Για τον Θεόδωρο Τερζόπουλο, οι "Βάκχες" του Ευριπίδη είναι ένα πολυαγαπημένο κείμενο της αρχαίας γραμματείας και ένα ζωντανό, διαρκές εργαστήριο που επαναπροσδιορίζεται διαρκώς "σαν να είναι η πρώτη φορά". Το μεγάλο αυτό ταξίδι ξεκίνησε από τους Δελφούς το 1986, αποτελώντας τη γενέθλια γη της αισθητικής του και της παγκοσμίου φήμης Μεθόδου του, παράλληλα με την ίδρυση του Θεάτρου Άττις.
Η Μέθοδος αυτή "ζυμώθηκε" επί εννέα ολόκληρους μήνες σε ένα σπίτι στην Πλάκα, το οποίο είχε παραχωρήσει ο τότε πρόεδρος του ΕΟΤ, Κωνσταντίνος Καντηλής. Εκεί, η πρώτη ομάδα ηθοποιών, πίστεψε στο όραμά του και έγινε "ένα σώμα". Παρά τις έντονες αντιδράσεις της τότε ακαδημαϊκής κοινότητας, που έσπευσε να χαρακτηρίσει την παράσταση "βεβήλωση", ο Τερζόπουλος δικαιώθηκε ιστορικά, αναπτύσσοντας τη διδασκαλία του παγκοσμίως μέσα από παραστάσεις και workshops σε διεθνείς ακαδημίες.
Ο ίδιος εξομολογείται πως η μοίρα του είναι άρρηκτα δεμένη με τον Διόνυσο, τον Θεό που τον ευεργέτησε και τον βοήθησε να σταθεί όρθιος. Μέσα από αυτή τη σχέση, αντιλαμβάνεται την αρχαία τραγωδία ως ένα τραύμα που αιμορραγεί. "Όσο το αίμα ρέει, το έργο παραμένει ζωντανό· αν το αίμα παγώσει, το θέατρο πεθαίνει και γίνεται μουσειακό". Αυτή η διαρκής αιμορραγία συνδέεται οργανικά με τις δικές του μεταπολεμικές και μεταεμφυλιακές μνήμες, καθώς δηλώνει "παιδί του πολέμου". Γι' αυτόν τον λόγο, όταν διαβάζει σύγχρονα έργα αισθάνεται ότι δεν του αρέσει τίποτα, αλλά μόλις ανοίξει μια τραγωδία —όπως οι "Βάκχες" ή η "Ορέστεια"— νιώθει τα πάντα να δονούνται και να τακτοποιούνται μέσα του.
Καθώς ολοκλήρωσε την έβδομη σκηνοθεσία του πάνω στις "Βάκχες", η οποία θα παρουσιαστεί στο Μεγάλο Θέατρο της Πομπηίας στις 18, 19 και 20 Ιουνίου, συζητήσαμε για τη νέα αυτή διεθνή παραγωγή. Παράλληλα, γυρίσαμε τις σελίδες της ιστορίας του, για να θυμηθούμε τις προηγούμενες παραστάσεις του έργου, στιγμές και πρόσωπα που σφράγισαν την πορεία του. Δίπλα του σε αυτή τη διαδρομή, στην πρώτη γραμμή της προετοιμασίας των ηθοποιών, βρίσκονται σταθερά οι εκλεκτοί του συνεργάτες —η "οικογένειά" του, όπως λέει ο ίδιος—, ο συνθέτης Παναγιώτης Βελιανίτης και ο βοηθός σκηνοθέτη Σάββας Στρούμπος. Άλλωστε, η επιστροφή στον Ευριπίδη είναι πάντα μια επιστροφή στον ίδιο τον πυρήνα του μύθου: στη σύγκρουση του ορθού λόγου με το ένστικτο, και στην έλευση του Διονύσου, του θεού της έκστασης και της ανατροπής, που έρχεται να θυμίσει στον άνθρωπο τη θνητή του φύση και τα όρια της αλαζονείας του. Με αφετηρία αυτό το αρχέγονο διονυσιακό σύμπαν...
