Τι μπορεί να συνδέει ένα χειρουργείο, τον γύψο που χρησιμοποιείται για την αντιμετώπιση των καταγμάτων και μια κούκλα βιτρίνας; Για τον ορθοπεδικό Γιάννη Βλάχο, η απάντηση βρίσκεται κάπου ανάμεσα στην επιστήμη, την ανάγκη για δημιουργία και στην απρόβλεπτη διαδρομή που μπορεί να ακολουθήσει ένα υλικό όταν φύγει από το γνώριμο περιβάλλον του.
Έπειτα από πενήντα χρόνια επαγγελματικής ενασχόλησης με τον γύψο και τις γυψοταινίες, ο Γιάννης Βλάχος αποφάσισε να αξιοποιήσει την εμπειρία του με έναν εντελώς διαφορετικό τρόπο. Αυτή τη φορά, αντί για ανθρώπινα μέλη, στα χέρια του βρέθηκαν κούκλες βιτρίνας. Τις κάλυψε με γύψο, τις μεταμόρφωσε και τους έδωσε μια νέα υπόσταση, δημιουργώντας παράξενα, μυστηριακά πλάσματα. Η πρώτη ύλη ήταν γνώριμη. Η χρήση της, όμως, ήταν κάτι εντελώς καινούργιο.
Για πρώτη φορά, ο Γιάννης Βλάχος παρουσιάζει στο κοινό μέρος αυτής της ιδιαίτερης δουλειάς του, μέσα από ένα τριήμερο σεμινάριο-έκθεση στο Πολιτιστικό Κέντρο Δήμου Αθηναίων "Μελίνα Μερκούρη", με ελεύθερη είσοδο. Δεν πρόκειται μόνο για μια παρουσίαση έργων. Ο ίδιος θα μιλήσει για την τεχνική που ανέπτυξε, τις δυσκολίες που συνάντησε στην πορεία και τον τρόπο με τον οποίο μια γνώση που αποκτήθηκε μέσα από πέντε δεκαετίες ιατρικής πράξης μεταφέρθηκε σε ένα εντελώς διαφορετικό πεδίο.
Η τέχνη είναι διέξοδος από την πίεση της καθημερινότητας
Για τον Γιάννη Βλάχο, η ενασχόληση με την τέχνη δεν είναι κάτι εντελώς καινούργιο. Όπως εξηγεί, η δημιουργία μπορεί να αποτελέσει έναν διαφορετικό χώρο έκφρασης για ανθρώπους που καθημερινά εργάζονται σε απαιτητικά και ψυχοφθόρα περιβάλλοντα.
"Πολλοί γιατροί ασχολούνται με την τέχνη. Μέσα στην πίεση των χειρουργείων είναι μια διέξοδος, ένας τρόπος διαφυγής", λέει χαρακτηριστικά, εξηγώντας πως και ο ίδιος είχε από παλιότερα την ανάγκη να στραφεί σε ένα εικαστικό πεδίο. Άλλωστε, αυτή δεν ήταν η πρώτη του επαφή με την καλλιτεχνική δημιουργία, καθώς στο παρελθόν είχε πραγματοποιήσει και έκθεση φωτογραφίας.
Η ίδια ανάγκη φαίνεται πως υπάρχει και σε ανθρώπους που βρίσκονται σε τελείως διαφορετικά επαγγέλματα. Κατά τη διάρκεια της προετοιμασίας της έκθεσης, ο Βλάχος γνώρισε έναν άνθρωπο που εργάζεται στη μεταφορά σορών. "Η δουλειά του είναι άχαρη, είναι να μεταφέρει πτώματα. Ο ίδιος, όταν επιστρέφει σπίτι του, δημιουργεί εξαιρετικά έργα από μέταλλο. Τα είδα και μου φάνηκαν εξαιρετικά ενδιαφέροντα", θυμάται.
Και καταλήγει σε μια σκέψη που μοιάζει να διαπερνά ολόκληρο το εγχείρημά του: "Μάλλον όλοι έχουμε ανάγκη την τέχνη".
Μια κούκλα στο Μοναστηράκι έγινε η αρχή
Η ιδέα για το εγχείρημα γεννήθηκε σχεδόν τυχαία. Ο ίδιος θυμάται πως περπατούσε στο Μοναστηράκι όταν είδε πεταμένη στο έδαφος μια κούκλα βιτρίνας με κομμένο χέρι. Η εικόνα του προκάλεσε αμέσως το ενδιαφέρον και η πρώτη του σκέψη "σε άνθρωπο αυτό θα μπορούσα να το φτιάξω”".
