Ηλίας Ηλιάδης
Όταν έχεις το προνόμιο να επισκέπτεσαι εκθέσεις προτού ανοίξουν τις πόρτες τους στο ευρύ κοινό, σκέφτεσαι διπλά και τριπλά τι μπορείς να αρθρώσεις για αυτές, χωρίς να "χαλάσεις" τη μαγεία τους στα μάτια των μελλοντικών επισκεπτών τους. Τα πράγματα γίνονται πολυπλοκότερα, όταν πρόκειται για μεγαλύτερης κλίμακας έργα με διπλές και τριπλές αναγνώσεις που συντίθενται από έννοιες, όχι απαραίτητα καταφανώς αλληλένδετες. Τρία χρόνια μετά από το τελευταίο της site-responsive land-art έργο στην Αυστραλία, η Δανάη Στράτου με υποδέχτηκε στο annexM του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών, όπου παρουσιάζει (8/10/26-31/01/27) τη νέα τοποειδική (site-specific) ατομική της έκθεση ονόματι "Αφάλες", σε επιμέλεια της ιστορικού τέχνης Άλιας Τσαγκάρη.
Όλα ξεκίνησαν για εκείνη όταν πριν από 4 χρόνια επισκέφθηκε την απόκρημνη παραλία Αφάλες στην Ιθάκη. Έχει κάτασπρα βότσαλα που συνέλεγε η μητέρα της, η διακεκριμένη γλύπτρια και ποιήτρια Ελένη Πόταγα. Η γλυπτική της είχε πάρα πολλές τέτοιες φόρμες που προσομοίαζαν με βότσαλα και μεγαλώνοντας κοντά της, της ήταν πολύ οικείες. Η σύλληψη δεν άργησε να έρθει· οι Αφάλες -η ονομασία των οποίων παραπέμπει στον ομφάλιο λώρο- εντρυφούν στην αναπόφευκτη μα ρέουσα σχέση του ανθρώπου και του φυσικού περιβάλλοντος μέσα από τον χρόνο, τη βαρύτητα, τη ροή του νερού και τον σεληνιακό κύκλο. Παράλληλα, λειτουργούν ως ανοιχτός διάλοφος με το έργο της μητέρας της, αλλά και ως αποχαιρετισμός με την καλλιτεχνική της "μητέρα", την Άννα Καφέτση η οποία, ως Διευθύντρια του annexM την είχε προτείνει προς υλοποίηση προτού φύγει από τη ζωή.
Με την είσοδό του στον χώρο, ο επισκέπτης έρχεται σε επαφή με το ηχοτοπίο που συνδυάζει ήχους νερού και θάλασσας με αποσπάσματα από το ποίημα της Ελένης Πόταγα, "Βότσαλο θαυμαστό", σε απαγγελία της εμβληματικής ηθοποιού Ρένης Πιττακή. "Η απαγγελία του ποιήματος και ο ήχος των κυμάτων μας εισάγουν στο στοιχείο του νερού προοικονομώντας τη μετάβαση, που γίνεται ορατή από τη βαρυτική επίδραση της Σελήνης στην παλιρροϊκή κίνηση και, μέσω της μακράς δράσης της θάλασσας, στη μορφοποίηση του βότσαλου", αναφέρει το σχετικό δελτίο τύπου και πέρα από τη συζήτησή μας που ακολουθεί με τη Δανάη Στράτου, προτιμώ να μην αποκαλύψω περισσότερα στοιχεία, για τους προαναφερθέντες λόγους.
>Σε αυτήν την έκθεση, έχουμε Σελήνη, έχουμε Ιθάκη, πολύ έντονο το στοιχείο της φύσης.... είναι σα να βρισκόμαστε στο σύμπαν του Christopher Nolan με το Interstellar και την Οδύσσεια!
