Δεν υπάρχει φίλος του μπαλέτου που να μην έχει δει έστω μία φορά τη «Λίμνη των κύκνων» του Τσαϊκόφσκι. Ακόμη κι αν είστε φαν, όμως, πόσο καλά γνωρίζετε τα παράδοξα και τις επιτυχίες που συνδέονται με την ιστορία αυτού του εκθαμβωτικά γοητευτικού μπαλέτου; Με αφορμή την παρουσίασή του από το Russian Ballet Theater στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά από τις 22/10 κάνουμε ένα φλασμπάκ στην ιστορία του.
Η γοητεία του παραμυθιού Οι λαϊκοί μύθοι και οι ιστορίες, από τις «Χίλιες και μία νύχτες» της Ανατολής μέχρι τα ευρωπαϊκά παραμύθια των αδελφών Γκριμ, πάντα γοητεύουν γιατί οι ήρωές τους κυνηγούν το ανέφικτο: στον έρωτα, στη ζωή, στην ύπαρξη. Τα παραμύθια μπορούν να ξετυλίξουν πολλές από τις ανθρώπινες πλευρές ενός δράματος, να δώσουν σύνθετες ερμηνείες και να λειτουργήσουν ως μέσο αναστοχασμού της προσωπικής μας ιστορίας. Στη «Λίμνη των κύκνων» η όμορφη Οντέτ μετατρέπεται σε κύκνο από τον κακό μάγο Ρόθμπαρτ. Ο πρίγκιπας Ζίγκφριντ, μαγεμένος από την ομορφιά της, ορκίζεται αιώνια πίστη και αγάπη. Ο μάγος, όμως, και η κόρη του Οντίλ, ο μαύρος κύκνος, που γοητεύεται από τον πρίγκιπα, εφαρμόζουν τα σκοτεινά τους σχέδια.
Η ιστορία που ξετυλίγεται κάτω από τις νότες του Τσαϊκόφσκι είναι πανίσχυρη και, σύμφωνα με τον πατριάρχη των ρωσικών μπαλέτων Φιόντορ Λοπούκοφ, συνδέεται άμεσα με τη ρωσική ψυχή. Στη δική του ανάγνωση του έργου, οι κύκνοι του ήταν εμπνευσμένοι από ρώσικες λυρικές ρομαντικές ιστορίες και πολλές κινήσεις του corps de ballet προέρχονταν από σλάβικους κυκλικούς χορούς. Την εποχή του Τσαϊκόφσκι, βέβαια, κυκλοφορούσε η φήμη ότι η ιστορία της Λίμνης των Κύκνων σχετιζόταν με κάποιον τρόπο με τον Λουδοβίκο Β΄ της Βαυαρίας, του οποίου το τραγικό και μυστηριώδες τέλος (βρέθηκε νεκρός σε μια λίμνη) είχε δημιουργήσει, σε συνδυασμό με τον κύκνο στο οικόσημο της οικογένειας, έναν ολόκληρο μύθο γύρω από το πρόσωπό του.
Έχουν γίνει πολλές αναλύσεις πάνω στο τρίπρακτο μπαλέτο του 19ου αιώνα. Γεγονός είναι πάντως πως τα βασικά στοιχεία του έργου είναι για μια γυναίκα που καταστρέφει προκειμένου να κερδίσει αυτό που ποθεί, η καρδιά ενός αρσενικού που γίνεται το πεδίο δράσης και η μαγεμένη ηρωίδα που πυροδοτεί εσωτερικές συγκρούσεις στον ήρωα.
Ο Μαύρος Κύκνος είναι κατά μία έννοια το αρχέτυπο του «κακού κοριτσιού» ή, πιο σωστά, η αναπαράσταση της δισυπόστατης γυναικείας φύσης. Κατά τον 20ό αιώνα η μορφή των ανορθόδοξων θηλυκών έγινε η μούσα σκηνοθετών και λογοτεχνών και λατρεύτηκε όσο τίποτα από την ποπ κουλτούρα.
Μεγαλοφυής μουσική Ο Τσαϊκόφσκι συνδέθηκε απόλυτα με το χορό, χάρη στη συναισθηματική δύναμη και στη θεατρικότητα της μουσικής του. Συνέθεσε το συγκεκριμένο έργο, που έμελλε να γίνει από τα δημοφιλέστερα του διεθνούς ρεπερτορίου, κατά παραγγελία του θεάτρου Μπολσόι. Η παγκόσμια πρεμιέρα του έγινε το 1877, ο Τσαϊκόφσκι, όμως, δεν πρόλαβε να δει το χορευτικό του αριστούργημα στην πλήρη του μορφή πάνω στη σκηνή, καθώς έφυγε από τη ζωή ένα χρόνο πριν από την παρουσίαση της δεύτερης πράξης της «Λίμνης των Κύκνων», το 1894, στο Θέατρο Μαριίνσκι της Αγίας Πετρούπολης.
