Οι 12 ένορκοι

Κάτι παραπάνω από ένα απλό δικαστικό δράμα, οι "12 ένορκοι" του Ρέτζιναλντ Ρόουζ εξακολουθούν να διατηρούν αμείωτη τη σκηνική και ιδεολογική τους δυναμική. Κι αυτό γιατί πέρα τα χαρακτηριστικά του σασπένς που εμπεριέχει ως δείγμα του είδους, το έργο εξετάζει ζητήματα ηθικής φύσεως, δικαιοσύνης, ευθύνης και ατομικής στάσης απέναντι στη συλλογική βεβαιότητα και θέτει στο επίκεντρο τη σημασία της προσωπικής συνείδησης.

Η υπόθεση εκκινεί μετά την ολοκλήρωση μιας δίκης, κατά την οποία ένας φτωχός, δεκαεξάχρονος έφηβος κατηγορείται για τη δολοφονία του βίαιου πατέρα του και αντιμετωπίζει το ενδεχόμενο της θανατικής καταδίκης. Οι δώδεκα ένορκοι καλούνται να καταλήξουν σε ομόφωνη απόφαση, ωστόσο η πρώτη ψηφοφορία οδηγεί σε έντεκα ψήφους υπέρ της ενοχής και μόλις μία υπέρ της αμφιβολίας. ΄Ετσι, εισερχόμαστε σε αυτή καθεαυτή την υπόθεση, όπου λεπτό προς λεπτό επανεξετάζονται όλα τα στοιχεία της υπόθεσης, μια διαδικασία η οποία θα αποδειχτεί ταυτόχρονα και μια διαδικασία αποκάλυψης των προσωπικών προκαταλήψεων, στερεοτύπων και αντιφάσεων των ίδιων των ενόρκων.

΄Εργο και παράσταση χτίζουν επί σκηνής, βήμα-βήμα, μια ασφυκτική ατμόσφαιρα επιχειρημάτων και αντεπιχειρημάτων, συγκλίσεων και αποκλίσεων, πεποιθήσεων, αμφιβολιών και ψυχολογικών μετατοπίσεων. Το έργο, γεννημένο μέσα στο κλίμα του φυλετικού ρατσισμού της Αμερικής του ’50, παραμένει παρ’ όλ’ αυτά ιδεολογικά ακμαίο και απολύτως σύγχρονο, καθώς φωτίζει τη βιασύνη με την οποία οι άνθρωποι συχνά καταδικάζουν τον "άλλον". Η σκηνοθεσία της Κωνσταντίνας Νικολαΐδη, από την πλευρά της, είναι σφιχτή και εύρυθμη, κρατώντας αμείωτο το ενδιαφέρον της πλατείας. Φωτίζει τα ηθικά ερωτήματα του έργου και αποδεικνύεται επιτυχώς προσανατολισμένη στη διατήρηση της απαραίτητης έντασης, η οποία προκύπτει μεθοδικά και υπολογισμένα· η μακροχρόνια επιτυχία της παράστασης είναι μία ακόμη απόδειξη της ωραίας δουλειάς που έχει συντελεστεί.

Ιδιαίτερα σημαντικό είναι, επίσης, ότι πρόκειται για έργο συνόλου, όχι ενός αλλά πολλών και ισάξιων λίγο-πολύ πρωταγωνιστών, κάτι που δίνει το έδαφος για ωραίες ερμηνείες. Οι ηθοποιοί έχουν πολύ καλή χημεία, ενώ ο καθένας χωριστά στηρίζει έναν διαφορετικό χαρακτήρα, αναδεικνύοντας τις αντιφάσεις, τις μεταβολές, τις μετακινήσεις κάθε ήρωα: Ραφαέλ Αριστοτέλους, Τάσος Γιαννόπουλος, Μάνος Ζαχαράκος, Nικόλας Καλιδώνης, Αλέξανδρος Καλπακίδης, Βαγγέλης Κρανιώτης, Κωνσταντίνος Μπάζας, Παντελής Παπαδόπουλος, Τάσος Παπαδόπουλος, Πήτερ Ραντλ, Ορέστης Τρίκας, Γιάννης Φιλίππου. Οι ερμηνείες τους ισορροπούν ανάμεσα στον ρεαλισμό και τη θεατρική ένταση, παρότι σε ορισμένες στιγμές η εξωστρέφεια κάποιων αγγίζει την υπερβολή.

Ωστόσο, η συνολική εικόνα παραμένει απολύτως πειστική και ζωντανή. Το σκηνικό του Ντέιβιντ Νεγκρίν αναπαριστά με συνέπεια την αυστηρή και κάπως κλειστοφοβική αίθουσα του δικαστηρίου, τα κοστούμια της Κικής Μήλιου αποδίδουν εύστοχα τόσο την εποχή όσο και το κοινωνικό status των ενόρκων, ενώ η μουσική του Γιάννη Οικονόμου ακολουθεί την τεταμένη σκηνική ατμόσφαιρα.