(γέλια) Αναμφίβολα, κι αυτός τα πρότζεκτς του προφανώς τα δουλεύει πολλά χρόνια, όπως κι εγώ, αυτήν την έκθεση, στην οποία πάνω εργάζομαι εδώ και τρία χρόνια. Ίσως υπάρχει κάποιος λόγος για να θυμηθούμε όλοι την Ιθάκη. Δεν έχω δει ακόμα την ταινία, επειδή μες το καλοκαίρι δούλευα πολύ εντατικά για αυτήν την έκθεση, αλλά τώρα, μετά τα εγκαίνια πια, θα βρω λίγο χρόνο. Πάντως είναι πολύ ωραίο που όλος ο κόσμος έμαθε για την Ιθάκη και που ενδιαφέρεται να μάθει ελληνικά. Το εν λόγω έργο μας θυμίζει ότι η ανθρωπότητα υπάρχει εδώ και τόσες χιλιάδες χρόνια. Δεν είναι κάτι τωρινό. Μπλέκουμε με την καθημερινότητα, στα άγχη, σε όλα όσα μας ανησυχούν και ξεχνάμε ακριβώς ότι υπάρχει ένας άλλος χρόνος στα πράγματα που είναι και πολύ πιο ουσιαστικός. Και σε σχέση με το Interstellar που αναφέρατε, σημασία έχει να συνειδητοποιήσουμε ότι είμαστε σε αυτή τη γη μέσα σε αυτό το σύμπαν που μας δίνει η ζωή. Μέσα από τη δουλειά με ενδιαφέρει να υπογραμμιστεί ότι πρέπει να διαφυλάξουμε το σπίτι μας που είναι η γη και άρα την ανθρωπότητα που είναι εύθραυστη.
>Χωρίς εμάς, η γη θα διατηρηθεί.
Πράγματι, χωρίς εμάς η γη θα ήταν πολύ καλά και θα είναι και στο μέλλον όταν δεν θα υπάρχουν πια εμείς.
>Εσάς ο χρόνος που περνά πόσο επηρεάζει αυτό που αντικρίζουν τα μάτια σας;
Είναι αυτονόητο ότι ωριμάζει κανείς με τον χρόνο. Όπως το βότσαλο που διαμορφώνεται σιγά-σιγά για να έρθει να γίνει αυτό το θαυμαστό βότσελο που βρίσκουμε στην έκθεση και για το οποίο η μητέρα μου έγραψε στο ποίημα της, έτσι και η ζωή η ίδια μας μιλεύει και μας διαμορφώνει μέσα από τις δυσκολίες και τις ευκολίες, τις χαρές αλλά και τις λύπες. Όλα αυτά μας κάνουν τελικά πιο δυνατούς, εγώ τουλάχιστον, από την δική μου εμπειρία αυτό βλέπω. Για μένα η ζωή είναι ένα δώρο. Από πολύ μικρό παιδί είχα την αγωνία να μην αφήσω τη ζωή να περάσει χωρίς να την βιώσω στο 100%. Και νομίζω ότι όσο περνάει ο χρόνος αυτό είναι και διττό.
>Δηλαδή;
Από τη μία αισθάνομαι ότι ναι, το κάνω. Δεν άφησα τη ζωή μου να περάσει έτσι. Από τη μία αισθάνεσαι ότι θες να κάνεις ουσιώδη πράγματα για να αφήσεις πίσω σου και να καταλάβεις τι είναι αυτή η ζωή. Και από την άλλη, θέλεις να μπορέσεις να αφεθείς κιόλας το χρόνο, να μην αισθάνεσαι ότι σε ορίζει αυτή η συνθήκη για να τη ζήσεις. Ο θάνατος είναι αναπόφευκτος, όλοι πεθαίνουν, ακόμα και η Γη, ακόμα και ο Γαλαξίας, σε τελείως άλλους χρόνους. Οπότε όλα έχουν το χρόνο τους. Το θέμα είναι να ζήσουμε τη ζωή μας όσο καλύτερα, όσο πιο γεμάτα. όσο πιο ουσιαστικά γίνεται. Πάντα ήθελα να κάνω πράγματα που θα με κάνουν να αισθάνομαι ότι τιμάω τη ζωή που μου δόθηκε.
