Αλέξανδρος Ραπτοτάσιος με αφορμή την παράσταση "Vanya": "Έχουμε ευθύνη για το τι επιλέγουμε να δούμε στο θέατρο, τι καταναλώνουμε, τι ψηφίζουμε"

Το "Vanya" είναι μια πρόσφατη μετάφραση - διασκευή του κλασικού τσεχοφικού έργου "Ο Θείος Βάνιας", με την υπογραφή του Simon Stevens, που είδα στο Λονδίνο σε ένα ανέβασμα επικεντρωμένο γύρω από την προσωπικότητα του Andrew Scott. Το κείμενο αμέσως με συνεπήρε καθώς είναι μια απόσταξη του πρωτότυπου έργου που χτυπάει κατευθείαν στην καρδιά. Το "Vanya" παίρνει την μοναξιά μας, τις αποτυχίες και τις ματαιώσεις μας, την απώλεια του ονείρου και τα βάζει στη πρίζα, τα φωτίζει, τα διογκώνει μέσα από γέλιο και κλάμα. Το έργο σε οποιαδήποτε εκδοχή του επικοινωνεί με το παρόν, απλά εδώ έγινε ένα μικρό "ξεσκόνισμα" για να αφαιρεθεί ό,τι του έχει "φορέσει" κάθε γενιά από την συγγραφή του έως τώρα. Εννοώ την σοβαροφάνεια, την εμμονή με την εποχή και την ιστορική ακρίβεια κ.λπ. Αν μένουμε σε αυτά χάνουμε την ουσία του 'Άντον Τσέχωφ, ο οποίος κατάφερε να ανανεώσει και να εξελίξει την έννοια των αρχέτυπων μέσα στον αστισμό του 20ού αιώνα. Τους ξέρουμε καλά όλους τους χαρακτήρες στα έργα του, είναι τύποι ανθρώπων που γνωρίζουμε όλοι, είμαστε ένας/μία από αυτούς/ές. 'Όμως ζούμε την καθημερινή μας τραγωδία με τέτοια εγγύτητα, που είναι δύσκολο να δούμε την γελοιότητα του όλου πράγματος.

"Το "Vanya" παίρνει την μοναξιά μας, τις αποτυχίες και τις ματαιώσεις μας, την απώλεια του ονείρου και τα βάζει στη πρίζα". 

Η παράσταση που είδα ήταν επίσης μια διαδικασία απογύμνωσης του ηθοποιού και αυτό ήθελα να πετύχω φέρνοντάς το στην Ελλάδα και προσκαλώντας τον Γιώργο Καραμίχο να παίξει στην παράσταση – μια συνεργασία πολύτιμη που μου έχει μάθει πολλά πράγματα καθώς είναι η πρώτη φορά που δουλεύω με έναν μόνο ηθοποιό. Αυτή η επαφή μας ευλόγησε με μια οικειότητα και μια ελευθερία που οδήγησε στο να κάνουμε μαζί πρόβες σε διάφορες χώρες και περίεργους χώρους, ακολουθώντας ο ένας τον άλλο γεωγραφικά και δημιουργικά.

"Κι αν μπορούμε να φανταστούμε μια συγκεκριμένη πραγματικότητα συλλογικά, σίγουρα μπορούμε να φανταστούμε και μια εναλλακτική - μία χώρα που μας αντιπροσωπεύει και δεν μας κάνει να ντρεπόμαστε. Ποιος χώρος καταλληλότερος γι’ αυτό από το θέατρο".

Επί σκηνής ζητούνται αδύνατα πράγματα από τον ηθοποιό, πολλαπλοί ρόλοι, τοποθεσίες και χρονικές μεταβάσεις, εκατοντάδες μικρές αντιδράσεις και διαφοροποιήσεις φωνής, στάσης, ψυχολογικής κατάστασης, ηλικίας. Είναι ένα χάος που θα τρομοκρατούσε πολλούς – αλλά για εμένα αυτό είναι το κλειδί. Να μην αντιμετωπιστεί ως μια τεχνική δυσκολία αλλά ως μια ιεροτελεστία προς την αποκάλυψη κάποιας αλήθειας. Αυτή η Λερναία Ύδρα των οκτώ προσώπων είναι το μέσο για να πετύχεις μια πραγματική κοινωνία με το κοινό.

Ο χαρακτήρας του γιατρού στο έργο λέει "Τα ανθρώπινα όντα και μόνο έχουν την ικανότητα να φαντάζονται και να δημιουργούν κόσμους που δεν υπάρχουν" - κλείνοντας έτσι το μάτι στην φόρμα του παραμυθά και της παράστασης: ένας και μόνο άνθρωπος εγκλωβισμένος μέσα σε ένα σουπερμάρκετ αναδημιουργεί μια ιστορία – έναν κόσμο – για το κοινό που δεν το βλέπει μπροστά του αλλά το φαντάζεται. Συλλογικά. Στον ίδιο χώρο. Την ίδια στιγμή. Θέλω ο κόσμος να φύγει με μια ταινία που έχει δει στο κεφάλι του ενεργοποιώντας την φαντασία του στο μέγιστο.

Ο γιατρός συνεχίζει και λέει "Ωστόσο το μόνο που έχουμε καταφέρει είναι να καταστρέφουμε τους κόσμους που υπάρχουν", ανοίγοντας το θέμα του μέλλοντος και της καταστροφής τους περιβάλλοντος, των ζωών μας, των ονείρων μας. 'Έχουμε ευθύνη για το τι επιλέγουμε να δούμε στο θέατρο, τι καταναλώνουμε, τι ψηφίζουμε – για το πώς διαμορφώνουμε και ζούμε μια πραγματικότητα. Κι αν μπορούμε να φανταστούμε μια συγκεκριμένη πραγματικότητα συλλογικά, σίγουρα μπορούμε να φανταστούμε και μια εναλλακτική, έναν άλλον τρόπο να ζούμε, έναν άλλον τρόπο συμπεριφοράς μεταξύ μας, μια κυβέρνηση - μία χώρα που μας αντιπροσωπεύει και δεν μας κάνει να ντρεπόμαστε. Ποιος χώρος καταλληλότερος γι’ αυτό από το θέατρο.