Λιμνοθάλασσα Καλοχωρίου © Τάσος Βρεττός, 2025
Παιχνίδι τριμερούς ποδοσφαίρου (ναι, με τρείς ομάδες και ισάριθμα τέρματα), εκδρομή στη Λιμνοθάλασσα Καλοχωρίου και το Εθνικό Πάρκο Δέλτα Αξιού, περφόρμανς από ρομπότ και άνθρωπο σε ζωντανή αλληλεπίδραση, Rap Riot με τις Ladelle, Dolly Vara, Sara ATH, Penny & Iria. Αυτά περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων τα δημόσια εγκαίνια της 9ης Μπιενάλε Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης "όλα πρέπει να αλλάξουν. ΡΝΣ9", στις 23–24 Μαΐου, σε επιμέλεια της Νάντιας Αργυροπούλου και οργάνωση του MOMUS–Μητροπολιτικός Οργανισμός Μουσείων Εικαστικών Τεχνών Θεσσαλονίκης.
"Αν, όπως λέει η Gayatri Chakravorty Spivak, "η επανάσταση είναι σαν τις δουλειές του σπιτιού – πρέπει να τις κάνεις κάθε μέρα", τότε η 9η Μπιενάλε Σύγχρονης Τέχνης, όλα πρέπει να αλλάξουν. ΡΝΣ9, επιθυμεί να ανήκει σ’ αυτό το κάθε μέρα και, εξερευνώντας το, να ενσωματώσει μια πρόταση για τη ζωή."
Όπως είχε γίνει αισθητό στο προίμιο της έκθεσης τον Οκτώβριο η Μπιενάλε εμπλέκεται με το "κοινό(τοπο) και επαναλαμβανόμενο, αλλά ταυτόχρονα επίκαιρο, επείγον και πολυσύνθετο αίτημα, "όλα πρέπει να αλλάξουν"." διερευνώντας το πώς μπορούν να επινοηθούν νέες εκδοχές αλληλεγγύης και λεξιλόγια, ένα "κοινωνικό αλλιώς". Από τους χώρους που ενεργοποιεί ως τα έργα που παρουσιάζονται κι από τη (συμπεριληπτική) γλώσσα που επιλέγει και την επίκληση στη θεωρία και την ποίηση ως την ευρύτερη επιμελητική πρακτική, η Μπιενάλε 9 επιθυμεί, όπως δηλώνεται στο επιμελητικό σημείωμα, "να ερευνήσει την απόσταση ανάμεσα στο εντελώς απίθανο και το δυνατό που ορίζει αυτή η ανάγκη, καθώς και την εκτυλισσόμενη, μεταμορφική δυναμική της από κοινού, της αλληλέγγυας άρνησης, της αισθητικής κοινωνικότητας που αναδύεται ως μία τουλάχιστον απάντηση".
Οι χώροι της Μπιενάλε
Οι χώροι που ενεργοποιούνται στην Μπιενάλε 9 συμπαρασύρουν, κατά την αφήγηση της έκθεσης "σε ένα κρίσιμο ρήγμα". Αφορούν:
Κτίρια εντός του συγκροτήματος της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης-HELEXPO, που αναδεικνύουν τους δεσμούς του χώρου με τα θεμελιώδη κοινωνικοοικονομικά αφηγήματα και πολιτικά τελετουργικά της σύγχρονης Ελλάδας από τη δεκαετία του 1960 και εξής, καθώς και τη σημερινή του σημασία ως πεδίο μάχης μεταξύ αντίπαλων σχεδίων για τη λειτουργία και το μέλλον του δημόσιου χώρου. Εκεί βρίσκεται και φιλοξενεί μέρος της Μπιενάλε και το MOMUS-Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, όπου στεγάζεται και η συλλογή του Αλέξανδρου Ιόλα.
