Μαρία Κολιοπούλου: "Το 'Latent' αναζητά την ορατότητα σε μια πόλη που κλείνει τον δρόμο στους ανάπηρους"

​Το έργο σου εμπνέεται από τα "Ημιτελή" γλυπτά του Μιχαήλ Άγγελου. Πώς μεταφράζεται χορογραφικά η έννοια του non-finito; Πώς δηλαδή μια κίνηση μπορεί να παραμένει "ημιτελής" ή "παγιδευμένη" στη σκηνή, όπως το σώμα μέσα στο μάρμαρο;

Οι έννοιες του ατελούς, του μη ολοκληρωμένου, του παγιδευμένου και του αποδρώντος διατρέχουν την χορογραφία. Ξεκινώντας από το ερώτημα του πότε ολοκληρώνεται ένα έργο τέχνης, και ερχόμενη σε επαφή με τα ημιτελή γλυπτά του Μιχαήλ Αγγέλου στην Φλωρεντία, ξεκίνησε για μένα μια συναρπαστική αναζήτηση και ένα ερώτημα που παραμένει μέχρι σήμερα: ήταν τελικά συνειδητή αισθητική του επιλογή να μην ολοκληρώσει τα έργα αυτά; Ή αν το θέσουμε διαφορετικά, η ιδέα είχε ήδη "κατοικήσει" πλήρως στο έργο, προτού η διαδικασία προλάβει να ολοκληρωθεί "υλικά”; Πότε ολοκληρώνεται ένα έργο τέχνης; Αφορά το ερώτημα στην εξωτερική μορφή ή στην εσωτερική πύκνωση: μπορεί το έργο να θεωρείται πλήρες όταν η ουσία του έχει πλέον φανερωθεί, χωρίς την υλική του ολοκλήρωση; Το "Latent" συνομιλεί με το Λανθάνον, με το τι φανερώνουμε και τι αποκρύπτουμε τελικά σε εννοιολογικό επίπεδο και όχι ως κυριολεκτική μετάφραση της ίδιας της κίνησης.​

Στην παράσταση συμπράττουν χορεύτριες με και χωρίς αισθητηριακή αναπηρία. Πώς η διαφορετική αντίληψη του χώρου και του ρυθμού από κάθε γυναίκα επηρέασε τη χορογραφική σου έρευνα; Ήταν η προσβασιμότητα ο αρχικός στόχος ή τελικά το "όχημα" για να ανακαλύψετε μια νέα, κοινή σωματική γλώσσα;

Τα τελευταία 15 χρόνια, ο πυρήνας της δουλειάς μου —τόσο της χορογραφικής όσο και της εκπαιδευτικής— αφορά στη βάση του τη συμπερίληψη και την πρόσβαση. Δημιουργώ έργα συμπεριληπτικά, συνεργάζομαι με χορεύτριες και καλλιτέχνες με και χωρίς αναπηρία και ερευνώ τρόπους όπου η προσβασιμότητα μπορεί να διευρύνεται, προσκαλώντας ένα κοινό που σε άλλη περίπτωση δεν θα είχε πρόσβαση σε μια παράσταση χορού. Η διαφορετική αντίληψη και αίσθηση του χώρου και των άλλων σωμάτων είναι αυτή που προσδίδει το ενδιαφέρον αλλά και το κίνητρο στην χορογραφική δουλειά για έρευνα, αλλά και αμφισβήτηση της κανονικότητας και του αφηγήματος του τι είναι χορός.

Ενσωματώνεις τη νοηματική γλώσσα στη χορογραφία. Πέρα από εργαλείο επικοινωνίας, πώς λειτουργεί η νοηματική ως καθαρά αισθητικό στοιχείο; Με ποιον τρόπο αυτή η "γλώσσα των χεριών" διευρύνει τα όρια της κίνησης για το σύνολο της ομάδας;

Με ενδιαφέρει τα εργαλεία προσβασιμότητας να ερευνώνται από την αρχή και να μην έρχονται στο τέλος της παράστασης. Στο "Latent", η ενσωμάτωση της Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσας (ΕΝΓ) αποτελεί οργανικό κομμάτι της χορογραφικής έρευνας. Αντιμετωπίζεται ως μια ισότιμη, ζωντανή γλώσσα που δεν έρχεται να προστεθεί στο τέλος της χορογραφίας. Η αισθητικοποίηση μιας γλώσσας αποτελεί ένα βαθιά, κοινωνιολογικό, γλωσσολογικό και φιλοσοφικό ζήτημα και ένα ρίσκο που δέχτηκα να πάρω στην αναζήτηση του τρόπου που μπορεί μια παράσταση χορού να φέρει εντός της τα στοιχεία εκείνα που την κάνουν προσβάσιμη σε ένα πιο ευρύ κοινό. Στην πραγματικότητα αναζητούμε τρόπους διεύρυνσης της παράστασης ως εργαλείο επικοινωνίας που επαναπροσδιορίζει το ίδιο το θέαμα.

Το έργο είναι διαγενεακό. Πώς επικοινωνούν πάνω στη σκηνή σώματα με διαφορετικό "φορτίο" ηλικίας και εμπειριών; Τι είδους διάλογος αναπτύσσεται ανάμεσα στην ώριμη και τη νεότερη σωματική μνήμη πάνω στο θέμα του λανθάνοντος;

Στο έργο ‘Latent’ η συνεύρεση χορευτριών διαφορετικών γενεών εμπλουτίζει την χορογραφική έρευνα και δημιουργία. Είναι μια ομάδα που έχω την τύχη να συνεργάζομαι τα τελευταία τρία χρόνια και υπάρχει μια αμεσότητα στον τρόπο δουλειάς και επικοινωνίας. Δουλεύοντας πλέον τις παραγωγές σε αρκετά γρήγορους ρυθμούς– είναι απαραίτητη η κατανόηση του τρόπου δουλειάς και η σύνδεση της ομάδας a priori.

