Vangelis Evangeliou
Η παράσταση "Ό,τι Μένει Ανθρώπινο" παρουσιάζεται στις 15 και 16 Ιουλίου 2026, στις 21:30 στο Ελληνιστικό θέατρο στο Δίον Πιερίας, με την υποστήριξη και χρηματοδότηση του ΥΠΠΟ, μέσα από το πρόγραμμα "Όλη η Ελλάδα ένας Πολιτισμός". Η παράσταση εντάσσεται στο πρόγραμμα του Φεστιβάλ Ολύμπου. Με αφετηρία την άγνωστη συνθετική και ποιητική δημιουργία του Μάρκου Δραγούμη, το έργο φωτίζει μια βαθιά ανθρώπινη στάση απέναντι στην τέχνη: τη δημιουργία όχι ως πράξη προβολής, αλλά ως πράξη προσφοράς, μνήμης και επικοινωνίας.
Ένα άγνωστο μουσικό και ποιητικό αρχείο
Για πρώτη φορά παρουσιάζονται στο κοινό συνθέσεις του διακεκριμένου μουσικολόγου για πιάνο και φωνή, καθώς και μελοποιήσεις ποιημάτων των Ανδρέα Εμπειρίκου και Νάνου Βαλαωρίτη. Το σπάνιο αυτό μουσικό υλικό συνομιλεί επί σκηνής με επιστολές, ημερολόγια, χειρόγραφα και αρχειακά τεκμήρια, διαμορφώνοντας μια παράσταση όπου η μουσική, η ποίηση και η θεατρική αφήγηση συνυπάρχουν ως ζωντανή μνήμη.
Λίγο πριν από τον θάνατό του, ο ερευνητής εμπιστεύτηκε αυτό το υλικό στον γιο του Φίλιππο, εκφράζοντας την επιθυμία να παρουσιαστεί κάποτε. Η performance "Ό,τι Μένει Ανθρώπινο" αποτελεί την εκπλήρωση αυτής της επιθυμίας, όχι ως απλή παρουσίαση ενός άγνωστου έργου, αλλά ως ανάδειξη μιας δημιουργικής στάσης που γεννήθηκε μέσα από τη σιωπή, τη σχέση και την ευθύνη απέναντι στον άλλον.
Η μνήμη ως ζωντανή παρουσία
Ιδιαίτερη βαρύτητα στο έργο έχει η παρουσία των παιδιών του δημιουργού. Μέσα από την αφήγηση και την επεξεργασία του αρχειακού υλικού, μεταφέρουν στο κοινό μνήμες, προσωπικά τεκμήρια, επιστολές και θραύσματα από τον κόσμο του πατέρα τους. Η συμμετοχή τους προσδίδει στην παράσταση έναν έντονα βιωματικό χαρακτήρα, καθώς το άγνωστο έργο του πατέρα τους δεν παρουσιάζεται ως αποστασιοποιημένο αρχειακό εύρημα, αλλά ως ζωντανή παρακαταθήκη, οικογενειακή μνήμη και πράξη αγάπης.
Ο Φίλιππος Δραγούμης θυμάται τον κόσμο του πατέρα του μέσα από εικόνες, πρόσωπα και λογοτεχνικές συγγένειες:
"Το σπίτι του εξαδέλφου του Νάνου Βαλαωρίτη. Στην είσοδο υπήρχαν στοίβες βιβλίων, αρκετά πιο ψηλές από εμένα. Ήταν το περιοδικό "Πάλι”. Εντυπωσιάστηκα βαθύτατα. Τα αλλόκοτα σουρεαλιστικά κείμενα του περιοδικού αλλά και οι παράξενες εικονογραφήσεις έμελλε να αποτελέσουν ίσως το πιο σημαντικό μου ανάγνωσμα για πάρα πολλά χρόνια μετά από εκείνη τη μέρα. Πέρασα ατέλειωτες ώρες διαβάζοντας ξανά ποιήματα και πεζά. Ακόμη και σήμερα όταν ανοίγω τις σελίδες του περιοδικού τις βρίσκω γεμάτες μαγεία και μυστήριο. Από κει, Ανδρέας Εμπειρίκος και Τάσος Δενέγρης, ήταν οι πιό στενοί φίλοι του πατέρα μου μέχρι τον θάνατό τους".
Η Ναταλία Δραγούμη μιλά για την προσωπική διαδρομή αναζήτησης, μνήμης και αγάπης που γεννιέται μέσα από την επαφή με το έργο του πατέρα της:
"Για μένα αυτή η παράσταση είναι θραύσματα πένθους και θαυμασμού… καθώς και μία αναζήτηση της αθανασίας μέσω του έργου του πατέρα μου. Ο πατέρας μου έχει αφήσει πίσω του όχι απλά ένα έργο, αλλά έναν εαυτό, που προσπαθώ να πλησιάσω και να εξερευνήσω. Νιώθω τυχερή που, χάρη σ’ αυτό, έχω την ευκαιρία να ανακαλύπτω ένα τόσο κοντινό μου πρόσωπο και μετά τον θάνατό του. Μπαμπά, θέλω να σου ζητήσω συγγνώμη για όσα δεν κατάλαβα και για το ότι δεν ερχόμουν να κάτσω στα γόνατά σου όταν μου το ζητούσες. Σ’ αγαπώ ασταμάτητα! Το Νατάλι"
Τι σημαίνει να παραμένουμε άνθρωποι
Όπως σημειώνει η σκηνοθέτιδα και δραματουργός Πηνελόπη Φλουρή:
"Ο κόσμος του Μάρκου Δραγούμη μοιάζει να διαθέτει μια σπάνια ικανότητα σύνθεσης, όχι μόνο μουσικής, αλλά και εμπειριών, χρόνων, τόπων και τρόπων θέασης του κόσμου. Η πορεία του διασχίζει τη λαϊκή παράδοση, τη βυζαντινή μουσική και τη λόγια ευρωπαϊκή δημιουργία. Βρίσκεται σε μια διαρκή αναζήτηση. Αισθάνομαι μεγάλη ευθύνη όταν δουλεύω με υλικό που αποτελεί κομμάτι της αυτοβιογραφίας ενός καλλιτέχνη. Κάθε φορά που έρχομαι σε επαφή με τη ζωή και το έργο ενός δημιουργού, νιώθω σαν να κοιτάζω από μια κλειδαρότρυπα την πιο προσωπική του διαδρομή.
