Η Δούκισσα της Πλακεντίας

Ο Γιώργος Νανούρης επιστρέφει σε ένα θεατρικό είδος που γνωρίζει καλά: τον ιστορικό μονόλογο, αυτή τη φορά αντλώντας υλικό από τη μυθιστορηματική ζωή της Σοφίας ντε Μαρμπουά, της θρυλικής Δούκισσας της Πλακεντίας. Η παράσταση στο Θέατρο Βεάκη φιλοδοξεί να απο-μουσειοποιήσει μια εμβληματική φιγούρα της νεοελληνικής ιστορίας και να την επαναφέρει ως ζωντανό, τραυματισμένο πρόσωπο. Το εγχείρημα είναι σε μεγάλο βαθμό επιτυχημένο, όχι όμως χωρίς αδυναμίες.

Η παράσταση επιλέγει να ξετυλίξει τη ζωή της Σοφίας ντε Μαρμπουά μέσα από μια αφήγηση που ακουμπά συχνά στα όρια του θρύλου. Η Γαλλίδα αριστοκράτισσα που εγκαταστάθηκε στη μετεπαναστατική Ελλάδα, συνδέθηκε με το πολιτικό και πνευματικό της περιβάλλον και έμεινε στην ιστορία ως μία από τις μεγάλες ευεργέτιδες του νεοσύστατου κράτους, παρουσιάζεται κυρίως ως φωνή που ανακαλεί, αφηγείται και ανασυνθέτει το παρελθόν της. Η επιλογή αυτή δημιουργεί μια αίσθηση προφορικού χρονικού – σχεδόν παραμυθιού – περισσότερο παρά μια διαρκή σκηνική αναμέτρηση με το παρόν της ηρωίδας.

Σε αρκετά σημεία, η πληροφορία για τη ζωή, την κοινωνική θέση, τις πολιτικές σχέσεις και τη φιλανθρωπική της δράση περνά στον θεατή με τρόπο καθαρά πληροφοριακό, σαν να καταγράφεται αντί να δραματοποιείται. Έτσι, ενώ το υλικό είναι από μόνο του πλούσιο σε αντιθέσεις – ανάμεσα στη δημόσια μορφή της ευεργέτιδας και την ιδιωτική κατάρρευση της μητέρας – η δραματουργία μοιάζει να προκρίνει την αφήγηση εις βάρος της αποκάλυψης, δημιουργώντας στιγμές απόστασης, όπου η σκηνή εξηγεί αντί να βιώνει.

Η σκηνοθεσία του Γιώργου Νανούρη κινείται σε ένα λιτό, σχεδόν τελετουργικό πλαίσιο, με το φως να παίζει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της ψυχολογικής κατάστασης της ηρωίδας. Οι φωτισμοί και οι σκιές υπογραμμίζουν την αίσθηση ενός προσώπου που αιωρείται ανάμεσα στη ζωή και στον θρύλο, ανάμεσα στη μνήμη και στη φαντασίωση. Η ιστορικότητα λειτουργεί ως φόντο, όχι ως κέντρο· κι αυτή είναι μια ενδιαφέρουσα επιλογή.

 

Η Μαρία Κίτσου σηκώνει ερμηνευτικά το βάρος του εγχειρήματος. Με σιγουριά στη σκηνή, εξαιρετική άρθρωση και βλέμμα που γεμίζει τον χώρο, η Κίτσου καταφέρνει να μετατρέψει τον λόγο σε συναίσθημα. Η φωνή της έχει εύρος και ακρίβεια: ψυχρή και αποστασιοποιημένη όταν χρειάζεται, βαθιά ραγισμένη στις στιγμές του πένθους. Ιδίως στο κομμάτι του θρήνου για την απώλεια της κόρης της, η ερμηνεία αποκτά σωματική ένταση και αλήθεια· εκεί η παράσταση παύει να "αφηγείται" και αρχίζει πραγματικά να συμβαίνει.

Αυτές οι στιγμές είναι και οι πιο δυνατές της βραδιάς. Όταν η Δούκισσα μιλά όχι ως ιστορικό πρόσωπο αλλά ως μητέρα που αρνείται τον θάνατο, το έργο αγγίζει μια σκοτεινή, σχεδόν γοτθική διάσταση, χωρίς να βυθίζεται στον εύκολο μελοδραματισμό. Αντίθετα, όταν η δραματουργία επιστρέφει σε πιο γενικές ιστορικές αναφορές, η ένταση χαλαρώνει και η παράσταση χάνει ρυθμό.