"Μήδεια": Ανασυνθέτοντας τον μύθο 65 χρόνια μετά
Η ιστορική αναβίωση της "Μήδειας" του Λουίτζι Κερουμπίνι από την Εθνική Λυρική Σκηνή είναι ένα από τα σημαντικότερα καλλιτεχνικά γεγονότα του καλοκαιριού. Είναι ένα πολιτιστικό γεγονός-γέφυρα ανάμεσα σε δύο αιώνες. Στην καρδιά αυτής της παραγωγής βρίσκεται η "μήτρα του παρελθόντος": η θρυλική παράσταση του 1961, εκεί όπου η Μαρία Κάλλας συνάντησε τη σκηνοθεσία του Αλέξη Μινωτή και την αισθητική του Γιάννη Τσαρούχη, σφραγίζοντας ανεξίτηλα το Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου. Σήμερα, 65 χρόνια μετά, η ΕΛΣ υπό την καλλιτεχνική διεύθυνση του Γιώργου Κουμεντάκη, επιχειρεί μια τολμηρή ανασύνθεση (Ηρώδειο, 20 Ιουνίου). Δεν πρόκειται για μια αντιγραφή, αλλά για μια ζωντανή συνομιλία με το αρχειακό υλικό-τα βιβλία σκηνοθεσίας, τα σπάνια φωτογραφικά ντοκουμέντα και τα αποκατεστημένα κοστούμια του Τσαρούχη- που αναβιώνουν με τα υλικά και την ορμή του σήμερα.
Η νέα δημιουργική ομάδα (Παναγής Παγουλάτος (σκηνοθεσία), Λίλη Πεζανού (σκηνικά), Τότα Πρίτσα (κοστούμια), Χρήστος Τζιόγκας (φωτισμοί) καλείται να διαχειριστεί το "βάρος" ενός μύθου, προσφέροντας σήμερα, σ’εμάς, τη σπάνια ευκαιρία να βιώσουμε ένα εμβληματικό ορόσημο. Με τη διεθνούς φήμης υψίφωνο Άννα Πιρότσι στον ρόλο της Μήδειας και ένα εκλεκτό καστ (Μπορράς, Χριστογιαννόπουλος, Κοντόρα), η μνήμη της Κάλλας γίνεται η κινητήριος δύναμη για την "όπερα του μέλλοντος".
Πόλεμος: Τι απομένει μετά;
Σε τρεις σπουδαίες τραγωδίες, ο πόλεμος δεν εμφανίζεται ως γεγονός εν εξελίξει, αλλά ως μια συνθήκη που έχει ήδη συντελεστεί και αφήνει πίσω της ένα πεδίο αποσάθρωσης. Αυτό που εξετάζεται δεν είναι η σύγκρουση, αλλά η απώλεια, το πένθος και η σταδιακή διάλυση κάθε ηθικού και πολιτικού πλαισίου.
Η "Εκάβη”, σε σκηνοθεσία του Στάθη Λιβαθινού (Ηρώδειο, 25 & 26 Ιουνίου), τοποθετείται ακριβώς σε αυτό το σημείο μη επιστροφής. Στην τραγωδία του Ευριπίδη η άλλοτε βασίλισσα της Τροίας εμφανίζεται συντετριμμένη, έχοντας χάσει τα πάντα, και μετατρέπεται σε φορέα μιας βαθιάς ηθικής κατάρρευσης. Μέσα από τη δραματουργική σύνθεση των Έλσα Ανδριανού και Στάθη Λιβαθινού, και με τη συνομιλία αποσπασμάτων από την πλατωνική Πολιτεία, το έργο μετατοπίζεται από τον θρήνο σε έναν στοχασμό πάνω στη δικαιοσύνη, την αλήθεια και την ευθύνη. Τα σκηνικά και τα κοστούμια της Ελένης Μανωλοπούλου, η μουσική του Θοδωρή Αμπαζή και οι φωτισμοί του Αλέκου Αναστασίου συγκροτούν ένα περιβάλλον όπου η τραγωδία διασταυρώνεται με τη φιλοσοφία.
Η Εκάβη θρηνεί και μετατρέπεται σε μια μορφή που κινείται στο όριο ανάμεσα στη δικαιοσύνη και την εκδίκηση, εκεί όπου καμία ηθική βεβαιότητα δεν παραμένει άθικτη. Παίζουν (αλφαβητικά) Αντώνης Γιαννακός, Γιώργος Δάμπασης, Νίκος Καρδώνης, Νέστωρ Κοψιδάς, Άννα Μάγκου, Λίλλυ Μελεμέ, Πολυξένη Παπακωνσταντίνου, Ερατώ Πίσση, Θεοδοσία Σαββάκη, Μαρία Σαββίδου, Βιργινία Ταμπαροπούλου, Άρης Τρουπάκης. Η παράσταση πραγματοποιείται στο πλαίσιο του εορτασμού των 100 χρόνων της Ακαδημίας Αθηνών (1926-2026).
