©Ελίνα Γιουνανλή
Τρεις ατάλαντες αλλά ψωνισμένες πριμαντόνες, ένας Τούρκος έμπορος με καλλιτεχνικές βλέψεις που καταφτάνει στη Βενετία για να συστήσει θίασο όπερας, ένας υπερφίαλος Κόμης που δηλώνει "φίλος των τεχνών" και θέλει να γίνει θεατρικός παράγοντας και παράλληλα να αποκομίσει ερωτικά οφέλη συνθέτουν τον κόσμο της κωμωδίας του Κάρλο Γκολντόνι, "Ο Ιμπρεσάριος από τη Σμύρνη" (1759). Καλλιτέχνες, συγγραφείς, ατζέντηδες, τραγουδίστριες και διάφοροι παρατρεχάμενοι ρίχνονται στη μάχη της φήμης, της δόξας και της επιβίωσης, σε μια κωμωδία καταστάσεων που, όσο μακρινή κι αν είναι, τόσο εξακολουθεί να θυμίζει οικείες καταστάσεις. Στην παράσταση του Εθνικού πρωταγωνιστεί ένας 19μελής θίασος, όπου πρωτοστατούν στους βασικούς ρόλους η Αγορίτσα Οικονόμου (Τονίνα), η Δάφνη Λαμπρόγιαννη (Λουκρέτσια), η Ιωάννα Μαυρέα (Ανίνα), ο Αλέξανδρος Μυλωνάς (Κόμης Λάσκα) και ο Θέμης Πάνου (Αλή). Στη σκηνοθετική καθοδήγηση βρίσκεται ο Βασίλης Παπαβασιλείου, λάτρης της γκολντονικής κωμωδιογραφίας, ίσως επειδή βλέπει στη γραφή του συγγραφέα την πικρή της διάσταση, ειδικά στο συγκεκριμένο έργο, που τραβάει την κουρτίνα των παρασκηνίων.
Δεν είναι τυχαίο ότι η λέξη που χρησιμοποιεί ο Παπαβασιλείου για να περιγράψει τον κόσμο του έργου είναι ο "κυνισμός", όπως μας αποκάλυψε ο Αλέξανδρος Μυλωνάς. "Πρόκειται για ένα έργο που εκθέτει το πώς εκμεταλλεύoνται τις καταστάσεις άνθρωποι που είναι σε θέση οικονομικής ισχύος, όπως ο Κόμης Λάσκα που ερμηνεύω εγώ", είπε. Ο ανταγωνισμός, η φτώχεια, η οικονομική επισφάλεια του επαγγέλματος είναι μοτίβα που κάνουν τον "Ιμπρεσάριο" να μοιάζει "λίγο με το σήμερα", συμφωνούν οι ηθοποιοί. "Αν σκέφτουμε όλα αυτά που περνάει το επάγγελμα, δεκαετίες, αιώνες τώρα, βλέπουμε ότι τα πράγματα δεν αλλάζουν δραματικά. Εξακολουθούμε να νιώθουμε, δυστυχώς, πολίτες κατώτερης κατηγορίας", εξηγεί η Αγορίτσα Οικονόμου, που ερμηνεύει μία από τις τρεις πριμαντόνες, τις οποίες βλέπει με συμπάθεια: "Με συγκινεί που αυτές οι γυναίκες φτάνουν σε ένα σημείο σχεδόν να παρακαλάνε με το χέρι απλωμένο", μας είπε, ενώ η Δάφνη Λαμπρόγιαννη εντοπίζει στις συνθήκες του άγριου ανταγωνισμού το λόγο για τον οποίο οι τρεις πρωταγωνίστριες εμφανίζονται τόσο ψωνισμένες: "σε αυτόν το χώρο ίσως χρειάζεται να αναπτύξεις το χαρακτήρα της "ψωνάρας” για να επιβιώσεις, δεν ξέρω. Ο διακαής πόθος για τον πρώτο ρόλο δεν έχει να κάνει μόνο με έναν μεγαλοϊδεατισμό, αλλά και με το ότι, αν πάρω τον δεύτερο ρόλο, θα έχω να φάω λιγότερο", εξηγεί.
