρώτη λέξη ενός βρέφους που καλεί τη μητέρα του, τη ρίζα της λέξης "μήτρα" (matrice) που ανοίγεται στη γη για να δημιουργήσει, αλλά και το εκμαγείο που δίνει μορφή στην ύλη.
Σημείο έμπνευσης του Καστελούτσι είναι τα Ελευσίνα Μυστήρια, δηλαδή οι σπουδαίες γιορτές που τελούνταν από τον 8ο π.Χ. αι. μέχρι και τα πρώτα χριστιανικά χρόνια προς τιμήν της θεάς Δήμητρας και της κόρης της Περσεφόνης. Οι εννιαήμερες εκδηλώσεις κορυφώνονταν στην πομπή που ξεκινούσε από την Αθήνα και κατευθυνόταν στην Ελευσίνα μέσω της Ιεράς Οδού, για να καταλήξει στο Τελεστήριον, όπου πραγματοποιούνταν μια σειρά μυστικιστικών τελετών αποκλειστικά και μόνο με τη συμμετοχή των Μυστών, δηλαδή όσων είχαν περάσει μια μυητική διαδικασία που περιλάμβανε θυσίες, εξαγνισμό, διδασκαλία, αλλά και όρκο εχεμύθειας. Πολλές και συγκεκριμένες λεπτομέρειες δεν έχουν διασωθεί για το περιεχόμενό των Ελευσίνιων Μυστηρίων, μια που φυλάσσονταν ως επτασφράγιστο μυστικό: όποιος συμμετείχε σε αυτά και αποκάλυπτε κάτι από την τελετή τιμωρούνταν με θάνατο.
Στην περφόρμανς του Καστελούτσι, πρωταγωνιστής είναι ένας μητροκτόνος, όχι Έλληνας αλλά ξένος. Καταλύονται έτσι κάποιοι από τους κανόνες που λέγεται ότι ίσχυαν στα Μυστήρια, δηλαδή η απαγόρευση συμμετοχής στους εγκληματίες, τους δολοφόνους, τους άθεους και τους ξένους. Ειδικά η μητροκτονία ισοδυναμούσε με ανατροπή της τάξης του σύμπαντος, ενώ οι ξένοι απαγορευόταν να συμμετέχουν επειδή δεν κατείχαν την ελληνική γλώσσα κι έτσι δεν κατανοούσαν το διάλογο, τις λέξεις και το περιεχόμενο των ύμνων και των τελετουργικών φράσεων. Παρ’ όλα αυτά, ο Καστελούτσι δεν θα επιχειρήσει μια αρχαιολογική αναπαράσταση του αρχαϊκού τελετουργικού, ούτε καν μια σύγχρονη επανερμηνεία της ιστορίας των Ελευσίνιων Μυστηρίων, αλλά τοποθετεί στο επίκεντρο του σύμπαντός του τους αμύητους, τους βαρβάρους και τους μητροκτόνους, για να αναδείξει τους συμβολισμούς και την αλληγορική διάσταση της δραματουργίας. Ταυτόχρονα, επιθυμεί να επανενεργοποιήσει τη σχέση μας με τη γη, να καταδείξει τη σημερινή εκμετάλλευσή της από τον άνθρωπο, μέσα από μια πρόθεση επανόρθωσης.
Εξάλλου, έχουμε να κάνουμε με ένα σκηνοθέτη (και εικαστικό καλλιτέχνη) που δεν ενδιαφέρεται για το ρεαλισμό, την αναπαράσταση, το ντοκουμέντο, όχι μόνο όταν ασχολείται με οντολογικά και υπαρξιακά ζητήματα (όπως στις παραστάσεις "Θεία Κωμωδία", "Περί της έννοιας του προσώπου του Υιού του Θεού", "Go down Moses") αλλά ακόμη κι όταν πιάνεται από απτά και βίαια θέματα, όπως η μετανάστευση ("Η νέα ζωή") και η αστυνομική βία (στην τελευταία παράσταση που παρουσιάστηκε εδώ, "Bros, όπως αδερφοί"): η ματιά του είναι πάντοτε από τη φιλοσοφική οπτική. Επίκεντρο των παραστάσεών του δεν είναι το κείμενο, αλλά οι παραβολές και τα σύμβολα, τα σώματα των ερμηνευτών, η ενεργητικότητα της παρουσίας τους, οι εικόνες και η εικαστική γλώσσα, η μουσική· αυτά διαμορφώνουν το λεξιλόγιό του.
Το "Μa" θα εξελιχθεί ως μια νηφάλια σύγχρονη τελετουργία, με κεντρικό πρωταγωνιστή τον Ιταλό Στέφανο Αντάμο, ο οποίος περιβάλλεται από πληθώρα τραγουδιών, με σκοπό να επανενεργοποιήσει το δεσμό του με τη μητέρα του. Θα τον συνοδεύσουν συμπράττοντας μαζί του τέσσερις μουσικοί (Ρενάτο Κούσης, Μενέλαος Μωραΐτης, Σπύρος Τζέκος, Άγγελος Χρηστάκης) και τριάντα μία Ελληνίδες ερμηνεύτριες.
Περισσότερες πληροφορίες
Ma
Ο πρωταγωνιστής της περφόρμανς είναι ένας μητροκτόνος με μη ελληνική καταγωγή. Το δράμα επανενεργοποιεί τις προγονικές και σύγχρονες εντάσεις σε σχέση με τη γη, τις ίδιες εντάσεις που κάποτε έδωσαν μορφή στα Ελευσίνια Μυστήρια (πηγή έμπνευσης της παράστασης). Αυτές αντανακλούν τη σημερινή εκμετάλλευση της Μητέρας Γης από την ανθρωπότητα, αλλά περιέχουν και μια πρόθεση επανόρθωσης. Κάτω από το φως του ήλιου -η παράσταση αρχίζει λίγο πριν τη δύση-, χωρίς τη χρήση αναλώσιμης ενέργειας ή τεχνολογικής κατασκευής, η περφόρμανς εξελίσσεται σε μια σύγχρονη τελετουργία όπου ο πρωταγωνιστής περιβάλλεται από πληθώρα τραγουδιών που εκτελούνται ζωντανά. Σκοπός του είναι να επανενεργοποιήσει τον δεσμό του με τη μητέρα του.