Η μορφή της Εκάβης επανεμφανίζεται στις "Τρωάδες” του Ευριπίδη (Επίδαυρος, 1 Ιουλίου & 1 Αυγούστου), σε παραγωγή του Εθνικού Θεάτρου και σκηνοθεσία της Ελένης Ευθυμίου, αυτή τη φορά ως μέρος ενός συλλογικού σώματος. Εδώ, το ενδιαφέρον μετατοπίζεται από το άτομο στην κοινότητα: οι γυναίκες της Τροίας, μέσα από τα σώματά τους, αφηγούνται τη φρίκη του πολέμου ως μια εμπειρία καθολική και διαχρονική. Η μετάφραση του Γιάννη Τσαρούχη, τα σκηνικά της Ευαγγελίας Κιρκινέ, τα κοστούμια του Άγγελου Μέντη και η μουσική του Λευτέρη Βενιάδη συνθέτουν ένα σκηνικό όπου το γυναικείο σώμα γίνεται τόπος μνήμης και βίας.
Η παρουσία ερμηνευτών διαφορετικών ηλικιών και σωμάτων διευρύνει το τραγικό πεδίο: ο πόλεμος δεν πλήττει μόνο τους "ήρωες”, αλλά κυρίως εκείνους που δεν είχαν ποτέ φωνή. Η Εκάβη εδώ δεν είναι μόνο βασίλισσα· είναι ένα από τα πολλά σώματα που φέρουν το τραύμα. Παίζουν (αλφαβητικά) Γιώργος Καραμίχος Μενέλαος, Αργύρης Ξάφης Ταλθύβιος, Εύη Σαουλίδου Ανδρομάχη, Νάνσυ Σιδέρη Κασσάνδρα, Βασιλική Τρουφάκου Ελένη, Λυδία Φωτοπούλου Εκάβη. Στον ρόλο του μικρού Αστυάνακτα ο Μιχάλης Μήτση.
Στους "Πέρσες” του Αισχύλου (Επίδαυρος, 3 & 4 Ιουλίου), σε σκηνοθεσία του Χρήστου Θεοδωρίδη, ο θρήνος αποκτά μια άλλη διάσταση: γίνεται συλλογικός, σχεδόν τελετουργικός. Με αφετηρία την ήττα στη Σαλαμίνα, το έργο λειτουργεί ως ένα είδος θεατρικού "ντοκουμέντου", όπου η Ιστορία ανεβαίνει στη σκηνή μέσα από τη μαρτυρία. Η μετάφραση του Παναγιώτη Μουλλά, τα κοστούμια του Άγγελου Μέντη, οι φωτισμοί του Τάσου Παλαιορούτα και η μουσική του The Boy υπηρετούν μια σκηνική σύνθεση όπου ο Χορός, αποτελούμενος από είκοσι πέντε ηθοποιούς, γίνεται ο βασικός φορέας του τραύματος. Η επανάληψη της απώλειας, η αδυναμία αντίδρασης και η αίσθηση μιας κοινωνίας που παραμένει μετέωρη μπροστά στην καταστροφή.
Γέλιο απέναντι στη βία
Τα έργα του Αριστοφάνη μετατρέπουν τον "βωμολόχο" ποιητή σε έναν στοχαστικό αρχιτέκτονα της πολιτικής ανυπακοής! Η κωμωδία του δεν επιλύει τον πόλεμο, τον διακόπτει. Μέσα από τη σάτιρα και το παράλογο, ο ποιητής μετατρέπει το γέλιο σε γεωπολιτικό εργαλείο που δεν δίνει απαντήσεις, αλλά ανοίγει τον χώρο για να φανταστούμε ότι η πολεμική μηχανή μπορεί να σταματήσει.
