Φέτος, μια από τις πιο ξεχωριστές και καθηλωτικές στιγμές της διοργάνωσης του 32ου φεστιβάλ μας μεταφέρει στην Αρχαία Μεσσήνη. Είναι μια σπάνια, μαγική ευκαιρία να βρεθεί κανείς σε αυτόν τον εμβληματικό χώρο και να βιώσει την ιστορία να συνομιλεί με το σήμερα. Όσα μας αποκαλύπτει ο χορογράφος Φιλίπε Λορένσο στη συνέντευξη που ακολουθεί για τη δύναμη του συλλογικού βιώματος, την ενέργεια του παραδοσιακού χορού Ahidous και τον τρόπο που ο ίδιος ο αρχαιολογικός χώρος μετατρέπεται σε ενεργό περφόρμερ, σου γεννούν την ακατανίκητη επιθυμία να είσαι εκεί, μέρος αυτής της ζωντανής τελετουργίας.
Το πρώτο που θέλαμε να μάθουμε, λοιπόν με αφορμή την παράσταση που θα παιχτεί 20 Ιουλίου, είναι πώς βλέπει ο ίδιος τη σχέση της Μεσσηνίας με τον σύγχρονο χορό, και πόσο σημαντικό είναι για τέτοια περιφερειακά φεστιβάλ να αποκεντρώνουν την τέχνη από τις μεγάλες αστικές πρωτεύουσες, φυτεύοντάς τη απευθείας στις τοπικές κοινότητες: " Πιστεύω ότι φεστιβάλ όπως αυτό της Καλαμάτας παίζουν θεμελιώδη ρόλο στο τοπίο του σύγχρονου χορού. Αποδεικνύουν ότι η καλλιτεχνική δημιουργία μπορεί να ανθίσει και έξω από τις μεγάλες πολιτιστικές πρωτεύουσες, και ότι αποκτά μεγαλύτερο βάθος όταν συνδέεται με έναν τόπο, την ιστορία του και τους ανθρώπους του. Η δουλειά μου επικεντρώνεται στις συλλογικές πρακτικές και τη ζωντανή χορογραφική κληρονομιά. Επομένως, το να παρουσιάζω αυτό το έργο σε ένα πλαίσιο όπου η ιστορία, το τοπίο και η κοινότητα είναι τόσο βαθιά συνυφασμένα, μοιάζει ιδιαίτερα σημαντικό. Είναι μια υπενθύμιση ότι ο χορός είναι, πάνω απ' όλα, μια τέχνη σύνδεσης".
Αυτή είναι η πρώτη φορά που παρουσιάζετε τη δουλειά σας στην Ελλάδα. Πώς αισθάνεστε που κάνετε το ντεμπούτο σας σε έναν τόσο εμβληματικό και ιστορικά φορτισμένο χώρο;
Είναι μεγάλο προνόμιο. Εδώ και αρκετά χρόνια πραγματοποιώ μια καλλιτεχνική έρευνα γύρω από τους παραδοσιακούς χορούς του Μαγκρέμπ, τους τρόπους μετάδοσής τους και τους τρόπους με τους οποίους μπορούν να συνομιλήσουν με τη σύγχρονη χορογραφική δημιουργία. Το να παρουσιάζω το "Amazigh in Situ” σε ένα αρχαίο θέατρο είναι ιδιαίτερα συγκινητικό. Αυτός ο χώρος ενσαρκώνει μια ιστορία στην οποία η τέχνη, ο δημόσιος λόγος και η συλλογική ζωή ήταν αδιαχώριστα στοιχεία. Αυτή η μνήμη συντονίζεται φυσικά με τα ερωτήματα που βρίσκονται στον πυρήνα αυτού του έργου. Δεν βλέπω αυτόν τον χώρο απλώς ως ένα εξαιρετικό σκηνικό φόντο, αλλά ως έναν συνεργάτη με τον οποίο η παράσταση έρχεται σε διάλογο.
Πώς αισθάνεστε ότι το "Amazigh in Situ" συνομιλεί με αυτή τη λειτουργία του αρχαίου χώρου;
Το Ahidous είναι πολύ περισσότερα από ένας χορός. Συγκεντρώνει το τραγούδι, την ποίηση, τη μουσική και την κίνηση μέσα σε μια βαθιά συλλογική εμπειρία. Αυτό που με ενδιαφέρει είναι η ικανότητα του σώματος να δημιουργεί την αίσθηση του "μαζί". Το αρχαίο θέατρο εκπλήρωνε έναν παρόμοιο ρόλο: ήταν ένας χώρος όπου μια κοινότητα συγκεντρωνόταν για να μοιραστεί καλλιτεχνικές, πολιτικές και συμβολικές εμπειρίες. Το "Amazigh in Situ” δεν επιδιώκει να συνδέσει δύο ιστορικές περιόδους, αλλά μάλλον δύο τρόπους να φανταζόμαστε και να βιώνουμε τη συνάντηση των σωμάτων. Στη Μεσσήνη, αυτός ο διάλογος μοιάζει ιδιαίτερα ισχυρός.
