Το ανοιχτό μουσείο που ονομάζεται Αθήνα

Αν προσπαθούσες να χαρτογραφήσεις το αθηναϊκό κέντρο, θα ξεκινούσες ένα ταξίδι με φόντο τα μάρμαρα του Παρθενώνα, μέσα σε δρόμους και πλατείες που περικλείονται από γκρίζες προσόψεις καταπονημένων κτιρίων, θα έχανες το πάτημα σου μπροστά στα δέντρα που φυτρώνουν σχεδόν απρόσεκτα στα ταλαιπωρημένα πεζοδρόμια της. Αν όμως – ανάμεσα στην ανάμνηση ενός τοπίου αστικής εγκατάλειψης και αναβιωμένου παρελθόντος, αφηνόταν ελεύθερο το βλέμμα, να πλανηθεί έστω και λίγο πιο βαθιά, θα ένιωθες ένα ασύλληπτο γόητρο για μια πόλη που μεταμορφώνεται. Και ίσως η πιο ηχηρή απόδειξη αυτής της μεταμόρφωσης να στέκεται τώρα στην Ομόνοια.

Τη γωνία όπου η Πανεπιστημίου συναντά τη Βουκουρεστίου τέμνει η πιο πρόσφατη καλλιτεχνική συμβολή στους αθηναϊκούς δρόμους, το εμβληματικό έργο "Αιολικό" του Takis, μια κινητική εγκατάσταση που αναδεικνύει τη διαχρονική σχέση της τέχνης με την κίνηση και το αστικό περιβάλλον. Καθώς οι κορυφές του γλυπτού, που στρέφονται νωχελικά με το παραμικρό φύσημα του ανέμου, μοιάζουν με μικρές κεραίες σύλληψης του παλμού μιας πρωτεύουσας συνεχώς εν κινήσει.

Το γλυπτό του Takis είναι ένα από πολλά έργα σύγχρονης τέχνης που κοσμούν τα διάφορα σημεία του κέντρου, αναπλάθοντας το τοπίο της χαοτικά εναρμονισμένης Αθήνας – το ένδοξο παρελθόν, τη νεοκλασική αρχιτεκτονική με την πιο μπρούταλιστ προσέγγιση των 70s-80s και τον "γυάλινο” μοντερνισμό.

Ο Δρομέας 

Ίσως το πρώτο έργο αστικής γλυπτικής στην Αθήνα που μας έρχεται στο μυαλό, είναι ο Δρομέας του Κώστα Βαρώτσου· ένα έργο που μετέτρεψε τον θρυμματισμένο χρόνο σε ύλη. Κατασκευασμένο από χιλιάδες φύλλα γυαλιού, ξεκίνησε την πορεία του από την Ομόνοια, για να "εγκατασταθεί" εν τέλει απέναντι από το ξενοδοχείο Χίλτον. Η ευθραυστότητα του υλικού του έρχεται σε αντιπαράθεση με την επιθετική του φόρμα, δημιουργώντας την οπτική ψευδαίσθηση των θολών γυάλινων ακμών.

Μνημείο της Εθνικής Συμφιλίωσης

Εκεί που ο θόρυβος της Σταδίου αρχίζει και υποχωρεί μέσα στην άπλα και το πράσινο της πλατείας Κλαυθμώνος υψώνεται καμαρωτά το έργο του Βασίλη Δωρόπουλου. Το μνημείο Εθνικής Συμφιλίωσης αναδειχθεί τρεις μορφές που σταδιακά ενώνονται στην κορυφή, ανασκευάζοντας την ιστορία της πλατείας από τόπος "κλαυθμού”, σε έναν δημόσιο χώρο που συμβολίζει την ειρήνη και συνεργασία.

Ο Τυφλός Γλύπτης

Στην καρδιά των Πετραλώνων, στην Πλατεία Απολλωνίου, στέκεται ο Τυφλός Γλύπτης του Κυριάκου Ρόκου. Με τα χέρια να βυθίζονται σε μια άμορφη μάζα, ο Γλύπτης "βλέπει" με την αφή, κάτι που μας παραπέμπει στην πρωταρχικό χαρακτήρα της τέχνης ως εσωτερική όραση που αψηφά τις αισθήσεις. 

O Θησέας

Στην Πλατεία Κοτζιά, εκεί όπου το νεοκλασικό δημαρχείο βρίσκεται σε άμεση συνομιλία με τα αρχαία ευρήματα της οδού Αιόλου, η αποδομημένη μορφή του μυθικού ήρωα. Ο Θησέας της Σοφίας Βάρη στέκεται ως μια απρόσμενη, σουρεαλιστική μορφή απαρτιζόμενη από καμπυλωτους όγκους που φαίνεται να αναδιπλώνονται ο ένας μέσα στον άλλο. Η θέση του γλυπτού μπροστά από το δημαρχείο δεν είναι συμτωματική, αντιπροσωπεύει τις 10 φυλές των Αθηνών που ένωσε σε ένα βασίλειο.

Ματωμένη Πέμπτη του '27

Ανάμεσα στα περίπτερα και τα καταστήματα της Πανεπιστημίου βρίσκεται ένα μνημείο λίγο διαφορετικό από τα άλλα.  Το γλυπτό απεικονίζει ένα πλήθος ανδρών με καπέλα με τρια ιδιαίτερα κενά ως φόρο τιμής στους τρεις βιοτέχνες που έχασαν τη ζωή του στην πορεία της Ματωμένης Πέμπτης του '27. Το γλυπτό ενώ μικρό σε σχέση με τα υπόλοιπα σε αυτή τη λίστα, είναι εξίσου ηχηρό ενώ λόγω της τοποθεσίας του αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ροή της Πανεπιστημίου.

Έκπτωτος Άγγελος

Αν ο Δρομέας είναι η οριζόντια ορμή προς το μέλλον, ο Ίκαρος είναι η κάθετη πτώση και το σκληρό τίμημα της υπέρβασης. Η τραχιά χάλκινη φιγούρα στην κυκλική "νήσο” του Μεταξουργείου έχει θεωρηθεί από πολλούς ως άγγελος, από άλλους ως τον Εωσφόρο που εκ πέφτει στην κόλαση– στην πραγματικότητα όμως αποτελεί το Μνημείο Πεσόντων Αεροπόρων. Ένα γλυπτό που έχει έρθει αντιμέτωπο με αμφιλεγόμενες αντιδράσεις, δεν παύει να λειτουργεί ως το σύμβολο μιας γειτονιά που παλεύει να επαναπροσδιοριστεί ανάμεσα στη διαρκή φθορά και τις προσπάθειες ανάπλασης του σκληρού και ηττημένου της τοπίου.

Μνημείο του Άγνωστου Καλλιτέχνη

Λίγα μέτρα μακριά από τη βουή της Φιλελλήνων, στην Πλάκα, το μνημείο του Άγνωστου Καλλιτέχνη του Κυριάκου Ρόκου λειτουργεί ως μια σουρεαλιστική απόδραση από τη βαρύτητα της πόλης, τιμώντας την ελευθερία της δημιουργικής διαδικασίας που τολμάει και δεν προσπαθεί να χωρέσει σε καλούπια. Είναι μάλλον και το πιο ανάλαφρο σημείο της αθηναϊκής γλυπτοθήκης – μια ποιητική "παρένθεση” ανάμεσα στα αυστηρά νεοκλασικά και τις πολυκατοικίες από μπετόν.

Ακολούθησε το Αθηνόραμα στο Facebook, Tik Tok και το Instagram.