Η αριστοφανική "Λυσιστράτη”, στα χέρια του Σταμάτη Κραουνάκη (Ηρώδειο, 12 & 13 Ιουνίου) μετασχηματίζεται σε "Λυσιστράτη- Μια ξεκαρδιστική όπερα", μια πολυφωνική, δηλαδή, μουσική παράσταση όπου η σάτιρα του Αριστοφάνη συναντά μια σύγχρονη, εκρηκτική μουσική γλώσσα. Με μουσική, κείμενο και σκηνοθεσία του ίδιου του Κραουνάκη και με τη συμβολή της Λίνας Νικολακοπούλου, του Γιώργου Χατζιδάκι και του Λάκη Λαζόπουλου στο λιμπρέτο, η παράσταση ισορροπεί ανάμεσα στο λυρικό, το λαϊκό και το καμπαρέ. Τα σκηνικά και τα κοστούμια του Taki, η χορογραφία του Θοδωρή Πανά και οι φωτισμοί της Στέλλας Κάλτσου συνθέτουν ένα έντονα θεατρικό περιβάλλον, ενώ η παρουσία της Δήμητρας Γαλάνη ως θεάς Αθηνάς προσδίδει μια ιδιαίτερη σκηνική βαρύτητα. Στο κέντρο βρίσκεται η χειρονομία της "απεργίας του έρωτα": μια πράξη που δεν προτείνει λύση, αλλά επιβάλλει μια παύση, ανατρέποντας τη λογική της πολεμικής κανονικότητας.
Ερμηνεύουν (με σειρά εμφάνισης) Λένα Ουζουνίδου Λυσιστράτη, Κώστας Μπουγιώτης Απόλλων κομπέρ, Σοφία Κουνιά Κλεονίκη, Έλενα Καφούρου Ινδή, Πένυ Ξενάκη Μπάμπουσκα Κορυφαία, Γεωργία Αμοργιαννιώτη Μινώικα, Αργυρώ Καπαρού Λαμπιτώ, Βενετία Μαναβέλη Μια κοπέλα, Γιώργος Στιβανάκης Θηβαία /Ένας ανάπηρος στρατιώτης, Κωνσταντίνος Τσονόπουλος Θηβαία / Βαγγέλας, Στέλλα Κρούσκα Μυρίνη, Χριστόφορος Σταμπόγλης Πρόβουλος, Χρήστος Γεροντίδης Κινησίας, Κώστας Βενετσάνος Ένας βέρος Αθηναίος, Σάκης Καραθανάσης Λαϊκός τραγουδιστής, Θεολόγος Παπανικολάου Ιεροψάλτης, Σπύρος Πινκερίδης Κήρυκας, Δήμητρα Γαλάνη Θεά Αθηνά, Μαριλένα Μόσχου Κουκλάρα της Αθήνας, Μαρία Παπαδοπούλου Κουκλάρα της Αθήνας.
Η ίδια κωμωδία επιστρέφει στην Επίδαυρο (21 & 22 Αυγούστου) μέσα από μια διαφορετική σκηνοθετική ματιά από τον Αστέριο Πελτέκη, σε παραγωγή του ΚΘΒΕ. Εδώ, η Λυσιστράτη διαβάζεται ως έργο για την εξάντληση μιας κοινωνίας που έχει αποδεχτεί τον πόλεμο ως κανονικότητα. Με ερμηνευτές όπως η Ελισάβετ Κωνσταντινίδου, η Αλεξάνδρα Παλαιολόγου, ο Κρατερός Κατσούλης και ο Παναγιώτης Πετράκης, η παράσταση εστιάζει στη "χειρονομία της άρνησης" ως αναστολή της εντροπίας: οι γυναίκες δεν επιτίθενται, αλλά σταματούν τη ροή των πραγμάτων, επαναφέροντας το σώμα, την επιθυμία και τη συλλογική ευθύνη στο πεδίο του πολιτικού. Το γέλιο εδώ λειτουργεί ως εργαλείο αποκάλυψης, όχι ως φυγή.
Στην ίδια κατεύθυνση, αλλά με διαφορετικό τόνο, κινείται η "Ειρήνη” σε σκηνοθεσία του Νίκου Καραθάνου (Επίδαυρος, 24 & 25 Ιουλίου). Με τη δραματουργική και μουσική συμβολή του Φοίβου Δεληβοριά και τη συνεργασία του Άγγελου Τριανταφύλλου, η παράσταση μετατρέπεται σε ένα ιδιότυπο σκηνικό πανηγύρι μέσα στα ερείπια. Τα σκηνικά της Εύας Μανιδάκη, τα κοστούμια του Άγγελου Μέντη και οι φωτισμοί της Ελίζας Αλεξανδροπούλου πλαισιώνουν έναν κόσμο όπου η ειρήνη δεν εμφανίζεται ως δεδομένη κατάσταση, αλλά ως εύθραυστη, σχεδόν ουτοπική επιθυμία. Με έναν πολυπρόσωπο θίασο: Γαλήνη Χατζηπασχάλη, Θανάση Αλευρά, Πάνο Παπαδόπουλο, Γιάννη Κότσιφα, Ιωάννα Μαυρέα, Βάσω Καβαλιεράτου, Φοίβο Δεληβοριά, Νίκο Καραθάνο, Άγγελο Τριανταφύλλου, Γιλμάζ Χουσμέν, Άλκη Μπακογιάννη, Κωνσταντίνο Κοντογεωργόπουλο, Κωνσταντίνο Ζωγράφο, Βασίλη Παπαδόπουλο, Γιάννη Σαμψαλάκη, Σπύρο Μπόσγα, Αντώνη Χρήστου, η παράσταση αναδεικνύει την ειρήνη ως πράξη πείσματος: μια επίμονη διεκδίκηση απέναντι σε έναν κόσμο που επιμένει να παράγει πόλεμο.