Το έργο του ωστόσο μοιάζει να μας αφορά όλους. Περιέχει κάτι βαθιά ανθρώπινο και οικουμενικό: μια ζωή γεμάτη εσωτερικές συγκρούσεις, αμφιβολίες, αναζητήσεις και επανεκκινήσεις. Μια διαδρομή μέσα στην οποία αναγνωρίζουμε, συχνά, κάτι από τον εαυτό μας. Εκείνο που με γοήτευσε από την πρώτη στιγμή είναι η ακατάπαυστη ανάγκη του να παρατηρεί και να καταγράφει το καθετί. Αντιλαμβάνεται τη μνήμη όχι ως αποθήκη του παρελθόντος, αλλά ως πράξη αντίστασης απέναντι στη λήθη.
Η παράσταση φέρει στη δομή της το αποτύπωμα μιας γιορτής. Γύρω από ένα τραπέζι, όπου συγκεντρώνεται το αρχειακό υλικό του Μάρκου Δραγούμη, συγκροτείται ένας κόσμος μνήμης, μέσα από τον οποίο αναδύονται σκέψεις, εικόνες και μουσικές. Μέσα από αυτή τη δουλειά επιθυμούμε να μιλήσουμε για εκείνο που δεν χάνεται, αλλά μεταμορφώνεται· για εκείνο που επιστρέφει κάθε φορά διαφορετικό και, παρ’ όλα αυτά, αναγνωρίσιμο. Για ό,τι τελικά παραμένει ανθρώπινο".
Η μουσική ως εξερεύνηση
Η Φένια Χρήστου, που υπογράφει τη μουσική επιμέλεια και συμμετέχει επί σκηνής με τραγούδι, προσεγγίζει τον Μάρκο Δραγούμη ως μια πολυσχιδή μουσική προσωπικότητα:
"Γνωρίζοντας τον Μάρκο Δραγούμη μέσα από το μουσικό του έργο, αντιλαμβάνομαι μια προσωπικότητα που ερευνά τη μουσική μέσα από πολλές οπτικές. Δεν υπήρξε μονοδιάστατος· μοιάζει περισσότερο με έναν μουσικό εξερευνητή που διατήρησε μια παιδικότητα στη δημιουργικότητά του".
Από την πλευρά της, η πιανίστα Masa Josilo, η οποία έχει την ερμηνευτική επιμέλεια στο πιάνο, αναγνωρίζει στη μουσική του Δραγούμη μια έντονη εσωτερικότητα που μετατρέπεται σε έκρηξη:
"Το γεγονός ότι ένας άνθρωπος που μοιάζει να κλείνεται στον εαυτό του επιλέγει την εξωστρέφεια μέσω της μουσικής δημιουργεί μια αντίφαση που ιντριγκάρει. Δεν πρόκειται για εύκολη ή εμπορική μουσική· έχεις την αίσθηση ότι ο καλλιτέχνης καταθέτει την ψυχή του χωρίς φίλτρα"
Δείτε το τρέιλερ
Το "Ό,τι Μένει Ανθρώπινο" είναι μια παράσταση για τη μνήμη, τη σχέση και την τέχνη που επιμένει να αναζητά το ανθρώπινο μέσα στον χρόνο.
Οι συντελεστές της παράστασης
Σκηνοθεσία - Δραματουργία: Πηνελόπη Φλουρή
Ερμηνεία: Ναταλία Δραγούμη
Αφήγηση - Επεξεργασία αρχείου: Φίλιππος Δραγούμης
Τραγούδι, αυτοσχεδιασμός, μουσική επιμέλεια: Φένια Χρήστου
Πιάνο, μουσική επιμέλεια: Masa Josilo
Live Video: Πέτρος Κολοτούρος
Βοηθός Σκηνοθέτη: Άννα Μακούρινα
Φωτογραφίες: Βαγγέλης Ευαγγελίου
Διεύθυνση παραγωγής: Γιάννης Σπανούδης - ΑΜΚΕ ΚΡΟΜΑ
Στην παράσταση συμμετέχουν εθελοντικά μέλη της τοπικής κοινότητας της Κατερίνης από τη Σχολή Χορού & Μπαλέτου Atelier De La Danse και το Πολιτιστικό Σωματείο Χοροστάτες Κατερίνης, συνοδεύοντας επιλεγμένες σκηνές με κίνηση και τραγούδι.
