@Pinelopi_Gerasimou
Κάθε έργο τέχνης δίνει μορφή σε προσωπικά ερωτήματα, σε ανησυχίες και αγωνίες του καλλιτέχνη, τις οποίες εκθέτει στο βλέμμα των άλλων. Στον χορό, η συνάντηση αυτή εκτυλίσσεται σε ζωντανό χρόνο και, κυρίως, μέσα από το σώμα: στις κινήσεις, στις στάσεις, στις χειρονομίες, στους ήχους, στις σιωπές. Όταν ο/η περφόρμερ είναι και ο/η χορογράφος, και ακόμη περισσότερο στην περίπτωση ενός σόλο, το σώμα στη σκηνή δεν είναι απλώς το όχημα μιας ιδέας κάποιου άλλου· είναι ο ίδιος ο τόπος όπου η ιδέα γεννιέται, δοκιμάζεται και διατυπώνεται.
Το κινητικό του λεξιλόγιο, η διαχείριση του χώρου, η σχέση με τη μουσική και τα αντικείμενα, καθορίζουν τι είναι το έργο, τι προτείνει και με ποιον τρόπο το απευθύνει στο κοινό. Η σκηνική παρουσία του ατομικού σώματος δεν ερμηνεύει απλώς ένα νόημα· το κομίζει και το ανοίγει στον κόσμο.
Σήμερα, περισσότερο από ποτέ, οι καλλιτέχνες φαίνεται να αναγνωρίζουν πως ο εαυτός, συγκροτείται διαρκώς σε μία ανοιχτή σχέση με τους άλλους και το περιβάλλον. Πως είμαστε συστήματα ανοιχτά, διαρκώς υπό διαμόρφωση.
Η αναγνώριση αυτή, φέρνει μαζί της την παραδοχή πως σε κάθε ενική χειρονομία εγγράφονται ίχνη και παρουσίες άλλων, εξίσου παρόντων και απόντων. Στον πυκνό χωροχρόνο του θεάτρου, τα σώματα αυτά αθροίζονται φασματικά πάνω σε εκείνα των ερμηνευτών και κατοικώντας την/ον συνθέτουν θραυσματικά τον κόσμο της παράστασης.
Έλενα Αντωνίου "Ode”
Τα έργα που είδαμε στο Onassis dance days διαχειρίστηκαν με διαφορετικό τρόπο αυτή την γνώση. Η Έλενα μαζί με την μουσικό Μαρία Σπίβακ, στο έργο της "Ode” επιμένει πάλι -όπως στο προηγούμενό της έργο "LANDSCAPE”- σε μία φορτισμένη γεμάτη ένταση ακινησία. Την ονομάζω "ακινησία" καταχρηστικά: η χορεύτρια χτυπά επίμονα το πόδι της τονίζοντας το ρυθμό, και πραγματοποιεί μικρές μετατοπίσεις, πόζες και χειρονομίες, όλα σε μία κατάσταση μόνιμης φόρτισης. Στρέφει το βλέμμα που και που στο κοινό. Σε αντίθεση με τη Σπίβακ που αλλάζει μέτωπα η Αντωνίου δεν αλλάζει κατευθύνσεις. Δημιουργείται έτσι μία μετωπική σχέση με τη σκηνή, παρά το γεγονός ότι η απουσία καθισμάτων έχει προσκαλέσει τους θεατές να καθίσουν περιμετρικά. Η συνθήκη θυμίζει μία -ροκ και όχι μόνο- συναυλία, μια αίσθηση που επιτείνεται από την ελεγχόμενη εξωστρεφή υπερβολική παρουσία της Σπίβακ, που ενισχύει και χτίζει μία ορισμένη σέξι και δυναμική- ροκ εικόνα. Η σωματική αυτή κατάσταση θεσπίζει κώδικες επικοινωνίας Πρόκειται για δύο σώματα που γνωρίζουν ότι τα παρακολουθούν – και προκαλούν και αξιοποιούν αυτό το βλέμμα. Ένα γυναικείο σύμπαν όπου, όπως σημειώνεται και στο πρόγραμμα, "καμία δεν είναι μόνη".