Ηρωίδες σε αντίσταση απέναντι στην εξουσία
Το φετινό καλοκαίρι, η σκηνή της Επιδαύρου μετατρέπεται σε ένα ανατομείο της εξουσίας, όπου η Άλκηστις και η Αντιγόνη τοποθετούν το σώμα τους ως ανάχωμα στον Νόμο. Αν και οι αφετηρίες τους διαφέρουν-η Άλκηστις οδηγείται στη θυσία μέσω μιας "νόμιμης" συναίνεσης που σήμερα διαβάζεται ως κρατική γυναικοκτονία, ενώ η Αντιγόνη επιλέγει την αντίσταση και την ανυπακοή- και οι δύο ηρωίδες καταλήγουν στο ίδιο σημείο: εκεί όπου το σώμα πληρώνει το τίμημα της ηθικής ή της πολιτικής τάξης.
Η "Άλκηστις", η ηρωίδα του Ευριπίδη θυσιάζεται γιατί "πρέπει”...Στην "Άλκηστη" του Δημήτρη Καραντζά σε παραγωγή του Εθνικού Θεάτρου (Επίδαυρος, 17 & 18 Ιουλίου), το έργο μεταμορφώνεται σε μια σύγχρονη παραβολή που ακροβατεί ανάμεσα στον εφιάλτη και την απροσδόκητη κωμικότητα. Ο Καραντζάς, μαζί με μια σπουδαία ομάδα ηθοποιών (Κωνσταντίνος Αβαρικιώτης Φέρης, Δήμητρα Βλαγκοπούλου Υπηρέτρια, Γιώργος Ζυγούρης Ηρακλής, Ηρώ Μπέζου Άλκηστις, Γιάννης Νιάρρος Άδμητος, Κώστας Νικούλι Απόλλων, Αινείας Τσαμάτης Υπηρέτης, Θεοδώρα Τζήμου Θάνατος), ενορχηστρώνει ένα σκηνικό πείραμα όπου η μουσική (Παναγιώτης Μανουηλίδης) και η ακροβασία του ύφους φωτίζουν την εκκωφαντική σιωπή της γυναίκας που επιστρέφει από τον θάνατο. Είναι μια σπουδή πάνω στη ρευστότητα της ζωής και την ευθύνη μιας κοινωνίας που επιτρέπει τη θυσία του αδύναμου.
Αυτή η σωματική διάσταση απογειώνεται στην "Αντιγόνη" του Alan Lucien Øyen (Επίδαυρος, 7 & 8 Αυγούστου). Η η ρωίδα του Σοφοκλή πεθαίνει γιατί "δεν υπακούει” και ε αυτό το πλαίσιο, ο Νορβηγός δημιουργός απογυμνώνει τον Σοφοκλή, μπολιάζοντας τον αρχαίο λόγο με την "σωματική ποίηση" του Tanztheater. Με τη συμμετοχή εμβληματικών χορευτών της ομάδας της Pina Bausch (όπως οι Panadero και Shanahan), η παράσταση μετατρέπει την ηθική σύγκρουση σε κίνηση. Εδώ, το σώμα δεν μιλά απλώς· δονείται από τα αδιέξοδα της εξουσίας και την αγωνία για την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.
Κατά τη γνώμη μας, κοινός τόπος των δύο σκηνοθεσιών είναι η απόρριψη του διδακτισμού. Μέσα από ουρλιαχτά ανέμων, κραυγές πουλιών και τη μουσική υλικότητα της σκηνής, οι δημιουργοί μας καλούν να αναλογιστούμε: τι σημαίνει να ενεργείς όταν ο νόμος και η δικαιοσύνη δεν συμβαδίζουν; Είτε μέσα από τη σιωπηλή επιστροφή της Άλκηστις είτε μέσα από τη βίαιη τυραννία που αντιμετωπίζει η Αντιγόνη, το διακύβευμα παραμένει η ανθρώπινη ανάσα απέναντι στο άκαμπτο σύστημα.