Τα αρχαία ωδεία είναι χτισμένα γύρω από την έννοια του κύκλου και του συλλογικού βλέμματος. Πώς επηρεάζει αυτή η αρχιτεκτονική τη χορογραφία σας, τη γεωμετρία του χώρου και την ενέργεια των χορευτών;
Ο κύκλος είναι μια θεμελιώδης φόρμα σε πολλούς συλλογικούς χορούς του Μαγκρέμπ, ειδικά στο Ahidous. Δεν αποτελεί απλώς μια χωρική διάταξη, αλλά εκφράζει έναν τρόπο κατανόησης των σχέσεων μεταξύ των ανθρώπων. Δεν υπάρχει πραγματικό κέντρο. Κάθε άτομο συνεισφέρει εξίσου στην ενέργεια της ομάδας. Αυτή η αρχαία αρχιτεκτονική ενισχύει αυτή την αρχή. Μας καλεί να ακούσουμε διαφορετικά και να νιώσουμε πώς η ενέργεια κυκλοφορεί ανάμεσα στους χορευτές, τους μουσικούς, το κοινό και τον ίδιο τον χώρο. Ο χώρος μετατρέπεται σε ενεργό περφόρμερ μέσα στο έργο.
Τι ήταν αυτό που σας γοήτευσε αρχικά στο Ahidous —τον παραδοσιακό συλλογικό χορό των κοινοτήτων του Κεντρικού Μαρόκου— και σας ώθησε να τον ερευνήσετε;
Το ενδιαφέρον μου για το Ahidous αποτελεί μέρος ενός μακροπρόθεσμου καλλιτεχνικού ταξιδιού αφιερωμένου στους παραδοσιακούς χορούς του Μαγκρέμπ και την αραβο-ανδαλουσιανή μουσική. Αυτό που με γοητεύει είναι η πολυπλοκότητα και η φινέτσα της συλλογικής του δομής. Ο ρυθμός, το τραγούδι, η αναπνοή, η κίνηση, η ακρόαση και η επίγνωση της ομάδας είναι στοιχεία αδιαχώριστα.
Γιατί ορισμένες χορογραφικές παραδόσεις αναγνωρίζονται ως μείζων καλλιτεχνική κληρονομιά, ενώ άλλες συνεχίζουν να υποβιβάζονται σε "φολκλόρ"; Αυτό το ερώτημα διατρέχει ολόκληρο το έργο μου.
Οι παραδοσιακοί χοροί συχνά περιγράφονται σαν να ανήκουν αποκλειστικά στο παρελθόν. Κι όμως, ενσαρκώνουν μια εξαιρετικά εξελιγμένη χορογραφική γνώση που συνεχίζει να εξελίσσεται ακόμα και σήμερα. Αυτή ακριβώς η ευφυΐα του συλλογικού είναι που τρέφει βαθιά τη δουλειά μου.
Πώς μεταφράζετε ένα παραδοσιακό κοινοτικό τελετουργικό αιώνων στην αισθητική και σωματική γλώσσα του σύγχρονου χορού;
Προτιμώ να μιλώ για διάλογο παρά για μετάφραση. Δεν με ενδιαφέρει να αναπαράγω το Ahidous, ούτε να το μετατρέψω σε ένα αισθητικό αντικείμενο. Η προσέγγισή μου είναι να κατανοήσω τις αρχές που διαμορφώνουν αυτή την πρακτική: την προφορική μετάδοση, τον ρυθμό, την επανάληψη, τη σχέση μεταξύ μουσικής και κίνησης, την αντοχή και τη συλλογική ακρόαση. Αυτές οι αρχές γίνονται στη συνέχεια εργαλεία σύνθεσης μέσα στη χορογραφική μου πρακτική. Ο σύγχρονος χορός δεν σβήνει την παράδοση· δημιουργεί έναν χώρο όπου η παράδοση μπορεί να συνεχίσει να γεννά νέες φόρμες.
