Δαμάτης - Μοσχολιδάκης: 40 χρόνια φιλίας με θεατρικό προορισμό τις "Παραλλαγές πάπιας"

Σαράντα χρόνια φιλίας ενώνουν τον Κοραή Δαμάτη και τον Περικλή Μοσχολιδάκη. Στη συνάντηση των δύο δημιουργών, που τους συνδέει μια μακρόχρονη πορεία κοινών αναζητήσεων και βαθιάς εκτίμησης, η τέχνη γίνεται αφορμή για έναν ουσιαστικό διάλογο γύρω από τη φιλία, τη μοναξιά και τον χρόνο που περνά. Την αφορμή έδωσαν οι "Παραλλαγές πάπιας" του βραβευμένου με Πούλιτζερ συγγραφέα Ντέιβιντ Μάμετ, που κάνει πρεμιέρα από 24 Απριλίου στο θέατρο Μεταξουργείο. Εμείς μιλήσαμε μαζί τους σε μία συνέντευξη αφιερωμένη στην κοινή τους πορεία και βέβαια το βαθιά ανθρώπινο, γλυκόπικρο έργο που μας θυμίζει κάτι από τη ζωή μας, ίσως και μια ανάμνηση από οικεία μας πρόσωπα. 

Η επιλογή του έργου του Μάμετ δεν είναι τυχαία: η γραφή του Μάμετ, καθημερινή, με ένα ιδιότυπο χιούμορ και μια αιχμηρή και γλυκόπικρη ματιά, ταιριάζει στη δική τους γλώσσα, στην ανησυχία για ένα θέατρο ουσίας και στην αποφυγή των αισθητικών εκπτώσεων.

Αυτή τη φορά το δίδυμο αναλαμβάνει πέρα από τη σκηνοθεσία και ερμηνευτικό ρόλο, στο έργο που έχει ως βασικό του άξονα τη φιλία δύο μοναχικών ανθρώπων, εμποτισμένη με χιούμορ, μελαγχολία και υπόγειες εντάσεις, με αποκορύφωμα ένα απρόσμενο φινάλε. Επί σκηνής μαζί με τους Δαμάτη και Μοσχολιδάκη ανεβαίνει η Φωτεινή Βακάκη. 

Τι σας έφερε κοντά καλλιτεχνικά στις "Παραλλαγές πάπιας";

Κοραής Δαμάτης: Μια φιλία και εκτίμηση ετών, αλλά και η χαρά που φέρνει μια τέτοια συνεργασία.

Περικλής Μοσχολιδάκης: Με τον Κοραή γνωριζόμαστε και συνεργαζόμαστε πάρα πολλά χρόνια, πάντα με αμοιβαία αγάπη, αλληλοκατανόηση και κοινές αισθητικές αναφορές. Όλες οι θεατρικές μας συνεργασίες από τα νεανικά μας χρόνια μέχρι και σήμερα, είχαν πάντα την αγωνία για ένα άρτιο θεατρικό αποτέλεσμα, την επιμονή στη σκληρή δουλειά και την αφοσίωση σε ένα θέατρο ουσίας χωρίς αισθητικές εκπτώσεις. Υπήρξε ο μέντορας μου στο θέατρο, τον θαύμαζα και τον θαυμάζω απεριόριστα για τις δεκάδες θεατρικές του σκηνοθεσίες, που έχουν γράψει τη δική τους ιστορία στο ελληνικό θέατρο. Είναι μεγάλη τιμή να σκηνοθετούμε μαζί αλλά και να παίζουμε μαζί σε αυτό το υπέροχο έργο. 

Τι σας συγκινεί περισσότερο στο έργο του Μάμετ;

Κ. Δ.: Η εικόνα των μοναχικών ανθρώπων καθισμένων σ’ ένα πάρκο, μπροστά σε μια λίμνη, να συνομιλούν, να μονολογούν, με χιούμορ, με βαθιά σκέψη, -κι άλλοτε με βαθιά ημιμάθεια- πάντοτε όμως με ελαφρά συγκίνηση, για τη ζωή, για τα δύσκολα, για τα όμορφα, για τα μοιραία. Μια ξαναγεννημένη αθωότητα που δεν οφείλει πια να πράττει, να αποδεικνύει, να υπόσχεται ή να τεκμηριώνει την όποια αλήθεια. 

Π. Μ.: Είναι ιδιαίτερη η γραφή του Μάμετ. Με εντυπωσιάζει ο λόγος του που δεν χαρίζεται, η επιμονή του σε διαλόγους που φαίνονται ασήμαντοι αλλά κρύβουν θησαυρούς, η σκληρότητα του που κρύβει σχεδόν πάντα αγωνίες και αδιέξοδα ενός ολόκληρου πολιτισμού. 

Μιλήστε μας για τους ρόλους σας και τη σχέση ανάμεσα στον Εμίλ και τον Τζορτζ.

Κ.Δ.: Ο ρόλος που ερμηνεύω, ο Εμίλ, κρατάει, σχεδόν πεισματικά, την παιδική αφέλεια να πιστεύει, σχεδόν, ό,τι του λένε. 'Ίσως από ανάγκη να βρίσκεται κοντά σε ανθρώπους, αλλά και σε κάθε μορφή ζωής. Στο πάρκο, στα δέντρα, στη λίμνη, στα ζώα, στα πουλιά… 'Ό,τι θα τον έσωζε από το σκοτεινό τσιμεντένιο διαμέρισμά του. 'Όσο για την μεταξύ τους σχέση, είναι ίσως μια γλυκιά συνήθεια, ένα ευχάριστο καθημερινό διάλειμμα, χωρίς πνιγηρές εξαρτήσεις, χωρίς περιττούς ναρκισσισμούς και κολακείες, χωρίς ψέματα και υποχωρήσεις. 