Τη μοναδική Λιμνοθάλασσα Καλοχωρίου στα δυτικά περίχωρα της Θεσσαλονίκης, ένα τοπίο που διαμορφώθηκε από κοινότητες μεταναστών, τη βιομηχανική ανάπτυξη και τη σταδιακή εμφάνιση ενός υγροτόπου ως αποτέλεσμα της καθίζησης του εδάφους, της εξάντλησης των υπόγειων υδάτων και της ανάμιξης του νερού ποταμού και θάλασσας. Μέρος πλέον του Εθνικού Πάρκου Δέλτα Αξιού, η λιμνοθάλασσα είναι πλούσια σε σπάνια βιοποικιλότητα, φιλοξενεί δραστηριότητα πέραν της ανθρώπινης, και συμμετέχει σε αντιφατικά αφηγήματα "συμβιωτικών σχέσεων" καθώς η πόλη επεκτείνεται αδυσώπητα και προς εκείνη την πλευρά.
Μια παρα-μπιενάλε
Σύμφωνα πάντα με το φετινό επιμελητικό σκεπτικό που υπογράφει η Νάντια Αργυροπούλου η 9ης Μπιενάλε Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης "συναρθρώνεται ως μια παρα-μπιενάλε που αναγνωρίζει, ενσωματώνει στη διαμόρφωσή της τα παράδοξα του εγκλεισμού και της διαφυγής, επιλέγει τα πλανημένα μονοπάτια, τις χρονικές δίνες, και τάσσεται υπέρ των τακτικών της ευφρόσυνης μαχητικότητας και της ενδόμυχης εργασίας που απαιτεί η φροντίδα του αγνοημένου και καταπιεσμένου, του αλλόκοτου και απόκοσμου. "
Επιλέγει να εμπνευστεί από την έρευνα της Saidiya Hartman στη μικρή κλίμακα της Μαύρης ζωής, εκεί όπου η απείθαρχη κίνηση (waywardness) είναι η "ακόρεστη λαχτάρα για έναν κόσμο που δεν κυβερνάται από αφέντη, άνθρωπο ή την αστυνομία [...] κοινωνική ποίηση που συντηρεί τους στερημένους [...] μια σύντομη είσοδος στο δυνατό".
Γιατί "ΡΝ"; Γιατί "Σ9";
Η Μπιενάλε "όλα πρέπει να αλλάξουν. ΡΝΣ9 (Ριζοσπαστική Νοημοσύνη. Σαλονίκη 9)" προτείνει μέσα από τα έργα, το σκεπτικό και την επιλογή των τόπων διεξαγωγής της "ένα είδος ριζοσπαστικής νοημοσύνης (εξού η συντομογραφία "ΡΝ") και τάσσεται υπέρ της μη-φασιστικής Τεχνητής Νοημοσύνης που δεν αναπαράγει μορφές κυριαρχίας αλλά υποστηρίζει την αυτονομία και την ελευθερία στη βάση της συλλογικής δραστηριότητας και των καταπνιγμένων γνώσεων".
Η συντομογραφία "Σ9" στον τίτλο της Μπιενάλε παραπέμπει σε μια παλιά λαϊκή και προφορική, ανατολίτικης προέλευσης, ονομασία της Θεσσαλονίκης (Σαλονίκη), "εισάγοντας έτσι στην εκφορά της Μπιενάλε μια διπλή κίνηση, προς και μακριά από την πόλη. Μια απόπειρα να καλλιεργηθεί ένα –έστω προσωρινό– αίσθημα συνεύρεσης με παραμελημένα σημεία, υποκείμενα, φαντάσματα και σύμβολα της ζωής της, αλλά και να διατρέξει κανείς εκεί όσα συνδέουν το γράμμα της Assata Shakur στον Πάπα με τα ποιήματα του Rimbaud, το Βαρδάρι του Χριστιανόπουλου με την Emma Goldman, την κριτική της φασιστικής πολιτικής του μίσους που γράφεται με τη γλώσσα της αγάπης κατά τη Sara Ahmed με το μαύρο χιούμορ του Beckett και τη ριζοσπαστικότητα του Pasolini, δημιουργού που έχει πολλαπλώς τιμηθεί στον βορρά του ελληνικού νότου. "