>Προτιμάτε ο κόσμος να αντιλαμβάνεται το δικό σας σκεπτικό που διαμόρφωσε τα έργα σας ή να τα "μεταφράζει" με τον δικό του τρόπο, ανάλογα με το πώς αγγίζει τον καθένα;
Σαφώς και με ενδιαφέρει το δεύτερο. Ο λόγος που κάνω εγκαταστάσεις είναι ακριβώς για να είναι βιωματική δουλειά και όποιος τις δει, να βιώσει αυτό που ο ίδιος μπορεί να πάρει από αυτό το πράγμα γιατί δεν έχει σημασία η δική μου σκέψη ακριβώς. Ναι, εμένα μου δόθηκε συγκεκριμένο έναυσμα και έμπνευση για να κάνω αυτή την έκθεση ή την κάθε έκθεση. Από εκεί και πέρα όμως, ο καθένας πρέπει μέσα από αυτές, να μπορεί να βρει αυτό που ενδιαφέρει ή αγγίζει τον ίδιο ή που έστω διακρίνει με τις δικές του αισθήσεις. Δεν θέλω καθόλου να το περιορίσω, ό,τι κι αν είναι αυτό.
>Η Άλια Τσαγκάρη μιλά για μια διαρκή ταλάντευση ανάμεσα στον μικρόκοσμο και τον μακρόκοσμο. Να υποθέσω ότι αισθάνεστε περισσότερη οικειότητα στον μακρόκοσμο;
Ναι. Πάντα με ενδιέφερε η συνολική εικόνα των πραγμάτων. Και ίσως να με τρομάζει λίγο το να χαθώ μέσα σε μια στιγμή και να μείνω για πάντα σε ένα μικρόκοσμο. Πάντα είχα την ανάγκη να μπορώ να βγω προς τα έξω, να έχω τη συνολική εικόνα και έτσι να προχωράω μπροστά στη ζωή μου ως μέρος του ευρύτερου συνόλου.
>Βέβαια, το επάγγελμα του εικαστικού, είναι αρκετά μοναχικό.
Δεν ήμουν ποτέ η καλλιτέχνης που θα ήταν μόνη της στο στούντιο. Και αυτό φάνηκε από πολύ νωρίς, από το πρότζεκτ Desert Breath που έγινε συνεργατικά. Ήμασταν μία ομάδα τριών γυναικών που το φτιάξαμε. Για να γίνει εκείνο το έργο και στη συνέχεια και όλα τα άλλα χρειάζεται να εργαστούν πάρα πολλοί άνθρωποι. Δεν είναι πολύ συνηθισμένο για τα εικαστικά αλλά μπορώ να πω ότι λειτουργώ περισσότερο σαν σκηνοθέτης -μιας και το αναφέρατε πρωτύτερα- με την έννοια ότι έχω ένα όραμα, μία ιδέα αλλά μετά εξελίσσεται σε μία ολόκληρη συνεργασία κατά την οποία κάθε άνθρωπος βάζει το λιθαράκι του για την υλοποίησή του. Οπότε, θέλω να είμαι μες στον κόσμο. Θέλω να ταξιδέψω τον πλανήτη, να δω τι είναι η ανθρωπότητα,τι σχέση έχει η μία κοινωνία με την άλλη, πώς λειτουργεί και οι συνεργάτες μου, ο καθένας με τον τρόπο του, διαμορφώνουν το εκάστοτε έργο μου. Ο καθένας τους συνεισφέρει, αφήνει κάτι στο έργο, και δη την ενέργειά του.
>Ως παιδί με μητέρα διακεκριμένη επαγγελματία στον ίδιο κλάδο, θέλατε να διαφοροποιηθείτε, να αποστασιοποιηθείτε ή να ακολουθήσετε τα βήματά της;
Καταρχάς, έλεγα πως δε θα γίνω σαν τη μαμά μου και μάλιστα, μέχρι τα 16 μου προσπαθούσα να το αποφύγω. Στα 16 μου συνειδητοποίησα ότι αυτό ήθελα να κάνω. Δεν ήθελα να κάνω το ίδιο με εκείνη, αλλά σίγουρα, τώρα που είμαι σε μία πιο ώριμη ηλικία, μπορώ να αντιληφθώ τα κοινά στοιχεία. Και εκείνη δούλευε σε μεγάλη κλίμακα. Βέβαια εκείνη, έκανε γλυπτική, οπότε η κλίμακα στην οποία δουλεύω εγώ είναι πολλαπλάσια μεγάλη, ειδικά με τα land art έργα που είναι έξω στη φύση. Αλλά ακόμα και σε αυτή την έκθεση, στις εκθέσεις που είναι εσωτερικού χώρου, πάλι η κλίμακα είναι πιο μεγάλη. Αναμφισβήτητα πάντως, επηρεάστηκα από το ότι εκείνη έκανε μεγάλης κλίμακας γλυπτά. Οπότε, ενώ προσπαθούσα να αποφύγω να κάνω αυτό που έκανε εκείνη ή να είμαι σαν εκείνη, σαφέστατα και έχω επηρεαστεί από εκείνη.