Κοραής Δαμάτης: "Η μουσική της Δήμητρας Γαλάνη είναι μια τρίτη παρουσία στη ζωή αυτών των μοναχικών αντρών. Τους συντροφεύει σε όλες τις "Παραλλαγές" τους, παρούσα και τρυφερή μέχρι το τέλος".

Π.Μ.: Ο Τζορτζ που υποδύομαι εκφέρει θεωρίες, ρητορεύει διαρκώς. Σίγουρος για τα πάντα χωρίς όμως ταυτόχρονα καμία σιγουριά. Αγαπά με πάθος τη φύση, τις πάπιες, τα πουλιά.  Με αφορμή την κουβέντα του με τον Εμίλ για τις πάπιες, συζητούν για τη μοναξιά, τη φιλία, τον θάνατο, πότε βαθυστόχαστα και πότε με αφέλεια, πότε με συγκίνηση και πότε με ακράτητα γέλια αλλά πάντα με τρυφερότητα και ζεστασιά. Είναι σαν μεγάλα παιδιά που κάνουν πως τσακώνονται για να φιλιώσουν στη συνέχεια ξανά και ξανά. Ίσως ο Τζορτζ να αγνοεί ότι πίσω απ’ όλες αυτές τις φαινομενικά ανούσιες συζητήσεις, κρύβονται τα πιο ουσιώδη της ζωής, τα πιο σημαντικά αντίδοτα στη φοβερή τους μοναξιά.

Πώς συμβάλλει η μουσική της Δήμητρας Γαλάνη καθώς και η αισθητική των σκηνικών και των κοστουμιών στην ατμόσφαιρα της παράστασης;

Κ.Δ.: Η μουσική της Δήμητρας Γαλάνη είναι μια τρίτη παρουσία στη ζωή αυτών των μοναχικών αντρών. Τους συντροφεύει, τους θυμίζει στιγμές της ζωής τους, τους συνοδεύει σε όλες τις "Παραλλαγές" τους, παρούσα και τρυφερή μέχρι το τέλος. Σε αντίθεση με το τρίτο πρόσωπο της παράστασης, την καθαρίστρια του πάρκου, που τους μοιάζει. Νεότερη μεν, αλλά με προβλήματα που θα την οδηγήσουν, αναπόφευκτα σχεδόν, στην ίδια θέση. 'Όσο για την αισθητική κοστουμιών και σκηνικών, επέλεξα την πολυχρωμία της φύσης και της ανθρώπινης πολυπλοκότητας.

Περικλής Μοσχολιδάκης: "Με εντυπωσιάζει η γραφή του Ντέιβιντ Μάμετ που δεν χαρίζεται. Η επιμονή του σε διαλόγους που φαίνονται ασήμαντοι αλλά κρύβουν θησαυρούς. Η σκληρότητα του που κρύβει σχεδόν πάντα αγωνίες και αδιέξοδα ενός ολόκληρου πολιτισμού".

Π.Μ.: Είναι μεγάλη η χαρά και η τιμή που συνεργαζόμαστε με τη Δήμητρα Γαλάνη σ' αυτή τη δουλειά. Συνομιλήσαμε δημιουργικά με τα μουσικά τοπία της που αναδεικνύουν τις αέναες παραλλαγές των χαρακτήρων - ένας οδηγός για να περπατήσουμε στις μυστικές διαδρομές του έργου πότε τρυφερά και πότε ανατρεπτικά, επάνω στις νότες, στους ρυθμούς της. 

Τι μάθατε ο ένας από τον άλλον μέσα από αυτή τη διαδικασία;

Κ.Δ.: Ότι αυτό που δημιουργήθηκε τότε, αυτό που αρχίσαμε πριν σαράντα περίπου χρόνια (τόσο καιρό γνωριζόμαστε με τον Περικλή), μπορεί και παραμένει ζωντανό, υγιές, αλληλέγγυο και γενναιόδωρο. 

Π.Μ.: Και αυτή η δουλειά μας, όπως και οι τόσες άλλες, επιβεβαίωσαν τον θαυμασμό μου για την αισθητική, τη γνώση, την απίστευτη εργατικότητα και τον επαγγελματισμό του Κοραή. Αποτελεί αναμφισβήτητα το επόμενο δημιουργικό βήμα στην καλλιτεχνική μας σχέση. Ένα σταθερό σημείο αναφοράς στην κοινή μας πορεία, δοκιμασμένη με τη ζωντάνια της καθημερινότητας και τη συντροφικότητα μιας ολόκληρης ζωής.

Η μετάφραση είναι της Μιχαέλλας Αντωνίου. Ο Κοραής Δαμάτης υπογράφει επίσης τα σκηνικά, τα κοστούμια, τους φωτισμούς και τους στίχους του τραγουδιού. Τα ηχοτοπία υπογράφει ο Θανάσης Γκίκας και το Studio Μύθος, ενώ τις ενορχηστρώσεις ο Γιώργος Μπουσούνης.