Τι διαφορετικό ή "ενισχυμένο" φέρνει η Αντιγόνη του Ανούιγ; Είναι μια ηρωίδα πιο ανθρώπινη, ίσως πιο απελπισμένη, που παύει να είναι απλώς ένα σύμβολο και γίνεται ένα κορίτσι της διπλανής πόρτας;
Και η τραγωδία του Σοφοκλή και το έργο του Ανούιγ αντλούν έμπνευση από το λεγόμενο Θηβαϊκό κύκλο. Η Αντιγόνη του Σοφοκλή δεν επινοεί τον μύθο αλλά τον διασκευάζει και τον ερμηνεύει δραματικά. Αντίστοιχα ο Ανούιγ εμπνέεται από αυτό το υλικό, και το 1942, στην καρδιά του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου γράφει τη δική του εκδοχή. Μια εκδοχή στην οποία απουσιάζει το θεϊκό στοιχείο, κομβικό για το έργο του Σοφοκλή, με μια Αντιγόνη πιο ανθρώπινη, που αμφιβάλλει, με ένα Κρέοντα πιο λογικό που προσπαθεί να πείσει την Αντιγόνη, χωρίς χορικά μέρη ή μάλλον με έναν μεταδραματικό "Χορό”, μονοπρόσωπο, που λειτουργεί σχεδόν σαν αφηγητής. Δεν θα έλεγα ότι είναι το κορίτσι της διπλανής πόρτας, και στον Ανούιγ είναι βασιλικής καταγωγής, θα έλεγα ότι είναι λιγότερο ηρωική και περισσότερο ανθρώπινη. Στις πρόβες συχνά λέγαμε ότι παρακολουθούμε κατα τη διάρκεια του έργου το
"κορίτσι Αντιγόνη” να μετατρέπεται στο "σύμβολο Αντιγόνη”.
Στο έργο, ο Κρέων έχει εξουσία και δεν είναι ένας μονοδιάστατος τύραννος, αλλά ένας άνθρωπος που "λερώνει τα χέρια του" για να κρατήσει την τάξη. Πώς ισορροπείς τη σκηνοθετική σου ματιά ανάμεσα στο δίκιο της καρδιάς και την αναγκαιότητα του νόμου;
Νομίζω ότι το ωραίο σε αυτά τα έργα είναι ο θεατής κατά τη διάρκεια της παράστασης να αμφιταλαντεύεται για το ποιος έχει δίκιο. Και ειδικά στον Ανούιγ ο Κρέοντας επιχειρηματολογεί λογικά και σε κάποια πράγματα είναι εύκολο να συμφωνήσεις μαζί του. Οπότε προσπαθήσαμε να μη δημιουργήσουμε γραφικούς χαρακτήρες -"κακούς” και "καλούς”-, αλλά να βρούμε το δίκιο του κάθε ήρωα και να τους φέρουμε αντιμέτωπους. Οπότε, δεν προσπαθήσαμε να ισορροπήσουμε ανάμεσα σε αυτά τα δύο, αλλά να τα φέρουμε επί σκηνής και να αφήσουμε την σύγκρουση να κάνει τη δουλειά της.
Επέλεξες 20 νέους ηθοποιούς για αυτή την παράσταση. Πώς "κουρδίζεται" ένας τόσο πολυπληθής θίασος ώστε να λειτουργήσει ως ένας ενιαίος οργανισμός που φέρει τα υλικά της νεότητας;
Οι ηθοποιοί της παράστασης ήταν μαθητές μου για 4 χρόνια στη Δραματική Σχολή του Ωδείου Αθηνών. Συγκεκριμένα ήμουν ο υπεύθυνος καθηγητής τους. Τους γνωρίζω από τις εισαγωγικές τους εξετάσεις όπου και τους διαλέξαμε. Έχουμε δουλέψει πολύ μαζί και έχουν σκηνική χημεία μεταξύ τους. Τα χρόνια τριβής μαζί με το γεγονός ότι τα παιδιά ανήκουν στην ίδια γενιά, νομίζω δίνει κάτι μοναδικό στην παράσταση.