>DNA ή ο νόμος της έλξης;
Δε νομίζω ότι είναι DNA, έχει να κάνει με το βίωμα. Από μικρό παιδί μεγάλωσα μαζί της στο χώρο όπου δούλευε, έπαιζα με τα πράγματα που υπήρχαν εκεί, τα υλικά. Έβλεπα αυτές τις φόρμες, συζητούνταν οι ιδέες εν τη παρουσία μου, μεταδόθηκαν κάποιες αρχές. Επίσης, και στον πατέρα μου άρεσε πολύ ό,τι είχε να κάνει με την αρχαιότητα, την αρχαία Ελλάδα, τους μύθους, μεγαλώσαμε και διαμορφωθήκαμε με όλα αυτά, και νομίζω ότι έπαιξαν καθοριστικό ρόλο.
>Άρα ως αγαπημένος σας μύθος αυτός του Οδυσσέα παραπέμπει και στη δική σας επιστροφή στις ρίζες σας;
Ναι και με έναν τρόπο παραπέμπει στην προσπάθειά μου να κάνω διάλογο με τη μητέρα μου και να ξαναασχοληθώ με τη γλυπτική, όπως εκείνη. Γιατί εγώ γλυπτική σπούδασα στην Καλών Τεχνών στο Λονδίνο. Παρόλο που από την αρχή έκανα εγκαταστάσεις, δεν υπήρχε αντίστοιχο τμήμα τότε. Εμένα εξαρχής με ενδιέφερε το το τρισδιάστατο, διότι μου φαινόταν πιο αληθινό. Αυτό είναι που αναζητώ μέχρι και σήμερα περισσότερο και πιστεύω πως είναι κοινό με τη μητέρα μου, η αναζήτηση της αλήθειας. Και η γλυπτική, το τρισδιάστατο μου φαίνεται πολύ πιο αληθινό από τη ζωγραφική που είναι σε δύο διαστάσεις και προσπαθείς να αποτυπώσεις και την τρίτη.
>Και σίγουρα είναι χειροπιαστό.
Ναι, έχεις την αφή. Οπότε, παρόλο που προσπαθούσα αν την αποφύγω, κάπως οδηγήθηκα σε αυτήν. Συνδέονται και οι Αφάλες με αυτό το σκεπτικό.
>Λόγω της ονομασίας τους που προέρχεται από τον ομφάλιο λώρο;
Ναι, και δεν το είχα συνειδητοποιήσει. Μας είχαν πει ότι είναι μία καταπληκτική παραλία και ότι έπρεπε να πάμε αφού είχαμε μέσο. Πολύ αργότερα, αφού μάζεψα τα βότσαλα, μου ήρθε ενστικτωδώς η ιδέα ότι από αυτά θα μπορέσω να βρω τη σύνδεση και τον διάλογο με τη μητέρα μου. Και τελικά κράτησα αυτόν τον τίτλο, γιατί είχε νόημα ο συμβολισμός.
>Αλήθεια, γιατί μπήκατε σε αυτόν τον διάλογο με τη μητέρα σας τώρα;
Όταν έφτασα στις Αφάλες, άρχισα να μαζεύω τα βότσαλα χωρίς να ξέρω τι και πώς. Είναι αυτό που λέμε ότι η έμπνευση έρχεται πάντα εκεί που δεν την περιμένεις. Προφανώς, από καιρό είχα μια ανάγκη να βρεθώ σε ένα διάλογο με τη μητέρα μου και γινόταν και με άλλους τρόπους, εννοείται. Τα τελευταία χρόνια η μητέρα μου δε μπορεί να επικοινωνήσει όπως παλιά και με τον καιρό η κατάστασή της φθίνει. Θα ήθελα όμως, να μπορούσε να την επισκεφθεί, να μπορούσε έστω σε ένα επίπεδο να γίνει ακόμα πιο πραγματικός ο διάλογος. Επίσης, επέλεξα το annexM, διότι έχει κάνει ένα γλυπτό εδώ, τη Μούσα που είναι στο αίθριο του Μεγάρου Μουσικής. Παρότι το εν λόγω έργο δεν έχει κάποια σχέση με το ότιδήποτε συμβαίνει εδώ, με ενδιέφερε το ότι είναι ένας χώρος όπου και εκείνη πέρασε πολλούς μήνες δουλεύοντας.