Ως Γάλλος χορογράφος, πώς ισορροπείτε τη δυτική σας εκπαίδευση με την έμπνευση από βορειοαφρικανικές παραδόσεις όπως το Ahidous; Είναι αυτό το καλλιτεχνικό ταξίδι και μια προσωπική αναζήτηση για να επαναπροσδιορίσετε την ταυτότητά σας;
Δεν τα βλέπω ως αντίθετα. Η εκπαίδευσή μου στον σύγχρονο χορό και η μακροχρόνια πρακτική μου στους παραδοσιακούς χορούς του Μαγκρέμπ τροφοδοτούν συνεχώς η μία την άλλη. Αυτές οι παραδόσεις μού έμαθαν έναν άλλον τρόπο να κατοικώ τον χρόνο, να ακούω τη μουσική και να συνθέτω την κίνηση. Έχουν μεταμορφώσει βαθιά τη χορογραφική μου γλώσσα. Πέρα από το προσωπικό μου ταξίδι, αυτή η έρευνα αμφισβητεί επίσης τον τρόπο με τον οποίο γράφουμε την ιστορία του χορού. Γιατί ορισμένες χορογραφικές παραδόσεις αναγνωρίζονται ως μείζων καλλιτεχνική κληρονομιά, ενώ άλλες συνεχίζουν να υποβιβάζονται σε "φολκλόρ"; Αυτό το ερώτημα διατρέχει ολόκληρο το έργο μου.
Στο δεύτερο μέρος, ο τέταρτος τοίχος σπάει και το κοινό καλείται να χορέψει μαζί σας. Σε έναν σημερινό, ψηφιακά αποξενωμένο κόσμο, πόσο επιτακτική είναι η ανάγκη να επιστρέψουμε σε τέτοια συλλογικά σωματικά τελετουργικά;
Επειδή πιστεύω ότι ο χορός είναι, πρώτα και κύρια, μια κοινή πρακτική. Σε πολλούς πολιτισμούς, οι άνθρωποι δεν χορεύουν για να τους βλέπουν· χορεύουν για να συμμετέχουν σε μια συλλογική εμπειρία. Το δεύτερο μέρος της βραδιάς απλώς καλεί το κοινό να επανασυνδεθεί με αυτή τη διάσταση. Η πρόθεση δεν είναι να μετατραπούν οι θεατές σε περφόρμερ, αλλά να τους επιτραπεί να βιώσουν σωματικά αυτό που το έργο εξερευνά από την αρχή: την απόλαυση του να μοιράζεσαι τον ρυθμό, τη συλλογική ακρόαση και μια κίνηση που ανήκει σε όλους. Σε μια εποχή όπου οι ευκαιρίες για αυθεντικές σωματικές συναντήσεις γίνονται όλο και πιο σπάνιες, αυτή η κοινή εμπειρία μοιάζει πιο απαραίτητη από ποτέ.
Ο σύγχρονος χορός εκλαμβάνεται συχνά ως ελιτίστικος. Επιλέγοντας να δουλέψετε με λαϊκές παραδόσεις, τι είδους χορό προτείνετε; Πιστεύετε ότι ο χορός πρέπει να διεκδικήσει ξανά την αρχική του λειτουργία: να εμπλέκει άμεσα και να θεραπεύει την κοινωνία;
Υπερασπίζομαι μια μορφή σύγχρονου χορού που συνομιλεί με τη ζωντανή χορογραφική κληρονομιά. Για πολύ καιρό, η νεωτερικότητα αυτοπροσδιοριζόταν μέσα από τη ρήξη της με την παράδοση. Το έργο μου προτείνει μια διαφορετική κίνηση: να αναγνωρίσουμε αυτές τις πρακτικές ως ζωντανά σώματα γνώσης, ικανά να εμπλουτίσουν τη σύγχρονη δημιουργία. Οι χοροί του Μαγκρέμπ δεν είναι εκθέματα μουσείου. Είναι ζωντανές πρακτικές που συνεχίζουν να γεννούν νέους τρόπους συνύπαρξης. Δεν πιστεύω ότι ο χορός μπορεί να θεραπεύσει τον κόσμο από μόνος του. Πιστεύω όμως ότι μπορεί να δημιουργήσει χώρους όπου άνθρωποι που δεν γνωρίζονται μεταξύ τους αναπνέουν, τραγουδούν, περπατούν και χορεύουν μαζί. Για μένα, αυτή η συλλογική εμπειρία είναι βαθιά πολιτική. Και ίσως είναι ένας από τους πιο πολύτιμους ρόλους που μπορεί να διαδραματίσει ακόμη ο χορός σήμερα.
Δείτε όλο το πρόγραμμα του 32ου Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας εδώ
Διαβάστε Επίσης