Είσαι ένας νέος σκηνοθέτης που διδάσκει σε ανθρώπους της ηλικίας του ή και νεότερους. Τι είναι αυτό που προσέχεις περισσότερο στα παιδιά που ξεκινούν τώρα και ποια συμβουλή τους δίνεις και τους ξαναδίνεις;
Φοβάμαι τις εύκολες γενικεύσεις. Κάθε παιδί είναι μοναδικό, και κάθε έτος έχει διαφορετικές ανάγκες. Γενικά, υπάρχουν αλλαγές που σχετίζονται με την εποχή και τα συμβάντα που καθορίζουν τις γενιές. Ας πουμε οι καταλήψεις για το Π.Δ. έχουν αλλάξει τον τρόπο που αντιλαμβάνονται οι περισσότεροι μαθητές τις συλλογικές διεκδικήσεις. Οπότε παρατηρώ πώς επιδρά η ζωή στη συμπεριφορά, στη λειτουργία μιας ομάδας και πώς επηρεάζει τη θεατρική διαδικασία. Είναι κάτι που συνεχώς αλλάζει οπότε δεν θα μπορούσα να πω κάτι συγκεκριμένο εύκολα. Ως προς τη συμβουλή ίσως αυτό που συνέχεια έρχεται και ξαναέρχεται είναι η ανάγκη απενεχοποίησης, να μην μπαίνουν στην διαδικασία για να ικανοποιήσουν εμένα ή να πάρουν μπράβο, αλλά γιατί κάτι τους καίει, κάτι τους καυλώνει και θέλουν να μιλήσουν μέσω της τέχνης τους γι’ αυτό. Έχουμε φάει πολλά χρόνια όλοι μας προσπαθώντας να είμαστε "καλά/σωστά παιδιά” κι αυτό στην καλλιτεχνική διαδικασία δεν οδηγεί πουθενά.
Τους προετοιμάζεις για την τεχνική του θεάτρου ή για την "επιβίωση" μέσα σε έναν χώρο που συχνά απογοητεύει;
Κοίτα σίγουρα υπάρχει ένα κομμάτι μεθοδολογίας. Εγώ διδάσκω μια συγκεκριμένη μέθοδο, "τη δραστική ανάλυση”, την οποία θεωρώ κομβική για την εκπαίδευση ενός ηθοποιού, και την οποία σπούδασα στη Ρωσία. Αλλά νομίζω το πιο σημαντικό είναι να βοηθήσεις το μαθητή να ανοίξει τους ορίζοντες του, και να βρει δρόμους που θα τον βοηθήσουν να αναπτύξει τους "καλλιτεχνικούς του μυς”. Όπως ένα ποιητής μεταβολίζει την εμπειρία της ζωής σε στίχους, ή ένας ζωγράφος σε χρωματικές συνθέσεις έτσι κι εμείς μεταβολίζουμε την εμπειρία της ζωής στη θεατρική πράξη. Και για να μπορέσει να γίνει αυτή η διαδικασία πρέπει τον μαθητή να τον εμπνεύσεις, να τον απελευθερώσεις ώστε να ανθίσει.
Η θεατρική σεζόν σημαδεύτηκε από την επιτυχία της "Κουζίνας". Τι γεύση σου αφήνει αυτή η παράσταση τώρα που ολοκληρώνεται και τι κρατάς από την καθημερινή τριβή με τον θίασο;
Πέρασα φανταστικά στις πρόβες. Μεγάλος θίασος με ετερόκλητες προσωπικότητες που κάπως μαζί φτιάξαμε μια παιγνιώδη ατμόσφαιρα πολύ δημιουργική και λειτουργική. Η παράσταση έχει πολλές τεχνικές δυσκολίες και πολλή ένταση αλλά η διαδικασία δημιουργίας της ήταν πολύ διασκεδαστική και παράδοξα εύκολη. Νομίζω κούμπωσαν πολλά πράγματα σωστά και κάποια άλλα πολύ σύνθετα δημιουργήθηκαν αβίαστα. Και επειδή εγώ τις πρόβες ζω κι όχι τις παραστάσεις, οι πρόβες κυρίως δημιουργούν και την δική μου ανάμνηση. Φυσικά, το ότι "πήγε καλά” που λέμε, μόνο ευχάριστο είναι κι ότι θα συνεχίσουμε και την επόμενη σεζόν και θα την δει κι άλλος κόσμος με χαροποιεί πολύ.
