Για την Κατερίνα Σκουρλή, οι Υβόννες σήμερα μιλάνε και κοιτούν κατάματα την εξουσία

Ανάμεσα σε κρυστάλλινα ποτήρια, καλοστρωμένα τραπέζια, θρόνους και πολυελαίους διαδραματίζεται η "Βουργουνδία", μια νέα ανάγνωση του έργου του Βίτολντ Γκομπρόβιτς "Υβόννη, η πριγκίπισσα της Βουργουνδίας" που παίζεται στο θέατρο Σφενδόνη. Σε μια εποχή όπου οι μάσκες της εξουσίας πέφτουν και οι κοινωνικές ανισότητες αντικατοπτρίζονται καθημερινά γύρω μας, η σκηνοθέτρια Κατερίνα Σκουρλή και η ομάδα "Αθώο Σώμα" ("Πλαστελίνη") καταθέτουν ένα καίριο σχόλιο για τη σύγχρονη κοινωνία και το πώς η σιωπή μετατρέπεται σε πολιτική πράξη.

Η σκηνοθέτρια μιλά στο "α" σε μια συνέντευξη για τις Υβόννες του τώρα που δεν σωπαίνουν — και δεν τους επιτρέπεται πια να σωπάσουν, βρίσκοντας τις αναλογίες με τη σιωπηλή ηρωίδα που δεν ανταποκρίθηκε σε κανένα ρόλο και χάθηκε μέσα σ’ ένα σαθρό σύστημα εξουσίας. 'Άραγε τη σκότωσαν ή την αυτοκτόνησαν;

Γιατί επιλέξατε να πείτε σήμερα ξανά την ιστορία της "Υβόννης" του Βίτολντ Γκομπρόβιτς;

Την Υβόννη τη δουλεύουμε με τον Βαγγέλη Κυριακού (που υπογράφει το κείμενο της παράστασης) εδώ και τρία χρόνια. Ψάξαμε διάφορους τρόπους να την προσεγγίσουμε, αφενός γιατί αγαπάμε πολύ τον Γκομπρόβιτς, αφετέρου γιατί κάτω από τις μορφές του έργου κρύβεται μια κοινωνική κατάσταση πολύ κοντινή στη σημερινή. Το φαίνεσθαι, οι μάσκες, οι ρόλοι που μαθαίνουμε από μικρή ηλικία να παίζουμε, οι κοινωνικές ανισότητες και αδικίες –  είναι τόσες πολλές οι ομοιότητες που θα έπρεπε κανονικά να τρομάζουμε. Εμείς τρομάξαμε  πάντως. Κι αυτό μας κινητοποίησε.

Το κείμενο της παράστασης προκύπτει μετά από συλλογική προσπάθεια και συζήτηση;

'Έχοντας ήδη ασχοληθεί πολύ καιρό με την Υβόννη, είχε προκύψει ένας σκελετός του έργου. Όταν σχηματίστηκε η ομάδα των ηθοποιών, αρχίσαμε να πειραματιζόμαστε με τα σώματα μας, μελετώντας ταυτόχρονα το πρωτότυπο έργο. Ακολούθησε ένας συλλογικός τρόπος γραφής που χρησιμοποιούμε πάντα στις δουλειές μας και κάπως έτσι δημιουργήθηκαν οι χαρακτήρες του έργου μας, πέντε άτομα που θα "χωρούσαν" στην Υβόννη, ανάμεσα στους χαρακτήρες του Γκομπρόβιτς. Από εκεί και πέρα οι αυτοσχεδιασμοί άρχισαν να γίνονται όλο και πιο στοχευμένοι, ειπώθηκαν τα πρώτα λόγια, και έπειτα ο Βαγγέλης τα επεξεργάστηκε, τα μεγάλωσε.

"Σήμερα μπορεί κάποιος να κυβερνά και ταυτόχρονα να δηλώνει αθώος, ανενημέρωτος ή "εκτός αρμοδιότητας" –  και να το κάνει αυτό χωρίς καμία αμηχανία".

Ποιο ακριβώς είναι το σχόλιο που καταθέτει το έργο αλλά και η παράσταση;

Πέρα από τις αφόρητες ομοιότητες, καταθέτουμε και μια διαφοροποίηση. Λέει σε κάποια φάση ο ρόλος της Υβόννης, δεν υπάρχουν αυτές οι Υβόννες σήμερα. Θα το συνέχιζα ως εξής: Οι Υβόννες σήμερα μιλάνε. Σήμερα δεν μπορούμε, δε μας επιτρέπεται να είμαστε σιωπηλοί, ούτε καν σαν μέσο αντίστασης.