Τα καλλιτεχν@ που συμμετέχουν
Basma al-Sharif, Μίνως Αργυράκης (†1998), Νάνος Βαλαωρίτης (†2019), Μαρίνα Βελησιώτη, Meriem Bennani, Danielle Brathwaite-Shirley, The Callas (Λάκης & Άρης Ιωνάς), Disobedience Archive, Errands Group, Forensic Architecture, Pierre Huyghe, Arthur Jafa, Διονύσης Καβαλλιεράτος, Μαρία Καραβέλα (†2012), Χρήστος Καρακόλης, Κατερίνα Κομιανού, Δημήτρης Κορρές, Πάνος Κουτρουμπούσης (†2019), Μαρία Κριαρά, Στέφανος Λεβίδης, Ligia Lewis, Le Nemesiache, Σοφία Ντώνα, Εύα Παπαμαργαρίτη, Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης (†1993), Agnieszka Polska, Oliver Ressler, Ben Rivers, Jakob Steensen, Κώστας Σφήκας (†2009), Αντιγόνη Τσαγκαροπούλου, Ελένη Τωμαδάκη, Στέλιος Φαϊτάκης (†2023), Αλέξης Φιδετζής, Μάτση Χατζηλαζάρου (†1987) με τον Ανδρέα Εμπειρίκο (†1975), Λεωνίδας Χρηστάκης (†2009), VASKOS (Βασίλης Νούλας, Κώστας Τζημούλης), Lewis Walker, Phillip Warnell & Juri Akiyama, Marie Wilson (†2017), Anna Zemánková (†1986), και ένας ανώνυμος καλλιτέχνης [έργο: Ανών., Ζάκυνθος (;), 18ος αι., Τριπρόσωπος Ιησούς, Συλλογή Λοβέρδου (L 434/CL 429), Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο, Αθήνα].*
Στην κυρίως έκθεση περιλαμβάνονται ακόμη οι εξής εγκαταστάσεις έργων:
Pan Daimonium. surrealism as a state of mind, με αρχεία και έργα των: Samuel Beckett, Victor Brauner, André Breton, Marcel Duchamp, Νίκου Εγγονόπουλου, Max Ernst, Νικόλαου Κάλας, Wifredo Lam, André Masson, Mario Prassinos, Jean Tinguely, κ.ά.
Στην ίδια ενότητα παρουσιάζεται το άγνωστο εν πολλοίς art film Δαφνί (1951, σκηνοθ. Άγγελος Προκοπίου & George Hoyningen-Huene) και το Υπερρεαλιστικό happening του Δήμου Θέου (1983) για το κίνημα στην Ελλάδα.
Μουσείο της Φιλίας, με έργα από τη συλλογή του Jean-Marie Drot (1929-2015) που στεγάζεται στην Ίο.
Η Γη σε Αναβρασμό και οι μηχανές Αγκιτπρόπ, με έργα της Ρωσικής Πρωτοπορίας από τη συλλογή Γ. Κωστάκη του MOMUS-Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης, Θεσσαλονίκη.
Στην ίδια ενότητα παρουσιάζεται και το πρωτοπόρο animation Διαπλανητική Επανάσταση (1924) – η πρώτη ταινία που παράχθηκε από το στούντιο κινουμένων σχεδίων της Κρατικής Επιτροπής Τεχνικής Κινηματογραφίας (GosTechKino).
Flipper Zone. Παίζοντας ενάντια στο θέαμα, με πρωτότυπες εκδόσεις και ανατυπώσεις από την Καταστασιακή Διεθνή και τους Guy Debord, Jacqueline de Jong, Asger Jorn, Ivan Chtcheglov, και καλλιτεχνικά έργα σε διάφορα μέσα που έχουν δημιουργήσει οι: Νίκος Αρβανίτης, Μαρίνα Γιώτη (διάλεξη-περφόρμανς), Echelle Inconnue, Experimental Jetset, Forensic Architecture, Μαρία Παπανικολάου, Εύα Στεφανή, Hito Steyerl. Η ενότητα αυτή είναι σε συνεπιμέλεια της Νάντιας Αργυροπούλου με τη Βανέσσα Θεοδωροπούλου.
