"Η γλώσσα της ύλης είναι διαχρονική. Το ίδιο σημαίνει για όλους ένας τοίχος" επισημαίνει η Ρένα Παπασπύρου (γενν. 1938), μια από τις σημαντικότερες καλλιτέχνιδες της γενιάς του ‘70 και της αμφισβήτησης, σε ερώτηση σχετικά με την πρόσληψη του έργου της στην παρουσίαση της εγκατάστασης "Βρυάξιδος 11 & Ασπασίας: Η άγνωστη όψη" στο ισόγειο της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση. Πάνω σε έναν ειδικά διαμορφωμένο γωνιακό τοίχο τον οποίο σχεδίασε η ίδια, η Παπασπύρου έχει τοποθετήσει διάφορες αποτοιχισμένες επιφάνειες που απέσπασε από μια ερειπωμένη, και πλέον κατεδαφισμένη, μονοκατοικία στην συμβολή των οδών Βρυάξιδος 11 & Ασπασίας στο Παγκράτι, από το 2015 και μετά, και κυρίως την περίοδο του πρώτου lockdown.
Η αποτοίχιση ερειπωμένων σπιτιών είναι μια πρακτική στην οποία η καλλιτέχνις επιδίδεται εδώ και δεκαετίες, μια και η υλικότητα του αστικού χώρου βρίσκεται σταθερά στο επίκεντρο της προσοχής της, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι έχει περιοριστεί εκεί αφού, μεταξύ άλλων, έχει φωτοτυπήσει τον εαυτό της βάζοντας το σώμα της στο φωτοτυπικό μηχάνημα. Παρατηρώντας την πόλη, το δικό της τοπίο, όπως την αποκαλεί εστιάζει σε "εικόνες στην ύλη", παίρνει μολύβι, πινέλο και κοπίδι και "ενώνει σημεία". Στην καλλιτεχνική της πορεία έχει επέμβει σχεδιαστικά πάνω σε διάφορες επιφάνειες, έχει καλουπώσει με χαρτί τις σκάλες της πολυκατοικίας της, έχει δημιουργήσει δειγματολόγια από μεταχειρισμένα ξύλα, λαμαρίνες, χαρτιά και αποτοιχισμένες επιφάνειες.
"Αν και της ίδιας δεν της αρέσουν τα αρχαιολογικά, συμπεριφέρεται σαν αρχαιολόγος με τη σύγχρονη έννοια, μπαίνει στην υλικότητα", είπε, ο Γιώργος Τζιρτζιλάκης, που συνεπιμελείται την εγκατάσταση στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση, μαζί με την Αφροδίτη Παναγιωτάκου και τον Χριστόφορο Μαρίνο. "Μας θυμίζει πως δημιουργείται η εικόνα, κατά την αγαπημένη της ρήση του Λεονάρντο Ντα Βίντσι που μας προέτρεπε να κοιτάξουμε τους λερωμένους τίτλους και φανταστούμε τι εικόνα μπορεί να προκύψει". Το άνοιγμα αυτό στη φθορά και την εντροπία της πόλης κάνει, κατά τον Τζιρτζιλάκη, το έργο της πολύ σημερινό, την ίδια στιγμή που στην εποχή του συνομίλησε με διεθνή παραδείγματα, όπως του Robert Smithson και του Gordon Matta-Clark.
Παρατηρώντας την τοιχογραφία, την οποία μπορεί κανείς να επισκεφτεί δωρεάν με δελτίου εισόδου, τα θραύσματα αποκαλύπτουν την αθέατη όψη των εξωτερικών τοίχων του κτιρίου, ενώ σε πολλά από αυτά διακρίνονται αποτυπώματα από τα γκράφιτι, διαστρωματώσεις και άλλα ίχνη που είχαν συσσωρευτεί στο πέρασμα των χρόνων.
Όπως σημειώνει η ίδια η Παπασπύρου για την εμπειρία δημιουργίας του έργου της κατά τη διάρκεια του πρώτου lockdown, η αποτοίχιση ήταν "ο σκοπός της ημέρας, ο σηματοδότης της ημέρας· ήταν ένας τρόπος να μετράω τις μέρες, ένας τρόπος να μη χάνεις τον εαυτό σου".
Τα σπίτια και οι τοίχοι του Παγκρατίου, της συνοικίας όπου γεννήθηκε και ζει, αποτελούν ανεξάντλητη δεξαμενή έμπνευσης και έχουν ιδιαίτερη θέση στο έργο της. Από εκεί έχουν προέλθει οι ενότητες "Επεισόδια στην ύλη" και "Εικόνες στην ύλη" και εκθέσεις όπως η "Στίλπωνος 7", τα "Μαγικά δωμάτια" και, πιο πρόσφατα, οι "Κλίμακες".
Ιδιαίτερα σημαντική πτυχή του έργου της Παπασπύρου είναι, βέβαια, και το διδακτικό της έργο, αφού είναι η πρώτη γυναίκα καθηγήτρια της ΑΣΚΤ που διηύθηνε εργαστήριο και πολλοί αναγνωρισμένοι σύγχρονοι εικαστικοί ήταν μαθητές της.Τη σημασία της διδασκαλίας της αλλά και της υποστήριξης στις γυναίκες εικαστικούς τόνισε η Αφροδίτη Παναγιωτάκου, σημειώνοντας μάλιστα ότι και το Ίδρυμα Ωνάση θα παρουσιάσει περισσότερες γυναίκες εικαστικούς στο μέλλον (θα ακολουθήσει πάντως έκδοση για τον Ηλία Παπαηλιάκη).
Αναφέρθηκε μάλιστα στη συνομιλία της με την Παπασπύρου σχετικά με την ανισότητα στο χώρο η οποία της είχε δηλώσει χαρακτηριστικά: "Το πιστεύεις ότι πριν από κάποια χρόνια, όχι πολλά, άκουσα οι γυναίκες δεν ενδιαφέρουν τον συλλέκτη τάδε. Για πολλούς οι γυναίκες θα πάνε σπίτι, θα ασχοληθούν με τα παιδιά, θα εξαφανιστούν. Η γυναίκα είναι a priori καμμένη. Θυμάμαι στη σχολή που έρχονταν γκαλερίστριες να δουν τις πτυχιακές εργασίες. Υπήρχαν ολοκληρωμένες δουλειές που μπορούσαν άνετα να παρουσιαστούν σε εκθέσεις, όπως στις περιπτώσεις του Γιάννη [Βαρελά], του Ηλία [Παπαηλιάκη], που οι πτυχιακές τους εκτέθηκαν αμέσως. Και θυμάμαι να με ρωτάνε "αγόρια δεν υπάρχουν;” όταν πρότεινα "δυο κοπέλες με πολύ καλή δουλειά…” Και η γκαλερί είχε γυναικεία διεύθυνση."
Στο φουαγιέ του ισογείου της Στέγης, θα βρείτε την πολυτελή έκδοση στη λογική ενός φωτογραφικού κυρίως coffee table book, που συνοδεύει την εγκατάσταση της Ρένας Παπασπύρου. Mια παραγωγή των Onassis Publications.
Ώρες επίσκεψης: Τετάρτη - Κυριακή: 7-11.30 μ.μ.
Κλείστε εισιτήριο εδώ