Ας μη φανταστούμε, όμως, ότι θα δούμε κάτι δύσθυμο επί σκηνής, καθώς ο "Ιμπρεσάριος" είναι μια σπουδαία κωμωδία: έχει τη γοητεία των έργων που σατιρίζουν τα παρασκήνια του θεάματος, αλλά και προχωράει παραπέρα, βάζοντας στο κάδρο του την κοινωνία και την ίδια την ανθρώπινη φύση. Η Δάφνη Λαμπρόγιαννη επισημαίνει τις διαφορετικές κοινωνικές διαστρωματώσεις του έργου που συναντάμε παντού: "Αυτός που έχει τα λεφτά, ο φτωχός που προσπαθεί να βρει τρόπους για να επιβιώσει και ο ενδιάμεσος που κοιτάει πώς να εκμεταλλευτεί τις δεξιότητές του, ή ακόμα και να διασκεδάσει από την ασφαλέστερη θέση που βρίσκεται", εξηγεί, ενώ η Αγορίτσα Οικονόμου θεωρεί πως "ο Γκολντόνι γελάει με τα σκοτεινά σημεία και τα ελαττώματά μας, αλλά το κάνει με πολλή αγάπη, σχεδόν όπως ο Τσέχοφ". Και ακόμη συνυπάρχουν το σωματικό χιούμορ και λίγη μπαλαφάρα, όπως σπεύδει να διευκρινίσει ο Αλέξανδρος Μυλωνάς, όπως υπάρχει και το αστείο που πηγάζει από τις διαφορετικές καταγωγές των τριών τραγουδιστριών (Βενετία, Φλωρεντία, Μπολόνια): Παρόλο που στην ελληνική μετάφραση (Λουίζα Μητσάκου) δεν λειτουργεί το ίδιο εύγλωττα, δίνει την ευκαιρία στον Παπαβασιλείου να εστιάσει σε ξεχωριστές συμπεριφορές. Σίγουρα έχουμε να κάνουμε με έναν σκηνοθέτη που δεν θα μπορούσε να μην δει πίσω από τη σπαρταριστή βιτρίνα. "Μετρ" στο ανέβασμα του Γκολντόνι, καθώς ο "Ιμπρεσάριος" είναι το έβδομο έργο του που σκηνοθετεί, φροντίζει να θυμίζει στους ηθοποιούς ότι το κείμενο έχει να κάνει και με τη διάνοια, όχι μόνο με την πλάκα. "Σκηνοθετεί κωμωδία σαν να σκηνοθετεί το μεγαλύτερο δράμα", λέει η Οικονόμου, που είχε συνεργαστεί μαζί του και στην ευριπίδεια "Ελένη" πριν από λίγα χρόνια. Η Λαμπρόγιαννη συμφωνεί: "Μπορεί να διασκεδάζει με τις ηρωίδες, όμως στην ουσία αυτό που θέλει να δείξει είναι πως ως μονάδες δεν θα καταφέρουμε τίποτα. Αν μπορέσουμε να συνεννοηθούμε και να γίνουμε ομάδα, κάτι μπορεί να γίνει".
Ο ίδιος, πάντως, φαίνεται να έχει απόλυτη εμπιστοσύνη στο θίασο. Χαλαρότητα και ελευθερία είναι οι λέξεις που επαναλαμβάνουν συνεχώς οι τρεις ηθοποιοί, καθώς περιγράφουν τη συνεργασία τους μαζί του. "Δεν στέκεται εμμονικά στη λεπτομέρεια, βλέπει τα πράγματα από τα μετόπισθεν και συνθέτει σιγά σιγά ένα σύνολο", εξηγεί ο Μυλωνάς,˙ κάτι που βρίσκει σύμφωνη και τη Λαμπρόγιαννη, η οποία προσθέτει πως η όλη διαδικασία είναι πολύ χρήσιμη για τον ηθοποιό που "δεν ορίζει τον εαυτό του ως "μαριονέτα” που απλώς ακολουθεί πιστά κάποιες οδηγίες, χωρίς να ξέρει τι κάνει και γιατί". Ο χώρος που δίνει ο Παπαβασιλείου στους ηθοποιούς να δοκιμάσουν και να δοκιμαστούν χωρίς τη δική του παρέμβαση δημιουργεί ένα "φανταστικό χάος", σύμφωνα με την Οικονόμου, μια διαδικασία όχι πάντα γραμμική προς τα πάνω αλλά με παλινδρομήσεις, που όμως αποδεικνύεται γόνιμη, καθώς αυτός που ηγείται το κάνει "χωρίς προκαταλήψεις και εμπάθειες, με αγάπη και ανοιχτωσιά. Είναι ένας βαθιά μορφωμένος άνθρωπος, όπως και πολιτικοποιημένος", μας είπε, για να προσθέσει χαρακτηριστικά: "Έτσι, η πρόβα περνάει από όλα τα κανάλια, τα κοινωνικά, τα πολιτικά, τα ανθρώπινα, από τον Τζόρτζιο Στρέλερ μέχρι τον Πανσερραϊκό".
Στην παράσταση που σηκώνει αυλαία στις 26 Οκτωβρίου στην Κεντρική Σκηνή του Τσίλερ, τα σκηνικά και τα κοστούμια είναι του Άγγελου Μέντη, η μουσική του Γιώργου Δούσου, οι χορογραφίες του Φωκά Ευαγγελινού και οι φωτισμοί του Λευτέρη Παυλόπουλου. Αν και με αναφορές στον τόπο και το χρόνο του έργου προσανατολίζεται σε μια άχρονη και κάπως "πειραγμένη" αισθητική απόδοση, που βρίσκεται σε άμεση συμφωνία με τον κωμικό χαρακτήρα του έργου και την πολυπρισματική σκηνοθεσία. Το θίασο συναπαρτίζει μια πλειάδα από ανερχόμενους και καταξιωμένους ερμηνευτές: Αντώνης Αντωνιάδης, Πάνος Αποστολόπουλος, Αλίκη Ζαχαροπούλου, Βάσια Ζαχαροπούλου, Σμαράγδα Κόκκινου, Αλέξης Κωτσόπουλος, Λαέρτης Μαλκότσης, Σπύρος Μπιμπίλας, Παναγιώτης Παναγόπουλος, Κατερίνα Πλεξίδα, Περικλής Σιούντας, Εύα Φρακτοπούλου, Ταξιάρχης Χάνος, Στράτος Χρήστου.
