Μια Νόρα επικίνδυνη για το σύστημα συναντά τον Φάουστ

Περισσότερο από έναν αιώνα μετά τη συγγραφή της, η εμβληματική "Νόρα" του Χένρικ 'Ίψεν, εξακολουθεί να λειτουργεί ως ένα ζωντανό πεδίο αναμέτρησης με τα όρια της ελευθερίας, της κοινωνικής σύμβασης και της γυναικείας χειραφέτησης. Η παράσταση "Nora: The Hell’s House" των Κωνσταντίνου Κυριακού και Κατερίνας Μπιλάλη, δημιουργών της θεατρικής εταιρείας Theartes, επανεξετάζει ριζικά το κλασικό έργο ανοίγοντας έναν τολμηρό δραματουργικό διάλογο ανάμεσα στη "Νόρα ή Το Κουκλόσπιτο" και τον "Φάουστ" του Γκαίτε. Η γνωστή ιστορία της Νόρας, ιδωμένη ως ζωντανό πεδίο σύγκρουσης ιδεών και ταυτοτήτων, μετατοπίζεται σε ένα σκοτεινότερο, φιλοσοφικό πεδίο, όπου η έννοια της επιλογής, της ευθύνης και του τιμήματος αποκτά νέα διάσταση. 

Στο κείμενό του ο Κωνσταντίνος Κυριακού, σκηνοθέτης της παράστασης και ερμηνευτής του ρόλου του Τόρβαλντ, συζύγου της Νόρας, ξεδιπλώνει το σκεπτικό αυτής της σκηνικής σύνθεσης, φωτίζοντας τον τρόπο με τον οποίο το "Κουκλόσπιτο" μετατρέπεται σε μια σύγχρονη αλληγορία για την εξουσία, τον φόβο και την ανάγκη μιας γυναίκας να διεκδικήσει τον εαυτό της.

Ο Κωνσταντίνος Κυριακού για τη δική του ‘Νόρα’

Το θεατρικό έργο "Nora: The Hell’s House" επιχειρεί να επαναφέρει το θέατρο στο ρόλο του ως τόπο φιλοσοφικής δοκιμής και γράφτηκε με την πεποίθηση ότι το θέατρο δεν είναι χώρος επιβεβαίωσης, αλλά χώρος ρίσκου. 'Ότι τα κλασικά έργα δεν μας ανήκουν, για να τα επαναλαμβάνουμε, αλλά για να τα αμφισβητούμε. 

Με αυτό το σκεπτικό προέκυψε ένας δραματουργικός διάλογος του έργου "Νόρα ή Το Κουκλόσπιτο" του Χένρικ 'Ίμπσεν με τον "Φάουστ" του Γιόχαν Βόλφγκανγκ φον Γκαίτε. Το ερώτημα που γέννησε αυτή τη γραφή δεν ήταν πώς μιλάει σήμερα η Νόρα, αλλά αν επιτρέπεται ακόμη να φύγει. Και αν ναι, με ποιο τίμημα;

'Έτσι μέσα σε ένα σπίτι - βιτρίνα, τοποθέτησα την Κατερίνα Μπιλάλη ως Νόρα· μαζί της εγκλείστηκα κι εγώ ως Τόρβαλντ. Εκεί μέσα ξετυλίγεται ο μίτος της ιστορίας για μία υπογραφή που δεν έπρεπε να μπει σε ένα γραμμάτιο προς τον Κρόγκσταντ (σε ερμηνεία Γιώργου Κασαπάκη), με αντάλλαγμα –όχι την ψυχή, όπως έγινε στη φαουστική εκδοχή– αλλά το πνεύμα, τις σκέψεις· κάτι που οδηγεί στη θεσμική ψυχιατρικοποίηση της γυναίκας.

"Η ιστορία έχει τρόπο να επαναλαμβάνεται, όταν δεν την ντροπιάζουμε αρκετά. Δεν είμαι τρελή. Είμαι επικίνδυνη για ένα σύστημα που στηρίζεται στη σιωπή μας", λέει η Νόρα στη σκηνή του Bios.

Ο περιορισμός των προσώπων σε τρία υπαγορεύτηκε από δραματουργική πρόθεση. Η τριμερής δομή του έργου δεν εξυπηρετεί απλώς τη δραματική οικονομία, αλλά φέρει εννοιολογικό βάρος· εκτός από τον προφανή τού ιμπσενικού τριγώνου. Το έργο δεν ενδιαφέρεται για το κοινωνικό περίγραμμα της πλοκής, αλλά για τον πυρήνα της σύγκρουσης. Τα τρία πρόσωπα λειτουργούν ως τρεις στάσεις απέναντι στην ύπαρξη: κίνηση, ακινησία, άρνηση. 

Η Νόρα Χέλμερ έχει τα πάντα: μια επιτυχημένη οικογένεια, μια ασφαλή ζωή, έναν άντρα που τη λατρεύει ως το τέλειο "απόκτημά" του. 'Όμως, το "κουκλόσπιτό" της δεν είναι καταφύγιο, είναι χρυσό κλουβί σχεδιασμένο από έναν Μεφιστοφελή που δεν φοράει κάπα, αλλά κοστούμι και γραβάτα.

Σε αυτήν τη σύγχρονη διατομή των κόσμων του 'Ίμπσεν και του Γκαίτε, ο "κακός" δεν είναι ένα πρόσωπο, αλλά το ίδιο το Σύστημα: η ανάγκη για κοινωνική καταξίωση, ο φόβος της αποκάλυψης και η ψευδαίσθηση ότι μπορούμε να "αγοράσουμε" την ευτυχία, υπογράφοντας συμβόλαια με το σκοτάδι.

Η Νόρα δεν θα αργήσει να συνειδητοποιήσει πως η κόλαση δεν είναι οι άλλοι, αλλά το "κουκλόσπιτο" που φοβόταν να εγκαταλείψει. Διότι, η πατριαρχία δεν αντέχει γυναίκες που δεν ζητούν άδεια. Δεν αντέχει μητέρες που δεν είναι έπιπλα. Συζύγους που δεν είναι καθρέφτες. Δεν αντέχει τη σκέψη ότι μια γυναίκα μπορεί να επιλέξει τον εαυτό της χωρίς να είναι τέρας.

Και κλείνω με ένα απόσπασμα από έναν μονόλογο της Νόρας, της δικής μας εκδοχής: "Η ιστορία έχει τρόπο να επαναλαμβάνεται, όταν δεν την ντροπιάζουμε αρκετά. Δεν είμαι τρελή. Είμαι επικίνδυνη για ένα σύστημα που στηρίζεται στη σιωπή μας. Μου λένε: ‘Σκέψου τα παιδιά’. Τα σκέφτηκα. Τα σκέφτομαι. Γι’ αυτό έφυγα. Για να μη με δουν να μικραίνω. Για να μη μάθουν ότι η αγάπη είναι υποταγή. Για να μην πιστέψουν πως η μητέρα είναι σκιά". 

Η ανασυγγραφή, η σκηνοθεσία και η μουσική επιμέλεια της παράστασης είναι του Κωνσταντίνου Κυριακού, σε καλλιτεχνική επιμέλεια Κατερίνας Μπιλάλη. Τα σκηνικά και τα κοστούμια υπογράφει η Κατερίνα Τσακότα, τους φωτισμούς ο Λέων Εσκενάζη, ενώ τις χορογραφίες και την κινησιογραφία η Κάλλια Θεοδοσιάδη.