>Και φυσικά, είναι και η Άννα Καφέτση, που διηύθυνε το Kέντρο Εικαστικών Τεχνών annexM στο Μέγαρο Μουσικής.
Ήταν ένας πολύ σημαντικός άνθρωπος για εμένα. Ήθελε οπωσδήποτε στην τελευταία Biennale του αιώνα και της χιλιετίας στη Βενετία να υπάρxει γυναικεία εκπροσώπηση και επέλεξε δύο νέες γυναίκες -τότε ήμουν μόλις 30 ετών- καλλιτέχνιδες στις οποίες κάτι είδε προφανώς. Από εκεί και πέρα, υπήρχε μία συνέχεια στην αλληλεπίδρασή μας, δεν ήταν ένας άνθρωπος που επέλεγε απλά ένα έργο ή έναν καλλιτέχνη. Έκτοτε κάλεσε αρκετές φορές, και κατά τη διάρκεια του του στησίματος του Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης, και για μένα υπήρξε ενδεχομένως ο πιο καθοριστικής σημασίας άνθρωπος στην καλλιτεχνική μου πορεία.
>Τι είδους αποτύπωμα αφήνει πίσω του το Βότσαλο, όταν ως πρωταγωνιστής της έκθεσης παύει πια να είναι ένα απλό αντικείμενο;
Εδώ λειτουργεί ως μεταφορά. Όταν στην πραγματικότητα το πιάνεις, ίσως να αισθάνεσαι ακόμα και τον παλμό του ή την ιστορία του με έναν τρόπο- για να δανειστώ λίγο από το ποίημα της μητέρας μου. Όμως, η μεταφορά αυτή στη μεγαλύτερη κλίμακα έχει να κάνει με κάποιες επιλογές που δημιουργούν τελικά ένα σύνολο εδώ. Για αρχή, για να σταθεί ένα αντικείμενο, ένα γλυπτό σε αυτήν την κλίμακα ενός βιομηχανικού χώρου θα πρέπει οπωσδήποτε να έχει μια παρουσία. Οπότε και αυτό με καθοδήγησε και με ενδιέφερε τελικά. Μέσα από αυτές τις επιλογές που κάνει κανείς, οδηγείται λίγο συνειρμικά, λίγο με το ένστικτο. Ουσιαστικά είναι ένας διάλογος κατά τον οποίο το ένα πράγμα σε οδηγεί στο άλλο. Συνεπώς, η επιλογή της σελήνης ως χαρακτήρα σε αυτή την ιστορία, η οποία συνδιαλέγεται με το βότσαλο, είναι και ο λόγος που υπάρχει το βότσαλο με έναν τρόπο. Η δε σελήνη, έπρεπε οπωσδήποτε να γίνει σε σμίκρυνση, αφού δε θα μπορούσε φυσικά να είναι στο πραγματικό της μέγεθος. Έτσι, προκύπτει ένα παιχνίδι μέσα από τη διαφορετική κλίμακα των πραγμάτων και στον χρόνο και στο μέγεθος.
>Και στην ενέργεια, σωστά; Γιατί, από τη μουσική τουλάχιστον, η σελήνη έχει τη σκοτεινή της πλευρά, όπως και κάθε άνθρωπος εδώ που τα λέμε.
Ακριβώς, όλοι μας έχουμε μέσα μας το φως και το σκοτάδι, δεν θα γινόταν κι αλλιώς, νομίζω.