Ποιος είμαι; Το αδιέξοδο της ταυτότητας στον "Ίωνα"
Ο "Ίων” του Ευριπίδη είναι ένα έργο που ο Θωμάς Μοσχόπουλος προσεγγίζει ως μια αινιγματική ανατομία της σύγχρονης υπαρξιακής αγωνίας. Εδώ, το κεντρικό πρόβλημα είναι το εσωτερικό ερώτημα: "ποιος είμαι μέσα σε αυτόν τον κόσμο;". Στην παραγωγή του Θεατρικού Οργανισμού Κύπρου, η σκηνή (Επίδαυρος, 28 & 29 Αυγούστου) μετατρέπεται σε ένα "κατώφλι" ανάμεσα στο ορατό και το αόρατο, το δημόσιο και το ιδιωτικό. Ο Ίων, ένας νεαρός χωρίς όνομα και ρίζες, πασχίζει να συγκροτήσει τον εαυτό του μέσα από σπαράγματα μνήμης και παρερμηνείες, την ίδια στιγμή που το κοινό παρακολουθεί την αλήθεια να διαθλάται μέσα από το ιερό μαντείο των Δελφών.
Ο Θωμάς Μοσχόπουλος, αναλαμβάνοντας τη σκηνοθεσία, τη μετάφραση και τη δραματουργία, αναδεικνύει τον διφυή χαρακτήρα του έργου-μια διαρκή αιώρηση ανάμεσα στο τραγικό και το κωμικό, τον μύθο και τον ρεαλισμό. Μέσα από έναν πολυπρισματικό χώρο αναστοχασμού, η παράσταση επιχειρεί να μετατρέψει την αναζήτηση της καταγωγής σε ένα παιχνίδι ειδώλων, όπου η αλήθεια και το ψέμα αλληλεπικαλύπτονται. Σε μια εποχή που οι ταυτότητες τίθενται διαρκώς υπό αμφισβήτηση, ο Ίων μάς υπενθυμίζει ότι το "ανήκειν" δεν είναι μια στατική κατάσταση, αλλά μια ρευστή και διαρκής διαπραγμάτευση με το κενό.
"Βάκχες”: Η θριαμβευτική επιστροφή του απωθημένου
Στις "Βάκχες” του Εθνικού Θεάτρου της Βουλγαρίας, ο σκηνοθέτης Γιάβορ Γκάρντεφ θέτει ένα κρίσιμο, νιτσεϊκό ερώτημα: μπορεί ο Διόνυσος να νικήσει ολοκληρωτικά τον Απόλλωνα; Στην Επίδαυρο (10 & 11 Ιουλίου), το αρχαίο δράμα συναντά τη σκοτεινή αισθητική των The Tiger Lillies, οι οποίοι, ως live "τραβαδούροι", επενδύουν τη δράση, με το punk-cabaret πνεύμα που τους καθιέρωσε στις καρδιές μας. Μπορούν να μετατρέψουν την παράσταση σε μια μυητική τελετουργία που κλονίζει τη βεβαιότητα της λογικής.
Η τραγωδία του Ευριπίδη μετατρέπεται στα χέρια του Γκάρντεφ σε μια τομή πάνω στον συλλογικό οργανισμό. Η παράσταση εξετάζει την αδυναμία της κοινωνίας να διαχειριστεί το ανορθολογικό, εστιάζοντας σε όσα προσπαθούμε να εξορίσουμε από το δίκαιο και τον λόγο. Όταν ο άνθρωπος αρνείται τη "σκοτεινή του συγγένεια" με το άλογο, αυτό δεν εξαφανίζεται, αλλά επιστρέφει αγριότερο.
Αντλώντας αναλογίες από τη σύγχρονη εμπειρία των βαλκανικών εθνικισμών και τον φόβο της ετερότητας, ο Γκάρντεφ αναδεικνύει τη διονυσιακή μανία όχι ως γιορτή, αλλά ως επικίνδυνη αναμέτρηση με τα όρια του πολιτισμού. Είναι μια παράσταση-πρόκληση που καλεί τον θεατή να αφήσει την ευταξία του να καταρρεύσει, ερχόμενος αντιμέτωπος με τις καταπιεσμένες παρορμήσεις που φωλιάζουν στα βάθη του συλλογικού ασυνείδητου.
>> Η προπώληση των εισιτηρίων ξεκίνησε από το more.com
Διαβάστε Επίσης
Διαβάστε Επίσης
Διαβάστε Επίσης
