Γιάννης Νιάρρος & Κώστας Νικούλι: "Στο θέατρο του Πενσότι, η αλήθεια κρύβεται στην απλότητα"

Η παράσταση "Μια αχόρταγη σκιά" αποτελεί την τρίτη σκηνοθετική πρόταση του διεθνώς καταξιωμένου Αργεντινού Μαριάνο Πενσότι στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση (από 5/3). Αυτή τη φορά, στη Μικρή Σκηνή, ο Πενσότι —ένας δημιουργός με έντονα κινηματογραφική ματιά— στήνει ένα ευφυές παιχνίδι ανάμεσα στην πραγματικότητα και τη μυθοπλασία. Έχοντας δίπλα του ένα εκρηκτικό δίδυμο, τον Γιάννη Νιάρρο και τον Κώστα Νικούλι, μας προσκαλεί σε έναν ερμηνευτικό άθλο επιβίωσης και αλήθειας, αποδεικνύοντας ότι, μερικές φορές, το μόνο που χρειάζεται για να συγκλονίσεις είναι μια καλή ιστορία και η εσωτερική ανάγκη να την αφηγηθείς. Η ιστορία μας μεταφέρει στις Άνδεις, μέσα από την περιπέτεια ενός ορειβάτη που επέζησε από το ακατόρθωτο, και την παράλληλη ζωή του ηθοποιού που τον ενσάρκωσε σε μια ταινία. Πρόκειται για μια αναμέτρηση με τη μνήμη, την ταυτότητα και, κυρίως, τη βαριά "σκιά" της πατρότητας.

 

Η "παγίδα" της απλότητας και η δύναμη της αφήγησης

Για τον Γιάννη Νιάρρο, ο Πενσότι είναι ένας "γλυκύτατος και έμπειρος" άνθρωπος που αποφεύγει τις παλιές θεατρικές συνταγές. Αν και το έργο χρησιμοποιεί αρχετυπικά το θέατρο, παραμένει σύγχρονο γιατί επιστρέφει στην ουσία του: την αφήγηση. Ο Νιάρρος εξηγεί πως η παράσταση ενώνει το "θέατρο-ντοκιμαντέρ" με την ηθοπλασία, αφήνοντας τον ηθοποιό "γυμνό" από εντυπωσιασμούς. "Δημιουργούμε τις εικόνες με μίνιμαλ τρόπο, δεν είναι κάτι παραστατικό", αναφέρει, τονίζοντας πως η τεχνική δυσκολία είναι τεράστια, αφού πρέπει να ισορροπήσουν στη λεπτή γραμμή ανάμεσα στο "λέω μια ιστορία" και στο "είμαι ο χαρακτήρας".

Στο ίδιο μήκος κύματος, ο Κώστας Νικούλι χαρακτηρίζει τη σκηνοθεσία ως "old fashion" με την καλύτερη έννοια: δεν υπάρχουν πολλά τεχνικά μέσα, παρά μόνο οι ηθοποιοί και η ιστορία τους. "Το απλό στο θέατρο είναι το πιο δύσκολο πράγμα", παραδέχεται ο Νικούλι, ο οποίος θαυμάζει τον τρόπο που ο Πενσότι φροντίζει τον ηθοποιό, κατανοώντας τις ανησυχίες του. Για τον Νικούλι , ο Πενσότι είναι ένας σκηνοθέτης που "σκέφτεται με τον τρόπο του ηθοποιού", δίνοντας πρακτικές συμβουλές που ξεκλειδώνουν το έργο.

Ένα ψυχογράφημα μεταμφιεσμένο σε περιπέτεια

Παρόλο που η δομή θυμίζει ντοκουμέντο, ο Νικούλι ξεκαθαρίζει ότι πρόκειται για μια καθαρή μυθοπλασία που σε κάνει να αναρωτιέσαι: "Είναι αλήθεια ή όχι;". Αυτό το τέχνασμα είναι που σε βάζει πιο βαθιά στην ιστορία. Ο Πενσότι δεν αναλώνεται σε εύκολους μελοδραματισμούς. Όπως σημειώνει ο Νικούλι, το ψυχογράφημα ολοκληρώνεται μέσα στον θεατή αφού τελειώσει η παράσταση. Η ιστορία προχωρά γρήγορα, χωρίς να μένει σε στατικές δραματικές σκηνές, αλλά επενδύοντας στη ροή της αφήγησης. Ο Νιάρρος ενθουσιάζεται με τη γραφή του Πενσόττι, θεωρώντας ότι στην Ελλάδα συχνά φοβόμαστε τον καθημερινό λόγο, νομίζοντας πως είναι ευτελής. Ο Αργεντινός, όμως, αποδεικνύει ότι το καθημερινό μπορεί να έχει "πολύ υψηλή αξία".

Η κοινή κορυφή

Πέρα από τα παγόβουνα, τις Άνδεις και τα κινηματογραφικά γυρίσματα, η πραγματική ουσία της παράστασης κρύβεται στη σχέση γονέων και παιδιών. Ο ορειβάτης και ο ηθοποιός, αν και προέρχονται από διαφορετικούς κόσμους, ακολουθούν μια κοινή γραμμή: ατενίζουν μια "κορυφή" —είτε αυτή είναι η επιβίωση στο βουνό είτε η καταξίωση σε μια καριέρα— χωρίς να ξέρουν αν θα τα καταφέρουν. Όπως εξηγεί ο Κώστας Νικούλι, αυτή η κοινή αγωνία είναι το μέσο για να ειπωθούν ιστορίες ανθρώπων που μας αφορούν όλους. "Δεν είναι μόνο η περιπέτεια του ορειβάτη", σημειώνει, "αλλά το πώς αυτή η διαδρομή συναντά τις σχέσεις μέσα στην οικογένεια".

Η "αχόρταγη σκιά" του τίτλου μεταμορφώνεται τελικά στο φάντασμα ενός πατέρα-θρύλου που κάθε γιος πασχίζει να ξεπεράσει. Παρά το extreme θέμα, το έργο είναι στην πραγματικότητα ένα βαθύ ψυχογράφημα. Ο Γιάννης Νιάρρος υπογραμμίζει πως η συγκίνηση δεν γεννιέται από το ακραίο γεγονός, αλλά από την ταύτιση: "Συνδέεσαι με το πόσο οριακό είναι για έναν πατέρα να μην ξέρει πώς να φερθεί στην κόρη του ή για έναν γιο να προσπαθεί να βγει από τη σκιά του πατέρα του".

Αυτή η σύνδεση με το ανθρώπινο έλλειμμα και την ευθραυστότητα είναι που κάνει την ιστορία προσιτή. Για τον Νικούλι, η "απλότητα" της αφήγησης είναι αυτή που κινητοποιεί το συναίσθημα, ενώ για τον Νιάρρο, η δύναμη του έργου κρύβεται στο ότι μετατρέπει μια ακραία ιστορία ζωής σε κάτι απόλυτα οικείο, θυμίζοντάς μας πως ο καθένας κουβαλά τη δική του προσωπική κορυφή και τις δικές του σκιές.