Η σιωπή της Υβόννης λειτουργεί σαν καθρέφτης. Τι αποκαλύπτει για τους άλλους χαρακτήρες αλλά και για τη φύση του ανθρώπου;

Η σιωπή της Υβόννης καθρέφτιζε όλο αυτό που κρυβόταν κάτω από τη "μορφή" των άλλων χαρακτήρων, όπως για παράδειγμα του βασιλιά. Ένας βασιλιάς στο όριο της γελοιότητας, έως και συμπαθής θα έλεγες, ομολογεί το φόνο μιας μοδιστρούλας. Και μένεις άναυδος. Αλλά, όπως είπαμε, δε χωρούσαν σιωπηλές Υβόννες στην ιστορία μας. Η Υβόνη του Γκομπρόβιτς λειτουργεί σαν καθρέφτης της ασχήμιας, του σάπιου, του κενού. Αυτό κατά κάποιον τρόπο κάνει και η παράστασή μας. Καθρεφτίζει μια κοινωνία όπου ο καθένας μπορεί με την πρώτη ευκαιρία να γίνει ένας αδίστακτος αφέντης. Ακόμα κι αν μέχρι πριν λίγο ήταν υπηρέτης.

"Το μόνο που μας λείπει, το μόνο που ψάχνουμε είναι έναν τόπο, για να ασκήσουμε όλα αυτά που χρόνια τώρα διδαχθήκαμε. Μια Βουργουνδία", διαβάζουμε για την παράσταση.

Η εξουσία σήμερα λειτουργεί διαχυτικά. Και μαζί της διαχέεται και η ευθύνη. Έτσι, ενώ οι αποφάσεις παίρνονται από ελάχιστους, το βάρος τους μοιράζεται σε όλους. Αυτό γίνεται εφικτό γιατί η παραβίαση δεν είναι προνόμιο της κορυφής, αλλά καθημερινή πρακτική σε όλα τα επίπεδα. Όσο περισσότερο παραβιάζεις εσύ τους κανόνες, τόσο λιγότερο σε ενοχλεί όταν κάνουν το ίδιο και οι από πάνω. Κάποτε ένας βασιλιάς ήταν παντοδύναμος, αλλά αν στράβωνε πολύ το πράγμα, το έχανε το κεφάλι του.

"Η 'Βουργουνδία' δεν είναι παρά αυτός ο χώρος. Ένα ασφαλές πεδίο για να ασκήσεις εξουσία, χωρίς να χρειαστεί ποτέ να αναλάβεις πραγματική ευθύνη".

Σήμερα μπορεί κάποιος να κυβερνά και ταυτόχρονα να δηλώνει αθώος, ανενημέρωτος ή "εκτός αρμοδιότητας" –  και να το κάνει αυτό χωρίς καμία αμηχανία. Αυτό δεν είναι τυχαίο. Από μικροί μαθαίνουμε να κινούμαστε μέσα σε ιεραρχίες, να δοκιμάζουμε ρόλους εξουσίας, να περιμένουμε τη σειρά μας. Και κάποια στιγμή, σχεδόν ανακουφισμένοι, βρίσκουμε τον χώρο όπου θα εφαρμόσουμε όσα μάθαμε: στη δουλειά, στην οικογένεια, σε μια ομάδα. Η "Βουργουνδία" δεν είναι παρά αυτός ο χώρος. Ένα ασφαλές πεδίο για να ασκήσεις εξουσία, χωρίς να χρειαστεί ποτέ να αναλάβεις πραγματική ευθύνη.

Πώς ξεκίνησε την πορεία της η ομάδα Αθώο Σώμα και πώς οραματίζεστε το παρόν και το μέλλον της;

'Ύστερα από κοινή πορεία και συνεργασία είκοσι ετών, νιώσαμε την ανάγκη με τον Βαγγέλη να κάνουμε τα πράγματα πιο συγκεκριμένα. Η ομάδα καταρχάς ονομάστηκε "Αθώο Πάντα το Σώμα Ήταν". Που να το λες όλο αυτό, όμως; Έμεινε το "Αθώο Σώμα". Γιατί για εμάς, όλα ξεκινάνε από το σώμα, που πάντα λέει την αλήθεια, που αντιδρά άμεσα και με ειλικρίνεια. Αυτό ήρθε βέβαια μετά από είκοσι χρόνια δουλειάς με παιδιά και εφήβους. Με πολλή αλήθεια, αθωότητα και ανάγκη έκφρασης. Νιώσαμε ότι έκλεισε αυτός ο κύκλος, ανοίξαμε λοιπόν τον καινούργιο. Με όσο το δυνατόν περισσότερη αλήθεια και αθωότητα.

Οι συντελεστές

Παίζουν οι ηθοποιοί Λυδία Βύρλα, Νατάσα Βλυσίδου, Μαντώ Γιαννίκου, Πάνος Θεοδωρακόπουλος, Πάνος Χατσατριάν. Η σκηνοθέτρια Κατερίνα Σκουρλή επιμελείται την κίνηση. Τα σκηνικά υπογράφει η Μαγδαληνή Αυγερινού, τα κοστούμια η Βασιλική Σύρμα, την πρωτότυπη μουσική σύνθεση ο Κορνήλιος Σελαμσής και τους φωτισμούς ο Τάσος Παλαιορούτας.