Πήρε την κούκλα μαζί του και αποφάσισε να δοκιμάσει να αποφάσισε να δοκιμάσει να αποκαταστήσει το κομμένο χέρι χρησιμοποιώντας γύψο. Την ονόμασε "Ήρωα", καθώς η μορφή της τού θύμιζε έναν τραυματισμένο ήρωα πολέμου. Όταν, στη συνέχεια, είδε το γύψινο πρόσωπο να τον κοιτάζει κατάματα, ένιωσε πως η συγκεκριμένη μορφή "του ζητούσε" να συνεχίσει "Ένιωσα πως μου ζητάει κάτι… Μου ζητούσε να φτιάξω κι άλλα". Κι έτσι άρχισε να δημιουργεί.
Αγόρασε τις κούκλες που υπήρχαν στο κατάστημα και ξεκίνησε να πειραματίζεται μαζί τους. Μία από τις πρώτες μορφές που δημιούργησε ήταν μια γυναικεία φιγούρα, την οποία ονόμασε "Αφροδίτη" και τοποθέτησε στα χέρια της ένα μήλο, παραπέμποντας στο μήλο της Έριδος. Ακολούθησε μια ακόμη ιστορική μορφή των όμορφων γυναικών της μυθολογίας, η "Ωραία Ελένη", ενώ στη συνέχεια δημιουργήθηκαν και άλλες μορφές, ανάμεσά τους ένας άγγελος. Οι κούκλες έπαψαν πλέον να είναι απλά αντικείμενα και άρχισαν να αποκτούν τη δική τους ιστορία και συμβολική υπόσταση.
Η πρόκληση ήταν να μάθει ξανά τον γύψο από την αρχή
Παρότι ο γύψος αποτελεί για τον ίδιο ένα υλικό που γνωρίζει εδώ και δεκαετίες, η μετάβασή του από την ιατρική πράξη στη γλυπτική αποδείχθηκε μια εντελώς διαφορετική διαδικασία. Η βασική δυσκολία, όπως εξηγεί, ήταν ότι το ανθρώπινο σώμα και μια κούκλα βιτρίνας δεν "συμπεριφέρονται" με τον ίδιο τρόπο. Ο ίδιος είχε μάθει να δουλεύει πάνω στο ανθρώπινο δέρμα, στους μύες και στους ιστούς, γνωρίζοντας σε βάθος την ανατομία. Οι κούκλες, αντίθετα, έχουν άκαμπτα άκρα και διαφορετικές επιφάνειες, απαιτώντας μια νέα προσέγγιση.
"Έπρεπε να μάθω τεχνικές, πώς να χειρίζομαι τον γύψο ως εικαστικό εργαλείο", εξηγεί. Χωρίς την καθοδήγηση κάποιου εικαστικού, πειραματίστηκε μόνος του, μέσα από τη δοκιμή, το λάθος και την παρατήρηση. Στην πορεία ανακάλυψε πως ακόμη και ο τρόπος με τον οποίο δουλεύεται ο γύψος αλλάζει ανάλογα με το σημείο του σώματος που καλείται να αποδώσει. Διαφορετικός είναι ο χειρισμός για ένα πόδι ή ένα χέρι και διαφορετικός για το στήθος, τους ώμους ή το πρόσωπο. Κάθε μέρος του σώματος απαιτεί τη δική του τεχνική και έναν ξεχωριστό τρόπο προσέγγισης. Μια διαδικασία που του θύμισε έναν παλιό "αστικό μύθο" της ζωγραφικής, σύμφωνα με τον οποίο τα χέρια αποτελούν μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για έναν καλλιτέχνη. Αυτή τη φορά, η ίδια πρόκληση μεταφέρθηκε στη γλυπτική και ο ίδιος χρειάστηκε να τη γνωρίσει στην πράξη.
Ένα τριήμερο ανάμεσα στην επιστήμη και την τέχνη
Μέσα από τις γλυπτές πλέον κούκλες, η έκθεση ανοίγει έναν διάλογο ανάμεσα στην ιατρική και την τέχνη, ανάμεσα στην ανατομία και τη φαντασία, αλλά και ανάμεσα σε ένα υλικό που για χρόνια συνδεόταν αποκλειστικά με την αποκατάσταση καταγμάτων και σε μια νέα μορφή καλλιτεχνικής δημιουργίας.
Το πρόγραμμα διαμορφώνεται ως εξής: την Παρασκευή 9 Οκτωβρίου, από τις 19:00 έως τις 21:00, το Σάββατο 10 Οκτωβρίου, από τις 14:00 έως τις 16:00, και την Κυριακή 11 Οκτωβρίου, από τις 18:00 έως τις 20:00.
Διαβάστε Επίσης
Περισσότερες πληροφορίες
Γιάννης Βλάχος: Από την Ορθοπεδική στη Γλυπτική
Ο διακεκριμένος ορθοπεδικός παρουσιάζει κάποιες από τις κούκλες του στο Πολιτιστικό Κέντρο Μελίνα Μερκούρη, ανοίγοντας ένα νέο τοπίο διαλόγου μεταξύ επιστήμης και τέχνης.
