Ελευθερία στη Βρέμη

Ο Φασμπίντερ έγραψε την "Ελευθερία στη Βρέμη" εμπνευσμένος από την πραγματική περίπτωση μιας γυναίκας που, στις αρχές του 20ού αι., δολοφόνησε δεκαπέντε άτομα. Η ηρωίδα του, η Γκέσε, ζώντας υπό το ζυγό των πατριαρχικών καταναγκασμών που της επιβάλλουν η κοινωνία και η οικογένειά της, είναι παντρεμένη με έναν βίαιο άνδρα, ώσπου, ύστερα από ένα ξέσπασμά του, θα τον δολοφονήσει σερβίροντάς του ένα φλιτζάνι δηλητηριασμένο καφέ. Από εκεί κι έπειτα, το μοτίβο του καφέ θα επανέλθει για να βγάλει από τη μέση όσους στέκονται –ηθελημένα ή και άθελά τους– εμπόδιο στη λαχτάρα της Γκέσε για αυτοδιάθεση, ελευθερία και αληθινή αγάπη.

Το μοτίβο της επανάληψης διατρέχει το έργο, καθώς απεικονίζονται οι ίδιες καταπιεστικές συνθήκες που καλείται να αντιμετωπίσει ξανά και ξανά η ηρωίδα, ενώ ο πανομοιότυπος τρόπος με τον οποίο εκτελούνται οι δολοφονίες προσδίδει μια τελετουργική διάσταση στα δραματικά γεγονότα και κατ’ επέκταση στο ειδικό βάρος του έργου. Ταυτόχρονα, όμως, αυτά τα στοιχεία μεταδίδουν και μια αίσθηση μονοτονίας και ελλειμματικής εμβάθυνσης, ειδικά καθώς τα δραματικά πρόσωπα υπάρχουν για να μεταφέρουν την επικριτική φωνή της κοινωνίας και της οικογένειας παρά για να συστήσουν χαρακτήρες.

Τουλάχιστον αυτή την αίσθηση προκαλεί η παράσταση, καθώς ο Νίκος Μαστοράκης (που υπογράφει επίσης τα σκηνικά και τα κοστούμια) απεικονίζει μεν το αυστηρό, θρησκόληπτο περιβάλλον που πνίγει την Γκέσε (στο σταυρό από νέον που κυριαρχεί στο σκηνικό, στα κεριά που συμβολίζουν τα δολοφονημένα πρόσωπα κ.λπ.), αλλά η στάση του επί του έργου δείχνει περισσότερο επιδερμική από ό,τι ήταν, προφανώς, στις προθέσεις του. Η απεικόνιση της Γκέσε ως μιας γυναίκας που ελαφραίνει όσο αποβάλλει τα "βαρίδια" από πάνω της (κάτι που απεικονίζεται και στις ενδυματολογικές επιλογές για την ηρωίδα) είναι ένα από τα ωραία στοιχεία της παράστασης, η οποία όμως ζημιώνεται από τη γενικότερη αίσθηση ελαφράδας ίσως και χιουμοριστικής διάθεσης που κυριαρχεί, ασύμβατης με το βάρος των δραματικών γεγονότων.

Η Μαρία Κεχαγιόγλου, μια σπουδαία ηθοποιός, εδώ δείχνει να βασίζεται στο μίνιμουμ των δυνατοτήτων της και η σκηνοθεσία δεν διεισδύει στην κατάσταση μιας γυναίκας που αντέδρασε με τον πλέον ακραίο τρόπο ενάντια στις κοινωνικές συμβάσεις (δηλαδή το φόνο, των παιδιών της συμπεριλαμβανομένων). Σε συνδυασμό με το ότι έργο και σκηνοθεσία ξετυλίγονται γύρω από το μοτίβο της επανάληψης, το ενδιαφέρον εξανεμίζεται γρήγορα: ξέρεις τι να περιμένεις σε κάθε σκηνή. Παρ’ όλ’ αυτά, η Κεχαγιόγλου ξεχωρίζει μαζί με τις συνερμηνεύτριές της, την Καίτη Μανωλιδάκη (Μητέρα) και τη Μαριάννα Δημητρίου (Φίλη), ειδικά όταν αντιπαραβάλλονται με τη σχηματικότερη απόδοση –ίσως από σκηνοθετική πρόθεση, ώστε να καταδειχθεί η πατριαρχική φύση τους– των αρσενικών ηρώων, που ερμηνεύουν οι Διαμαντής Καραναστάσης (Σύζυγος), Γιωργής Τσαμπουράκης (Εραστής), Άγης Εμμανουήλ (Εραστής) και Χάρης Τσιτσάκης (Πατέρας).