Σε ό,τι αφορά τη δημιουργία του λιμπρέτου υπάρχουν διάφορες εικασίες και θεωρίες, με πιο έγκυρη αυτή που υποστηρίζει ότι γράφτηκε από τον Βλαντιμίρ Πέτροβιτς Μπεγκιτσέφ, τον διευθυντή του αυτοκρατορικού θεάτρου της Μόσχας Μπολσόι, ενώ ήδη παιζόταν το έργο. Μια άλλη θεωρία υποστηρίζει πως το πρώτο αυθεντικό δημοσιευμένο λιμπρέτο το έγραψε ένας δημοσιογράφος, ο οποίος είχε παρακολουθήσει τις αρχικές πρόβες, προκειμένου να καλύψει για την εφημερίδα του το ρεπορτάζ για τις νέες παραγωγές του αυτοκρατορικού θεάτρου.
Επεισοδιακή ήταν και η πρεμιέρα, το 1877. Η πρίμα μπαλαρίνα του Μπολσόι Άννα Σομπεσάνσκαγια προοριζόταν για το ρόλο της Οντέτ, αλλά αποκλείστηκε από την πρεμιέρα όταν ένας διοικητικός υπάλληλος την κατήγγειλε ότι δέχτηκε από αυτόν πολλά ακριβά κοσμήματα αλλά μετά παντρεύτηκε ένα συνάδελφό της χορευτή και τα πούλησε για να πάρει μετρητά. Έτσι, στη χορογραφία του Τσέχου Τζούλιους Ρέιζινγκερ πήρε το ρόλο η Πελαγία Καρπάκοβα με παρτενέρ τον πρώτο χορευτή του Μπολσόι Βίκτορ Γκιλέρτ. Οι κριτικές ήταν αρνητικές σχετικά με τους χορευτές, την ορχήστρα και τα σκηνικά. Υπήρξαν κι άλλες αποτυχημένες προσπάθειες, αλλά και πολλές επιτυχίες.
Θρυλικές χορογραφίες Η χορογραφία των Μαριούς Πετιπά και Λεβ Ιβάνοφ (1985) αποτελεί σταθμό στην ιστορία του μπαλέτου, κι αυτή θα δούμε από το Russian Ballet Theater, σε συνδυασμό με τη χορογραφία του Αλεξάντερ Γκόρσκι. Από τις πιο ενδιαφέρουσες χορογραφικές αναγνώσεις του έργου είναι αυτή του Ματς Εκ το ’80, ο οποίος εστίασε στο ψυχαναλυτικό κομμάτι, αλλά και του Μάθιου Μπορν στα ’90s, ο οποίος χρησιμοποίησε μόνο άντρες χορευτές σε μια παράσταση που άφηνε αιχμές για τα σκάνδαλα της βασιλικής οικογένειας της Αγγλίας.
Το Russian Ballet Theater από την ίδρυσή του, το 2000, διαπρέπει παγκοσμίως με τη συγκεκριμένη παράσταση. Στο θίασο χορεύουν αριστούχοι απόφοιτοι των καλύτερων σχολών χορού της Ρωσίας, της Μόσχας, της Αγίας Πετρούπολης, του Περμ, του Νοβοσιμπίρσκ, του Καζάν και της Ουφά. Στην παράσταση που θα δούμε στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά τον Ζίγκριφντ ερμηνεύουν σε διπλή διανομή ο Φιλίπ Πάρχατσεφ και ο Μαξίμ Τκατσένκο, ενώ στο ρόλο της Οντέτ και της Οντίλ εναλλάσσονται η Λιουντμίλα Μιζίνοβα και η Οντινόκοβα Νατάλια.
Η «Λίμνη των Κύκνων» θα παίζεται στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά από 22/10 έως 9/11.
Περισσότερες πληροφορίες
Λίμνη των Κύκνων
Τα περίφημα ρώσικα μπαλέτα θα ζωντανέψουν το παραμύθι που περιγράφει τον έρωτα του πρίγκιπα Ζίγκφριντ με τη μαγεμένη Οντέτ