Φυγές, μια σειρά από επιμελημένους χώρους ανάγνωσης μέσα στην έκθεση όπου οι επισκέπτες μπορούν να διαβάσουν (ή να ακούσουν) κείμενα, κόμικς, ποιήματα, βιβλία, αρχεία, στίχους. Μεταξύ αυτών, ένας χώρος είναι αφιερωμένος στην ποιήτρια και συγγραφέα Κατερίνα Γώγου (1940-1993) και ένας άλλος στην καλλιτέχνιδα Μαρία-Ηλέκτρα Ζογλοπίτου (1970-1997). Επίσης, οι Φυγές που επιμελούνται η Προσωρινή Ακαδημία Τεχνών με τίτλο "ResigNation / A script on the dead” και η Basma al-Sharif.
Διαβάστε Επίσης
Έργα που μπορείς να δεις μόνο κατά τη διάρκεια των δημόσιων εγκαινίων
Rap Riot – ένα μουσικό έργο/συμβάν, ανάθεση της Μπιενάλε 9 στις Ladelle, Dolly Vara, Sara ATH, Penny & Iria (στα visuals) για τα δημόσια εγκαίνια στις 23 Μαΐου στις 10 μ.μ.
Playing Otherwise (Παίζοντας αλλιώς) – ένα πρότζεκτ που εμπνεύστηκε η Μπιενάλε 9 και υλοποιείται σε συνεργασία με το Ίδρυμα Χάινριχ Μπελ - Γραφείο Θεσσαλονίκης και την πλατφόρμα Another Football, με στόχο να διεκδικήσει το αγαθό των αθλητικών κοινών και να γιορτάσει τις επαναστατικές δυνατότητες του παίζειν. Ένα παιχνίδι τριμερούς ποδοσφαίρου –το πρώτο στο είδος του στην Ελλάδα– θα πραγματοποιηθεί μεταξύ των αυτοοργανωμένων ομάδων FC Abalos, Becazzes FC, Faltsa FC, Muhabeti FC στις 24 Μαΐου, 3:30–5:30 μ.μ., στο Γήπεδο Καρδίας, με τη φιλοξενία του Δήμου Θέρμης – Εθνικής Πρωτεύουσας Νεολαίας 2026.
Το εικαστικό δίδυμο VASKOS (Βασίλης Νούλας & Κώστας Τζημούλης) θα παρουσιάσει την περφόρμανς Απ’ το Βαρδάρι ως την Ομόνοια, με τη συμμετοχή φοιτητ(ρι)ών από τη Θεσσαλονίκη (22 & 23 Μαΐου, ΔΕΘ-HELEXPO, Περίπτερο 2, ισόγειο). Η περφόρμανς πραγματοποιείται με την υποστήριξη του Οργανισμού Πολιτισμού και Ανάπτυξης ΝΕΟΝ.
Στη διάρκεια των εγκαινίων, το κοινό θα έχει την ευκαιρία να παρακολουθήσει μια περφόρμανς από ρομπότ και άνθρωπο σε ζωντανή αλληλεπίδραση, εντός της εγκατάστασης της Αντιγόνης Τσαγκαροπούλου, In the wild. Περφόρμερ: Mochi Georgiou.