Οι 7 σταθμοί των "Βακχών" στον κόσμο
Στην πορεία των χρόνων, ο Θεόδωρος Τερζόπουλος σφράγισε με τη ματιά του επτά διαφορετικές παραγωγές του έργου, καθεμία συνδεδεμένη με μοναδικές πολιτισμικές και ιστορικές εμπειρίες:
1ες Βάκχες | Ελλάδα (Δελφοί / Θέατρο Άττις,1985-1986)
"Η απαρχή των πάντων" λεει χαρακτηριστικά ο Θεόδωρος Τερζόπουλος. Η παράσταση-σταθμός όπου εφαρμόστηκε για πρώτη φορά η σωματική του Μέθοδος έκανε πρεμιέρα 17 Ιούνιου στο Αρχαίο Στάδιο Δελφών στο πλαίσιο της Β΄ Διεθνούς Συνάντησης Αρχαίου Ελληνικού Δράματος.Υποστηρίζοντας ότι η αφομοιωμένη μελέτη του αρχαίου δράματος είναι βιωματική και όχι θεωρητική έκανε εντατικές πρόβες. Η προετοιμασία περιελάμβανε σκληρή άσκηση στα βουνά και αναπαραστάσεις εθίμων όπως τα Αναστενάρια της Ανατολικής Θράκης, εισάγοντας τους ηθοποιούς στον "λευκό χρόνο" του ονείρου και του τελετουργικού.Τους ρόλους ερμήνευσαν οι: Άκης Σακελλαρίου (Διόνυσος), Σοφία Μιχοπούλου/ Τάσος Δήμας (Τειρεσίας), Σοφία Μιχοπούλου/ Ευρύκλεια Σωφρονιάδου (Αγαύη), Γιώργος Συμεωνίδης (Α΄ και Β΄ Αγγελιοφόρος), Δημήτρης Σιακάρας (Πενθέας), Θόδωρος Πολυζώνης/ Στέλιος Πεντερίδης (Κάδμος), Καλλιόπη Ταχτσόγλου/ Ευρύκλεια Σωφρονιάδου (Χορός).
2ες Βάκχες | Κολομβία (Αμαζόνιος, 1998)
Μια συγκλονιστική περιπέτεια που προέκυψε μετά τη ματαίωση μιας παραγωγής στον Λίβανο λόγω πολέμου. Ο Τερζόπουλος συνεργάστηκε με ηθοποιούς-σαμάνους και ανθρωπολόγους. Οι ηθοποιοί δούλευαν με τις ενέργειες της φύσης, υιοθετώντας κινήσεις που θύμιζαν πουλιά και φίδια, ενώ ο Διόνυσος πήρε τη μορφή του Γιουρουπαρί (θεότητα της βλάστησης). Συμπαραγωγή Θέατρο Άττις- Festival Iberoamericano (στα Ισπανικά).
3ες Βάκχες | Γερμανία (Ντίσελντορφ, 2001)
Η παράσταση παρουσιάστηκε σε ένα κατεδαφισμένο εργοστάσιο της Siemens. Για να προβοκάρει τα κοινωνικά στερεότυπα, ο σκηνοθέτης επέλεξε έναν νεαρό Τούρκο ηθοποιό, τον Φατίχ Κεβίκογλου, για τον ρόλο του Διονύσου. Στην παράσταση αυτή σημαντική ήταν η παρουσία του Φόλκερ Σπένγκλερ στο ρόλο του Κάδμου, ένα βασικό μέλος της καλλιτεχνικής "οικογένειας" και του θιάσου του Φασμπίντερ. Όπως σχολιάζει ο Θεόδωρος Τερζόπουλος: "Παρά το γεγονός ότι ήταν διάσημος είχε μια ταπεινότητα, ήταν ένας εξαιρετικά γλυκός άνθρωπος και σε κάποια στιγμή έντασης στις πρόβες, επέστρεψε στην πρόβα κρατώντας στα χέρια ένα μπουκέτο αγριολούλουδα".