Κατερίνα Φώτη "(Rest in) blue"
Αν η Αντωνίου επιλέγει μία γλώσσα "παγκόσμια", οι Κατερίνα Φώτη και Ευθύμης Μοσχόλοπουλος απευθύνουν βλέμματα τρυφερά σε μία οικεία "τοπιογραφία", διαμεσολαβημένη από μία βαθιά υποκειμενική ματιά, την οποία τεμαχίζουν και επανασυνθέτουν. Στο "(Rest in) blue” η Κατερίνα Φώτη, ξεκινά καθισμένη ανάμεσα σε σεμεδάκια, πετσέτες και σεντόνια, κεντημένα με φροντίδα και διακοσμημένα "προικιά", με το πρόσωπό της καλυμμένο. Τα χέρια της, κινούνται και μιλούν μια γλώσσα όχι ακριβώς κατανοητή αλλά οικεία, η οποία λειτουργεί ως συναρμογή σε όλο το έργο. Σταδιακά η Φώτη αφαιρεί ένα-ένα αυτά τα επίπεδα της παράδοσης από πάνω της και γύρω της, για να αποκαλύψει κούτες καλυμμένες με μουσαμάδες, στις οποίες διαβάζουμε: "δικά μου", "μπαμπάς", "Άλεξ". Φράσεις και ονόματα που μας φέρνουν στον νου ανθρώπους (ή στιγμές) που δεν είναι πια εδώ, αλλά συνεχίζουν να κατοικούν εξίσου στη μνήμη όπως και στο οργανικό μας το σώμα. Ξεθάβει από μέσα τους αντικείμενα και κουστούμια, υπομνήσεις του δικού της παρελθόντος, και ταυτόχρονα γέφυρες που συνδέουν γενιές, οι οποίες μοιράζονται την ίδια γεωγραφία και, από μετακόμιση σε μετακόμιση, διαδοχικούς τρόπους ύπαρξης. Οι χειρονομίες που επανέρχονται δεν αφηγούνται ούτε δραματοποιούν· ανακαλούν, ή ίσως υπονοούν, παράγοντας σημασίες μέσα από την ίδια τους τη δομή, τη διάρκεια και τη σχέση με τους με τα υλικά αλλά και τους άλλους, θα τολμήσω να εικάσω, κυρίως όσους δεν είναι μέσα στην αίθουσα, παρόντες. Το ίδιο και η μουσική αλλά και ο χορός της, ο οποίος ζωηρεύει και ανατρέπει το αρχικό συμβόλαιο που θεσπίζει το καλυμμένο και περισσότερο σταθερό της σώμα.
Ευθύμης Μοσχόλουπος "FÁE”
Στο "FÁE”, ο Ευθύμης Μοσχόπουλος αντλεί στοιχεία από τα αιγοπρόβατα με τα οποία μεγάλωσε και επιλέγει, στο μεγαλύτερο μέρος του έργου, να οικειοποιηθεί τους τρόπους κίνησής τους με το δικό του σώμα. Γίνεται προβατίνα που γεννάει και τρώει, κριάρι που περιπλανιέται· το ανθρώπινο σώμα του διαπερνάται από το ζωικό, παράγοντας μια αίσθηση παραδοξότητας. Οι σωματικές ποιότητες και το ηχοτοπίο οριοθετούν από την αρχή αυτή την ιδιαίτερη συνθήκη, η οποία ενισχύεται από την προβολή ενός προσεκτικά στρωμένου τραπεζιού με τρόφιμα και κομμένα καρπούζια, ανακαλώντας την κλασική νεκρή φύση (still life). Οι εικόνες της "ακίνητης ζωής" υπαινίσσονται -ιστορικά- την αφθονία, αλλά κυρίως τη φθαρτότητα της ύλης και την επίγνωση ότι η γεύση και η υφή των τροφίμων αφορούν παροδικές απολαύσεις. Η νεκρή ωστόσο φύση του "FÁE” δεν μένει αμετάβλητη: ένα κοπάδι προβάτων πλησιάζει και μασουλάει την ανθρώπινη αυτή δημιουργία, ενώ ο Μοσχόπουλος επιστρέφει για λίγο, στις ανθρώπινές του ποιότητες, στη σκηνή χρησιμοποιώντας με λειτουργικό τρόπο τα χέρια του για να μετακινήσει αντικείμενα μεταμορφώνοντας τον χώρο. Κάθε κίνηση, χειρονομία και αισθητική επιλογή μοιάζει να επιχειρεί να γεφυρώσει το παρελθόν με το παρόν, το ζωικό με το ανθρώπινο, την ατομική μνήμη με την κοινή εμπειρία, τη σύγχρονη αστική συνθήκη με τις ενσώματες γνώσεις της υπαίθρου, εδώ ως ένα κομμάτι ζωντανό τη παιδικής ηλικίας. Η ηλεκτρονική μουσική του Yakovlev, σε σημεία συντονισμένη με τις κουδούνες των ζώων, δημιουργεί ηχοτοπία που ανακαλούν μια εμπειρία της φύσης συνεκτική, βιωμένη ταυτόχρονα ως φαντασιακό και ως πραγματικότητα από μακριά, μέσα από το σαρωτική, ασφυκτική, γρήγορη, και πολυδιασπασμένη μητροπολιτική ζωή.