Χρονικά προσδιοριζόμενα έργα που ξεκινούν στα εγκαίνια και συνεχίζονται
Wayward Waters (Απείθαρχα νερά) – μια σειρά εκδηλώσεων (παραστάσεις, διαλέξεις, δημόσιες παρεμβάσεις) που θα ξεδιπλωθούν στη διάρκεια ολόκληρης της Μπιενάλε, ξεκινώντας στις 22 Μαΐου με την ενεργοποίηση των κοινόχρηστων βρυσών στην ευρύτερη περιοχή της ΔΕΘ-HELEXPO μέσω δύο επιτελέσεων: τη DJ-διάλεξη Σε υπερχείλιση από τη Χαρά Στεργίου και τη διάλεξη-επιτέλεση "Πάρτε τα νερά προσωπικά" από τους Χρήστο Βρεττό και VASKOS. Η σειρά πραγματοποιείται σε συνεργασία με την Greenpeace Ελλάδας και το ευρύ πρόγραμμά της "Ραντεβού στις βρύσες", τη ΔΕΘ-HELEXPO και διάφορες άλλες πολιτιστικές πλατφόρμες και φορείς της κοινωνίας των πολιτών της πόλης. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει και επίσκεψη στην τοποθεσία της Μπιενάλε 9 στη Λιμνοθάλασσα Καλοχωρίου και το Εθνικό Πάρκο Δέλτα Αξιού, μετάβαση στις μυδοκαλλιέργειες στη Χαλάστρα, στάσεις, περιπάτους, συζητήσεις, επιτελέσεις και παρεμβάσεις από εκπροσώπους συνεργαζόμενων φορέων, όπως οι iSea, Ελληνικό Κέντρο Bιοτόπων – Yγροτόπων (ΕΚΒΥ), Φορέας Διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών Θερμαϊκού Κόλπου.
Moving in Riot — ένα πρόγραμμα προβολών που ξεκίνησε στο προοίμιο της Μπιενάλε τον Οκτώβριο του 2025, με συνεργασίες με το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης και την Ταινιοθήκη της Ελλάδος, και περιέλαβε έργα των: Cecilia Bengolea, Νίκου Θεοδοσίου, Δήμου Θέου, Γιώργου και Ηρακλή Μαυροειδή, Valentin Noujeim κ.ά. Το πρόγραμμα θα εκτυλιχθεί καθ’ όλη τη διάρκεια της Μπιενάλε 9 στο Αμφιθέατρο "Ξανθίππη Χόιπελ" του MOMUS-Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης και θα ανακοινώνεται σταδιακά. Περιλαμβάνει, ειδικά για το τριήμερο των εγκαινίων, τα εξής έργα: Acts and Intermissions της Abigail Child (ΗΠΑ, 2017), BLKNWS: Terms and Conditions του Kahlil Joseph (ΗΠΑ, 2025), The Encampments των Michael T Workman και Kei Pritsker (ΗΠΑ/Παλαιστίνη, 2025), Herbicidal Warfare in Gaza (2019) και No Traces of Life (2026) των Forensic Architecture, U.F.O. Lost in HEAVEN των Errands Group (Ελλάδα, 2025), We Are Making A Film About Mark Fisher των Simon Poulter και Sophie Mellor (Ηνωμένο Βασίλειο, 2025), Murdering the Devil της Ester Krumbachová (Τσεχοσλοβακία, 1970) και ΔΕΘ: Το περίπτερο της πόλης (Ελλάδα, 2026) του Αλέξανδρου Λιτσαρδάκη σε ανάθεση της Μπιενάλε 9.
Ο Δημήτρης Αμελαδιώτης συμμετέχει στην Μπιενάλε με την περφόρμανς το α(λ)λόφυτο, η οποία θα παρουσιαστεί αρχικά στο Εθνικό Πάρκο Δέλτα Αξιού στις 23 Μαΐου και θα επαναληφθεί στη διάρκεια της Μπιενάλε.
Το πρόγραμμα των επιτελέσεων και ενεργοποιήσεων έργων θα συνεχιστεί και θα εμπλουτιστεί σε όλη τη διάρκεια της Μπιενάλε.
Διάρκεια 9ης Μπιενάλε Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης όλα πρέπει να αλλάξουν. ΡΝΣ9:
23 Μαΐου – 5 Ιουλίου 2026
Δημόσια εγκαίνια: 23–24 Μαΐου
Χώροι
Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης – HELEXPO, Περίπτερα 2 & 3, Εγνατίας 154, 54636 Θεσσαλονίκη
MOMUS-Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, Εγνατίας 154, εγκαταστάσεις ΔΕΘ–HELEXPO, 54636 Θεσσαλονίκη
Λιμνοθάλασσα Καλοχωρίου, Εθνικό Πάρκο Δέλτα Αξιού, 57009 Θεσσαλονίκη
Διαβάστε Επίσης