4ες Βάκχες | Ρωσία (Θέατρο Στανισλάφσκι, 2015)
Μια παραγωγή βασισμένη στο βαθύ θεατρικό υπόβαθρο της Ρωσίας. Έχοντας απέναντί του τη φωτογραφία του Στανισλάφσκι, ο Τερζόπουλος ένωσε το κλασικό ψυχολογικό θέατρο με τη δική του σωματική Μέθοδο. Οι Ρώσοι ηθοποιοί συγκινούνταν βαθιά, με τον σκηνοθέτη να τους ζητά να μην ταυτίζονται και να μην κλαίνε στη σκηνή, θυμίζοντάς τους ότι στην αρχαιότητα ο δάσκαλος απαγόρευε το δάκρυ, επιζητώντας μια βαθύτερη, ενεργειακή δόνηση.
5ες Βάκχες | Ταϊβάν (2016)
Η μνημειώδης παράσταση 50 ατόμων παρουσιάστηκε από το Εθνικό Θέατρο της Ταϊβάν, στην Ταιπέι. Ο 16μελής Χορός αποτελούνταν αποκλειστικά από νέες κοπέλες έως 25 ετών από τις αυτόχθονες φυλές (Ιθαγενείς) της Ταϊβάν. Συμμετείχε το μουσικό σύνολο Ten Drums με τεράστια τύμπανα. 'Ενα απίθανο γεγονός συνέβη στην πρεμιέρα 1 Νοεμβρίου. Στην περιοχή ξέσπασε τυφώνας και στο θέατρο εισέβαλε ένας δυνατός αέρας που όμως, δεν τάραξε, όπως θα περιμένε κανείς, τους Ταϊβανέζους.
6ες Βάκχες | Ουγγαρία (Εθνικό Θέατρο Βουδαπέστης, 2022)
Μια έντονη παραγωγή με ιδανικές τεχνικές συνθήκες παιγμένη στα Ουγγρικά. Κατά τη διάρκεια των δοκιμών, επειδή το θέατρο βρισκόταν κοντά στα σύνορα, ακούγονταν αληθινοί πυροβολισμοί από την εμπόλεμη ζώνη της Ουκρανίας. Οι ήχοι αυτοί συνέπεσαν με την έναρξη της παράστασης και είναι φοβερό το γεγονός ότι ο ήχος του πολέμου είχε ενταχθεί οργανικά ως μέρος του έργου.
7ες Βάκχες | Ιταλία (Μόντενα / Ρώμη, 2026)
Η νέα, έβδομη σκηνοθεσία των "Βακχών" του Ευριπίδη από τον Θεόδωρο Τερζόπουλο αποτελεί μια διεθνή συμπαραγωγή των ERT, Emilia Romagna Teatro, Teatro di Roma και του Θεάτρου Άττις και ο σπουδαίος σκηνοθέτης την χαρακτηρίζει ως την πιο πολιτική σκηνική πρόταση των "Βακχών". Η πολυαναμενόμενη παράσταση θα κάνει πρεμιέρα στην Ιταλία (18-20/6), ανοίγοντας τα προγράμματα δύο εμβληματικών φεστιβάλ στο Μεγάλο Θέατρο της Πομπηίας και στο Teatro Ostia Antica, ενώ θα ακολουθήσει ιταλική και διεθνής περιοδεία. Συνοδοιπόροι σε αυτό το τελετουργικό ταξίδι είναι ένας εκλεκτός ιταλικός θίασος, ο Παναγιώτης Βελιανίτης στην πρωτότυπη μουσική και ο Σάββας Στρούμπος ως συνεργάτης σκηνοθέτης. Η διορατική ματιά του Τερζόπουλου απογυμνώνει τη σύγκρουση τάξης και χάους, επιστρέφοντας στις ρίζες της τραγωδίας μέσα από το σώμα και τη φωνή. Στο επίκεντρο βρίσκεται ο Διόνυσος ως το αρχέτυπο του διαχρονικού πρόσφυγα, που διασχίζει τις εμπόλεμες ζώνες της Μέσης Ανατολής για να φτάσει σήμερα στις ακτές της Μεσογείου. Ο "ξένος" επιστρέφει για να αμφισβητήσει τα όριά μας, καλώντας μας, μέσα από την τελετουργική φύση του θεάτρου, να θυσιαστούμε στο ανοίκειο και να φωτίσουμε το μέλλον.
Η προπώληση των εισιτηρίων για το Θέατρο της Πομπηίας έχει αρχίσει και τα εισιτήρια εξαντλούνται με γρήγορο ρυθμό.