>Τα δικά σας σκοτάδια, πώς τα αντιμετωπίζετε;
Έχω διάφορους τρόπους. Ένας από αυτούς είναι η άσκηση. Και ο ρυθμός. Ο ρυθμός με ενδιαφέρει όχι μόνο στη δουλειά μου αλλά και στη ζωή μου. Γιατί το τρέξιμο, το κολύμπι για παράδειγμα, δίνουν ένα ρυθμό που έχει να κάνει και με τον αντίστοιχο της αναπνοής μας. Οπότε για μένα η άσκηση είτε στη φύση είτε οπουδήποτε αλλού σχετίζεται με το να έρθεις σε επαφή με τον εσωτερικό σου ρυθμό και να συμφιλιωθείς με τον πραγματικό σου εαυτό.
>Συντονίζεσαι.
Ναι και ίσως γι' αυτό με ενδιέφερε τόσο πολύ και αυτός ο ρυθμός της σελήνης. Ο δε τρόπος που επέλεξα να εκθέσω τις φωτογραφίες της δίνει ένα ρυθμό.
>Σε αντίθεση με τον ήλιο, η σελήνη έχει και σκοτεινή πλευρά.
Ναι, ακριβώς, δεν είναι αυτόφωτη.
>Έχετε πει ότι η τέχνη αλλάζει τον κόσμο με τρόπο που δεν είναι οφθαλμοφανής. Οι Αφάλες είναι ένα εσωτερικό έργο. Είναι για εσάς σημαντικό να γίνεται μέσω του έργου σας μία, έστω υποφώσκουσα, πολιτική δήλωση;
Εγώ θεωρώ ότι η τέχνη είναι πολιτική πράξη. Δεν θεωρώ ότι είναι πολιτική δήλωση. Δεν θέλω να δηλώσω κάτι, όπως είπαμε και πριν, με ενδιαφέρει ο καθένας να μπορεί να πάρει ό,τι εκείνος θέλει, ό,τι μπορεί να προσλάβει. Αλλά θεωρώ πάρα πολύ βαθιά, ότι όλες μας οι επιλογές είναι πολιτικές πράξεις. Οπότε και η τέχνη είναι μία πολιτική πράξη και έχει σίγουρα μέσα της την πολιτική. Δεν είναι ακριβώς ότι αλλάζει τον κόσμο η τέχνη, αλλά σίγουρα μας βοηθά στην καλύτερη κατανόηση του κόσμου με έναν διαφορετικό, δικό της τρόπο. Αυτό που θεωρώ πολύ σημαντικό είναι ο καλλιτέχνης να έχει μία πολύ βαθιά συναίσθηση της χρονικής στιγμής στην οποία ζει, καθώς και πολιτική συνείδηση της ιστορικής σημασίας της στιγμής. Δηλαδή, πιστεύω ότι η τέχνη παίζει ένα ρόλο σημαντικό, διότι ο ιστορικός του μέλλοντος βλέποντας την τέχνη από την αρχή της ανθρωπότητας μέχρι τώρα, μπορεί να καταλάβει τις στιγμές της ανθρώπινης ιστορίας. Η εικαστική τέχνη ήταν η πρώτη μορφή τέχνης που υπήρξε. Αν δεν υπήρχαν τα cave paintings, πώς θα ξέραμε την ιστορία της ανθρωπότητας πριν καν υπάρξει η γραφή;
Συνεπώς, η τέχνη είναι ένας τρόπος να διαχειρίζεται η κοινωνία τη ζωή με όλες τις δυσκολίες της και να μεταφέρεται γνώση από γενιά σε γενιά, από πολιτισμό σε πολιτισμό, από τόπο σε τόπο και εμείς να επιβιώνουμε σε αυτόν τον πλανήτη. Η μετακίνηση της ανθρωπότητας είναι κομμάτι της ιστορίας μας. Ο καλλιτέχνης του οποίου το αποτύπωμα μένει, είναι αυτός που έχει συνείδηση της ιστορικής σημασίας της στιγμής, στην οποία ο ίδιος ζούσε ώστε αυτό να μπορεί να το εκφράσει. Άρα η δουλειά του καλλιτέχνη είναι να αφουγκράζεται την κοινωνία και ό,τι ακούει να το μεταφέρει μέσα από το έργο του με διαφορετικό τρόπο από τον ερευνητικό, τον γραπτό λόγο ή τον πολιτικό λόγο. Η τέχνη άρα, δεν είναι πολιτικός λόγος, αλλά ένα μέσο που δρα υποσυνείδητα και που μπορεί να φωτίσει πράγματα για την κοινωνία μας, να ανοίξει ένα παράθυρο προς αυτήν την κατεύθυνση.