Φέτος είδαμε μια πληθώρα ανακοινώσεων για συνεχή sold-out σε όλη την Αθήνα. Πώς σχολιάζεις αυτή την"άνθιση" του θεατρικού κοινού; Είναι μια πραγματική ανάγκη για επικοινωνία ή ένα επικοινωνιακό παιχνίδι των καιρών;
Εγώ από όσο ξέρω φέτος η σεζόν ήταν πολύ δύσκολη. Δεν συγκρίνεται με τις πρώτες χρονιές μετά τον κόβιντ όπου εκεί είδαμε πραγματικά μια μεγάλη αύξηση στο θεατρικό κοινό. Φέτος κατέβηκαν πάρα πολλές παραστάσεις πριν της ώρας τους, και γενικά είχαμε μια δύσκολη χρονιά. Φυσικά υπήρχαν και εξαιρέσεις, αλλά ήταν πολύ λίγες σε σχέση με τις προηγούμενες χρονιές. Οπότε δεν βλέπω άνθιση του θεατρικού κοινού ίσα ίσα με τις γενικότερες πολιτικο-οικονομικές συνθήκες βλέπω κάθε χρονιά να είναι πιο δύσκολη απ΄την προηγούμενη, κι όσο δεν υπάρχει κρατική πολιτιστική πολιτική και περιμένουμε από ιδιώτες να νοιαστούν για κάτι άλλο πέρα απ΄το κέρδος δεν βλέπω το τοπίο να βελτιώνεται.
Διαβάστε Επίσης
Τι ακολουθεί μετά την "Αντιγόνη"; Υπάρχουν ήδη σχέδια για το καλοκαίρι ή για την επόμενη σεζόν; Τι αναζητάς πλέον ως δημιουργός;
Προσπαθώ σιγά σιγά να κάνω λιγότερα πράγματα και να έχω περισσότερο
χρόνο για την προετοιμασία τους. Οπότε μετά την Αντιγόνη θα προετοιμαστώ
για μια καινούργια παραγωγή που θα ανέβει το φθινόπωρο του 2026 και θα
δώσω περισσότερο χρόνο στην προσωπική μου ζωή.
Η "Αντιγόνη" του Ζαν Ανούιγ σε σκηνοθεσία Γιώργου Κουτλή κάνει πρεμιέρα 2 Μαΐου στο θέατρο Κιβωτός και οι προπωλήσεις έχουν ξεκινήσει από more.com.
Διαβάστε Επίσης
Διαβάστε Επίσης
Περισσότερες πληροφορίες
Η κουζίνα
Η διασκεδαστικά τρομακτική, πολιτική αλληγορία πραγματεύεται το υπαρξιακό αδιέξοδο των ανθρώπων στην παγκόσμια εργασιακή ζούγκλα σε μια παράσταση βασισμένη στο ομώνυμο έργο του Άρνολντ Γουέσκερ. Η δράση εκτυλίσσεται στα σπλάχνα ενός πολυσύχναστου εστιατορίου κατά τη διάρκεια μιας ακόμα εξαντλητικής ημέρας, στο ασφυκτικό σύμπαν της σύγχρονης καπιταλιστικής «κουζίνας» - μικρογραφίας της κοινωνίας. Μάγειρες από διαφορετικές χώρες δουλεύουν αδιάκοπα σ’ αυτό το καζάνι που βράζει για να εξυπηρετήσουν έναν ατελείωτο όγκο παραγγελιών. Στη δίνη αυτού του αμείλικτου ρυθμού, προσπαθούν να βρουν μια ρωγμή χρόνου για να ονειρευτούν, να ερωτευτούν, να ζήσουν. Και ίσως – να διεκδικήσουν κάτι καλύτερο.
Αντιγόνη
Ο Γιώργος Κουτλής μιλά για την ανάγκη αντίστασης απέναντι στον κυνισμό και την απάθεια της εποχής μας με όχημα την «Αντιγόνη» του Ζαν Ανούιγ —ένα από τα πιο πολιτικά και υπαρξιακά κείμενα του ευρωπαϊκού θεάτρου του 20ού αιώνα—, την ομώνυμη τραγωδία του Σοφοκλή και τη ζωντανή διαδικασία των προβών. Μαζί με είκοσι νέους ηθοποιούς δημιουργεί ένα ζωντανό πεδίο σύγκρουσης ιδεών, γενεών και αξιών, προκαλώντας τον θεατή να πάρει θέση. Γραμμένο το 1944, μέσα στην Κατοχή της Γαλλίας, το έργο του Ανούιγ διαβάζει τον αρχαίο μύθο ως σύγχρονη πολιτική αλληγορία, όχι ως μάχη καλού και κακού, αλλά ως σύγκρουση δύο κόσμων: της νεότητας που αρνείται να συμβιβαστεί και της εξουσίας που επιβάλλει το σωστό για το “κοινό καλό”.
