"Διαιρεμένο παρελθόν": Μια έκθεση για τις ελληνογερμανικές σχέσεις στους σκοτεινούς καιρούς της Κατοχής

Μια άγνωστη και ιδιαίτερα σύνθετη πλευρά των ελληνογερμανικών σχέσεων έρχεται στο προσκήνιο μέσα από την έκθεση "Διαιρεμένο παρελθόν. Ελληνογερμανικές σχέσεις σε σκοτεινούς καιρούς", που παρουσιάζουν από κοινού το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο και το Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο Αθηνών (DAI Αθηνών).

Η έκθεση εγκαινιάζεται στις 12 Οκτωβρίου και θα διαρκέσει έως τις 31 Ιανουαρίου 2027, ανατρέχοντας στην ιστορία των δύο αρχαιολογικών οργανισμών από τον 19ο αιώνα έως σήμερα, με ιδιαίτερη έμφαση στα χρόνια πριν και κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και της γερμανικής Κατοχής. Η επιλογή της ημερομηνίας των εγκαινίων έχει ιδιαίτερο συμβολισμό, καθώς συμπίπτει με την επέτειο της απελευθέρωσης της Αθήνας από τα γερμανικά στρατεύματα κατοχής το 1944. Παράλληλα, συνδέεται με το διεθνές συνέδριο "Archaeology and Occupation. Greece 1941–1944", που θα πραγματοποιηθεί στην Αθήνα από τις 15 έως τις 17 Οκτωβρίου 2026.

Μια κοινή ιστορία μέσα από δύο σταθμούς

Η έκθεση αναπτύσσεται σε δύο χώρους, στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο και στο Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο Αθηνών, οι οποίοι λειτουργούν συμπληρωματικά, φωτίζοντας διαφορετικές πλευρές μιας κοινής ιστορίας. Στο επίκεντρο βρίσκεται η περίοδος της Κατοχής και, ιδιαίτερα, η κατάσχεση του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου Αθηνών το 1944, λίγο μετά την αποχώρηση των γερμανικών στρατευμάτων από την Αθήνα.

Παράλληλα, παρουσιάζονται τα προκαταρκτικά αποτελέσματα του ερευνητικού προγράμματος "Διχασμένο Παρελθόν– η κατάσχεση του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου Αθηνών το 1944 και το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο", που πραγματοποιήθηκε την περίοδο 2024–2026, αναδεικνύοντας τη μακρά σχέση των δύο οργανισμών και τη σημασία της αρχαιολογικής έρευνας ως πεδίου συνεργασίας και διαλόγου.

Στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, επιλεγμένες αρχαιότητες συνδυάζονται με πλούσιο αρχειακό και φωτογραφικό υλικό. Η αφήγηση ανατρέχει στην απόκρυψη των αρχαιοτήτων κατά τα χρόνια 1940–1941, στη λειτουργία του Μουσείου κατά την Κατοχή, αλλά και στις αρχαιότητες που κατασχέθηκαν από το Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο. Οι παλιές ξύλινες προθήκες του Μουσείου δημιουργούν το σκηνογραφικό πλαίσιο, φιλοξενώντας τεκμήρια που μεταφέρουν τον επισκέπτη στο ιστορικό κλίμα της εποχής.

Στο Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο Αθηνών, η έκθεση εστιάζει στη δραστηριότητα του Ινστιτούτου κατά τη διάρκεια της Κατοχής, αλλά και στην ιστορία της συλλογής αρχαιοτήτων του από τα τέλη του 19ου αιώνα έως σήμερα. Στο φουαγιέ και τη βιβλιοθήκη του Ινστιτούτου, χώρους άμεσα συνδεδεμένους με την ιστορία που αφηγείται η έκθεση, παρουσιάζονται επιλεγμένα αντικείμενα από τη συλλογή οστράκων, ενώ ιδιαίτερη θέση έχουν οι περιπτωσιολογικές μελέτες από την Αργολίδα και την Αττική.

Όταν τα αρχαιολογικά αντικείμενα αφηγούνται την Ιστορία

Τα αρχαία έργα που συμμετέχουν στην έκθεση δεν επιλέχθηκαν με στόχο τον εντυπωσιασμό. Λειτουργούν ως μέρος μιας ευρύτερης αφήγησης, πλαισιώνοντας τα αρχειακά τεκμήρια και βοηθώντας να αναδειχθεί μια κρίσιμη στιγμή στην ιστορία όχι μόνο των δύο πολιτιστικών οργανισμών, αλλά και των ελληνογερμανικών σχέσεων.

Το "Διαιρεμένο παρελθόν" μέσα από την έρευνα και τη συνεργασία, εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο δύο θεσμοί μπορούν να επιστρέψουν σε μια κοινή ιστορία, να αναμετρηθούν με τις δύσκολες πτυχές της και να δημιουργήσουν νέους δρόμους επιστημονικού διαλόγου.

Ώρες κοινού

Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο 
Από 12 Οκτωβρίου μέχρι 15 Νοεμβρίου:

• Τετάρτη έως Δευτέρα: 08:00 – 20:00 / τελευταία είσοδος 19:30
• Τρίτη: 13:00 – 20:00 / τελευταία είσοδος 19:30

Από 16 Νοεμβρίου 2026 μέχρι 31 Ιανουαρίου 2027:

• Τετάρτη έως Δευτέρα: 08:30 – 15:30 / τελευταία είσοδος 15:00
• Τρίτη: 13:00 – 20:00 / τελευταία είσοδος 19:30

Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο Αθηνών

• Δευτέρα έως Παρασκευή: 09:00 – 16:00 (για γκρουπ άνω των τεσσάρων ατόμων απαιτείται η αποστολή μηνύματος ηλεκτρονικού ταχυδρομείου ausstellung.athen@dainst.de)