>Τα εικαστικά στην Ελλάδα για άλλους είναι πολυτέλεια, για άλλους δεν είναι καν επάγγελμα. Τι δε μπορούν να αντιληφθούν όλοι όσοι δεν έχουν δημιουργήσει;
Ένα σκέλος της απάντησης είναι αυτό που είπαμε πριν που καταδεικνύει τη σημασία της τέχνης. Η τέχνη δεν είναι κάτι καινούργιο ή που έγινε επειδή κάποιοι βαριόντουσαν και ξύπνησαν ένα πρωί και είπαν, ας κάνω εγώ αυτό. Πιστεύω ότι ο καλλιτέχνης αν μπορούσε να κάνει κάτι άλλο πιο εύκολα, θα το έκανε. Γιατί δεν είναι καθόλου εξασφαλισμένο το πώς μπορείς να επιβιώσεις ασκώντας αυτό το επάγγελμα. Όταν ήμουν καθηγήτρια στη Σχολή Καλών Τεχνών, ένα από αυτά που μετέφερα στους νέους είναι ότι αν μπορείς να μην το κάνεις, κάνε κάτι άλλο καλύτερα. Το θέμα είναι να κάνεις τέχνη, μόνο αν δεν μπορείς να κάνεις αλλιώς. Αυτό που πολύς κόσμος δε γνωρίζει είναι ότι ο καλλιτέχνης δημιουργεί μία μεθοδολογία. Και αυτή δεν υπάρχει έτοιμη όπως είναι ίσως για τους επιστήμονες που η μέθοδος είναι συγκεκριμένη. Στην τέχνη, τη μέθοδο και τους κανόνες τα φτιάχνεις εσύ. Βάζεις σε τάξη κάποια πράγματα γιατί αλλιώς, πώς θα τα μεταφέρεις; Παράλληλα, υπάρχει πολύ μεγάλη δυσκολία ειδικά στην Ελλάδα, λόγω έλλειψης θεσμικής υποστήριξης. Δεν υπάρχει μια στρατηγική υποστήριξη του σύγχρονου πολιτισμού, όπως συμβαίνει σε πολλές άλλες χώρες, μία σαφής στρατηγική ότι επενδύουμε στους σύγχρονους καλλιτέχνες και στην τέχνη τους με το σκεπτικό ότι αυτό είναι κάτι που μπορεί να προσφέρει πίσω στη χώρα. Οπότε, με έναν τρόπο πρέπει από την πλευρά μας να βρούμε τα χρήματα για να γίνει κάτι και είναι πάρα πολύ δύσκολο και πρακτικά χρονοβόρο.
>Τη δική σας "Ιθάκη" την έχετε βρει και αν ναι, πού;
Στο σπίτι μου στην Αίγινα, όπου, όταν φτάνω, βρίσκω αυτομάτως τη γαλήνη και στον σύντροφό μου, με τον οποίο συμπορευόμαστε όλα αυτά τα χρόνια μαζί.
*Η έκθεση "Αφάλες" της Δανάης Στράτου στο ανοίγει αυλαία στο annexM του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών με ελεύθερη είσοδο στις 8 Οκτωβρίου και θα διαρκέσει ως και τις 31 Ιανουαρίου του 2027. Μέρες/ Ώρες λειτουργίας: Τρίτη, Τετάρτη, Παρασκευή, Σάββατο, Κυριακή 12:00-20:00, Πέμπτη 13:00-21:00, Δευτέρα κλειστά. Η έκθεση θα παραμείνει κλειστή στις 24, 25, 26 και 31 Δεκεμβρίου και στις 1, 2 και 6 Ιανουαρίου.
annexM | Μέγαρο Μουσικής Αθηνών
Βασ. Σοφίας και Κόκκαλη, 115 21 Αθήνα (είσοδος από Κόκκαλη)
Τ: 210 728 2000, 210 728 2333, www.megaron.gr