Τα κοστούμια της Ελευθερίας Αράπογλου μοιάζουν να παίζουν καθοριστικό ρόλο. Λειτουργούν ως ένας περιορισμός που οι χορεύτριες καλούνται να "σπάσουν" (όπως το
μάρμαρο του Μιχαήλ Άγγελου) ή ως ένα προστατευτικό κέλυφος που τις βοηθά να μεταμορφωθούν;

Τα πρωτόλεια κοστούμια της Ελευθερίας λειτουργούν συμπληρωματικά στο τι αποκαλύπτεται και τι φανερώνεται. Είναι μια ιδέα που γεννήθηκε από την ίδια βλέποντας το έργο, χωρίς να γνωρίζει την αρχική του έμπνευση— τα ημιτελή γλυπτά του Μιχαήλ Άγγελου— γεγονός που ενίσχυσε τη μεταξύ μας δημιουργική συνομιλία. Πατρόν από μια σειρά ρούχων χρησιμοποιήθηκαν τελικά με την ελάχιστη επεξεργασία κρατώντας την έννοια του ατελούς.

Το Latent πραγματεύεται το ανοίκειο" και τις ρωγμές του ψυχισμού. Μετά από αυτή την πορεία, πιστεύεις ότι η δημιουργία είναι τελικά μια πράξη "διαφυγής" από το τραύμα ή ένας τρόπος να συμφιλιωθούμε με αυτό που δεν θα αποκαλυφθεί ποτέ πλήρως;

Το έργο φλερτάρει με το Λανθάνον —την ίδια την κίνηση της επιθυμίας που προσπαθεί να αρθρωθεί μέσα από τα κενά και τις ρωγμές του λόγου. Παράλληλα, πραγματεύεται το αλλόκοτο και το ανοίκειο που αποκαλύπτεται μέσα από τη σύζευξη πραγμάτων που δεν ανήκουν μαζί. Μέσα από αυτή την καταβύθιση στο ανοίκειο, το έργο επιχειρεί να αποκαλύψει την πολυπλοκότητα του ψυχισμού. Η δημιουργία προσφέρει τη δυνατότητα διαφυγής, επιτρέποντας στο λανθάνον να βρει δρόμο έκφρασης μέσα από τις παύσεις και τις επαναλήψεις της κίνησης.

Πόσο εύκολο είναι για έναν καλλιτέχνη στην Ελλάδα να δημιουργεί τέτοια συμπεριληπτικά έργα; Πέρα από το καλλιτεχνικό όραμα, θεωρείτε ότι η Πολιτεία παρέχει σήμερα τις υποδομές —όπως προσβάσιμες σκηνές και θεσμική στήριξη— ώστε η συμπερίληψη να γίνει ο κανόνας και όχι η εξαίρεση; 

Η ίδια η πόλη μας δεν είναι καθόλου φιλική για ευάλωτες κοινωνικές ομάδες. Αν εμείς δυσκολευόμαστε να περπατήσουμε, να κινηθούμε, να υπάρξουμε, φαντάσου πως μπορεί να είναι η καθημερινότητα για ένα ανάπηρο άτομο. Όποιες υποδομές και αν υπάρχουν καταπατούνται, τα δικαιώματα πλήττονται, η ανθεκτικότητα και η υπομονή ων Ανάπηρων είναι στωική και στοχαστική, ενώ με χιούμορ προσπαθούν να ανταπεξέλθουν σε παραβιάσεις των ζωτικών τους χώρων. Για ποια προσβασιμότητα μιλάμε; Κουβαλάμε τις ράμπες για να κάνουμε προσβάσιμους τους χώρους με ιδία μέσα και να δείξουμε έναν άλλο τρόπο που μπορεί να υπάρξει. Αυτό που θα μπορούσε να υποστηρίξει την συμπερίληψη στην καλλιτεχνική παραγωγή είναι το Υπουργείο Πολιτισμού να επιδοτεί τις παραγωγές που φροντίζουν να είναι προσβάσιμες με επιπλέον κονδύλι, όπως συμβαίνει ήδη στις περισσότερες χώρες.

Ποια είναι τα επόμενα καλλιτεχνικά ή εκπαιδευτικά σχέδια;

Λίγο πριν την πρεμιέρα του "Latent", η Ομάδα ταξιδεύει στο Ρέθυμνο, όπου σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Κρήτης διοργανώνει διημερίδα για τον Χορό, την Συμπερίληψη και την εκπαίδευση. Ένα πρωτοποριακό ερευνητικό και καλλιτεχνικό πρόγραμμα συμπερίληψης που η Ομάδα Σύγχρονου Χορού Πρόσχημα και η χορογράφος Μαρία Κολιοπούλου υλοποιούν από το 2024 στο Ελληνικό Δημόσιο Πανεπιστήμιο. Το πρόγραμμα που περιλαμβάνει παραστάσεις, διαλέξεις και εργαστήρια για φοιτητές με και χωρίς αναπηρία, έχει ήδη εφαρμοστεί με επιτυχία στην Ιατρική Σχολή και το Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πατρών καθώς και στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Το 2026, το πρόγραμμα συνεχίζεται στα Παιδαγωγικά Τμήματα Προσχολικής Εκπαίδευσης των Πανεπιστημίων Θεσσαλίας και Κρήτης, στο πλαίσιο του προγράμματος "Σημεία Στήριξης", μια κοινή πρωτοβουλία του Κοινωφελούς Ιδρύματος Ιωάννη Σ. Λάτση και του Ιδρύματος Μποδοσάκη.

Προπώληση εισιτηρίων: more.com