Ο Θεοδόσης Πελεγρίνης αποκαλύπτει τα 4 κλειδιά της "Απολογίας του Σωκράτη"

Ο ομότιμος καθηγητής Φιλοσοφίας και πρώην Πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών, Θεοδόσης Πελεγρίνης, συνδέει εδώ και χρόνια τη φιλοσοφία με το θέατρο, υπηρετώντας τη σκηνή ως συγγραφέας και ηθοποιός. Από τις 2 Οκτωβρίου παρουσιάζει στο Θέατρο Μπέλλος την "Απολογία Σωκράτους" και μας μιλά για την παράσταση.

Η δομή της δίκης

Ο ήρωας του έργου, ο Σωκράτης, υπερασπίζεται τον εαυτό του απέναντι στην αδικία με τρεις διαφορετικούς τρόπους. Στην πρώτη φάση επιχειρεί να αποδείξει την αθωότητά του αντιμετωπίζοντας μία προς μία τις κατηγορίες που του προσάπτονται με στόχο να δείξει ότι ο λόγος τελικά που εσύρθη στο δικαστήριο ήταν η υπεράσπιση εκ μέρους του της ελευθερίας του λόγου, το δικαίωμα του καθενός μας να εξετάσει τον εαυτό του και την συμπεριφορά των άλλων. Ο ανεξέταστος βίος, λέει ο Σωκράτης, δεν είναι άξιος βίος για τον
άνθρωπο. Στην δεύτερη φάση αντικρούει την ποινή του θανάτου που του επιβάλλουν οι δικαστές του χωρίς κραυγές και αντεγκλήσεις. Αντ’ αυτών, αποδομεί την απόφαση των δικαστών του αντιπροτείνοντας ως ποινή του ένα ευτελέστατο χρηματικό ποσό όχι γιατί θεωρεί τον εαυτό του άξιο καμιάς ποινής, αλλά απλά και μόνο για να τους κάνει την χάρη να μη φύγουν άπρακτοι από το δικαστήριο.

Στην τρίτη φάση,υπερασπίζεται τον θάνατο στον οποίο καταδικάστηκε, μολονότι αμφιβάλλει ότι υπάρχει μετά θάνατον ζωή. Κι αυτό είναι το μεγαλείο του: να υπερασπίζεται κάτι, όσο οδυνηρό και να είναι αυτό (και τίποτα δεν είναι πιο οδυνηρό από τον θάνατο) χωρίς καμιά απολύτως σκοπιμότητα, χωρίς το παραμικρό ίχνος προσδοκίας. Ο μάρτυρας που πεθαίνει προς δόξαν Θεού αποδέχεται τον θάνατό του, γιατί πιστεύει ακράδαντα ότι μετά τον θάνατό του αρχίζει η πραγματική ζωή. Ο Σωκράτης αποδέχεται τον θάνατό του γιατί απλά έφτασε το τέλος του έχοντας κάνει εν τω μεταξύ σε όλη του την ζωή το καθήκον του.

Ο άνθρωπος πίσω από τον φιλόσοφο

Ο κίνδυνος με την ερμηνεία ενός ρόλου, όπως αυτός του Σωκράτη στην Απολογία του, είναι να εξελιχθεί αυτή σε μια από καθέδρας διδασκαλία. Κάτι τέτοιο θα ήταν αποτυχία. Ο στόχος μου ερμηνεύοντας τον Σωκράτη είναι να παίξω με τέτοιον τρόπο ώστε να παρασύρω τον θεατή να έρθει στην θέση του Σωκράτη, με δυο λέξεις: να συμπάσχει. Διότι εκείνο που έχει σημασία για έναν ηθοποιό, όπως είπε ο Στανισλάφσκι, δεν είναι να παίξει ωραία, αλλά να παίξει αληθινά.

Το μήνυμα προς τη σημερινή κοινωνία

Ένας βασικός λόγος που επιλέξαμε να παρουσιάσομε στο κοινό την "Απολογία Σωκράτους" είναι η αντιστοιχία που υπάρχει μεταξύ της κοινωνίας εκείνης της εποχής και της δικής μας. Η καταδίκη του Σωκράτη είναι δείγμα της κατάλυσης του κράτους δικαίου στην εποχή του. Αμφιβάλλει κανείς καλόπιστος σήμερα ότι έχει καταλυθεί στον τόπο μας το κράτος δικαίου; Τι άλλο παρά κατάλυση δικαίου είναι να μην κρίνει κανείς κάτι αν είναι δίκαιο ή όχι αλλά, αντ’ αυτού, να χρησιμοποιεί την δύναμη της εξουσίας που διαθέτει για να επιβάλει το δικό του "θέλω".

Η εμπειρία της παράστασης

Θα θέλαμε ο θεατής να φύγει διαφορετικός από εκείνο που ήταν πριν δει την παράστασή μας. Η αποστολή του θεάτρου είναι, όπως είπε ο Αριστοτέλης, η κάθαρση, να μας καθαρίσει από την μικρότητα, την μικροπρέπεια, την ευτέλεια, την μηδαμινότητα και την ασημαντότητα της καθημερινής μας διαβίωσης, να νιώσομε μετά την παράσταση, λέει η σπουδαία Γαλλίδα ηθοποιός Ιζαμπέλ Υπέρ, ότι η καθημερινή ζωή είναι ακόμα πιο κοινότυπη – και άρα πιο άχαρη.

Προπώληση: more.com