H μοναδική "Νύχτα” της Marlene Monteiros Freitas
Την κατακλυσμιαία αυτή σύγχρονη συνθήκη πραγματοποιεί η Marlene Montero Freitas στο έργο της "Not”, την κεντρική παράσταση των τριών ημερών στη Στέγη. Η Freitas έχει την ικανότητα, σε κάθε έργο της, να δημιουργεί κόσμους καταιγιστικούς, εκκωφαντικούς, ανησυχητικούς και παράδοξους, που σε γραπώνουν όταν έχεις την τύχη να τους συναντήσεις και σε στοιχειώνουν μετά. Ένα καγκελόφρακτο λευκό σκηνικό, τρία κρεβάτια, βάθρα, γραφεία και μερικές καρέκλες συνθέτουν ένα περιβάλλον γεμάτο αλλά ελλειπτικό, που ζωντανεύει και μεταμορφώνεται από τους οχτώ περφόρμερ (Ben Green, Henri "Cookie” Lesguillier, Joãozinho da Costa, Mariana Tembe, Marie Albert, Miguel Filipe, Rui Paixão, Tomás Moital). Η χορογράφος ξεκινά από τις Χίλιες και μία νύχτες και μοιάζει αυτό να είναι μία μόνο αφορμή. Το "Not”, ανοίγει πόρτες που αφορούν ταυτόχρονα τον κόσμο της βιωμένης εμπειρίας, του μύθου και του θεάτρου. Η δραματουργία της μοιάζει χαοτική. Παρόλα αυτά, ο τρόπος με τον οποίο επιτυγχάνει να αιχμαλωτίσει την προσοχή σου, ο ρυθμός της, οι αρμοί του έργου της, η παράλληλη μουσική δραματουργία, οι εναλλαγές και οι μεταβάσεις αποδεικνύουν ότι τίποτα δεν έχει αφεθεί στην τύχη. Ένας μοναδικός κόσμος ο οποίος κατεβαίνει σαρωτικά στην πλατεία, στην έναρξη του έργου κυριολεκτικά, όταν ο Rui Paixão ως σύγχρονος Τσάρλι Τσάπλιν σκαρφαλώνει στις καρέκλες και στις πλάτες των θεατών και έπειτα με την πυκνή του ενέργεια.
Ένα σύμπαν πολυεπίπεδο στο οποίο οι αισθητικές και νοηματικές αναφορές συσσωρεύονται, ξεχωρίζουν και αθροίζονται, ολισθαίνουν και αναδύονται ξανά. Και παρόλα αυτά, οι ακριβείς διασαφηνίσεις δεν μοιάζουν αναγκαίες. Η ασφυκτική, καρναβαλική και γκροτέσκα, άγρια ομορφιά των κόσμων της αποκτά νόημα μέσα στους ιλλιγγιώδεις και βίαιους ρυθμούς που ζούμε. Μια εποχή διαρκούς έντασης και επιτάχυνσης, στην οποία το μόνο που μοιάζει βέβαιο – και παρουσιάζεται ως αναπόφευκτο- είναι ότι η κανονικοποίηση της βαναυσότητας, όχι μόνο ως ωμή σύγκρουση, αλλά ως άγρια συνθήκη ζωής που διαπερνά την καθημερινότητα∙ Το μούδιασμα, η εξοικείωση σταδιακά με την αδικία, η σιωπηρή αποδοχή ότι "έτσι είναι τα πράγματα".
Και κατά τη διάρκεια των εκατό λεπτών της νύχτας της Freitas η αδρεναλίνη σου ανεβαίνει σταδιακά, μέχρι να χορέψει έξαλα με τη σεροτονίνη σου ενεργοποιώντας ολόκληρο το αισθητηριακό, νευρικό και διανοητικό σου σύστημα. Ζωντανεύεις μετά, σαν με μια περίεργη όρεξη για ζωή, λίγο πριν το τέλος του κόσμου. Η παραδοξότητά του και οι απαντήσεις που σου αποκαλύπτονται δύσκολα μεταφέρονται σε λέξεις, με ερμηνευτικούς όρους. Οφείλει να είναι κανείς εκεί, να αποδεχθεί αυτούς τους ρυθμούς που η πορτογαλίδα χορογράφος ενορχηστρώνει με τρομερή ακρίβεια. Και έτσι πετυχαίνει το κέντρο, αγγίζοντας ό,τι είναι σήμερα περισσότερο από όλα επείγον. Να αντικρίσουμε την νύχτα που έχει ήδη πέσει, όχι μόνο το σκοτάδι της αλλά και τις δυνατότητες διαφυγής.
Θυμάμαι την πρώτη φορά που είδα ένα έργο δικό της, τις Βάκχες της στην Πειραιώς 260, να βγαίνω έξω και να βιώνω την αντήχηση ενός τεράστιου ωστικού κύματος. Τώρα, μετά από τέσσερις συναντήσεις μαζί της (τρεις στο Φεστιβάλ Αθηνών), δεν εκπλήσσομαι πια· απολαμβάνω όμως να κρατώ την αναπνοή μου -εκεί που δεν το περιμένω- να μη χορταίνω το έργο και να συναρπάζομαι.
Διαβάστε Επίσης
