Είδαμε τις "Τρεις αδελφές" σε σκηνοθεσία του Τιμοφέι Κουλιάμπιν από το Κρατικό Ακαδημαϊκό Θέατρο Νοβοσιμπίρσκ της Ρωσίας, σε μια "άφωνη" αλλά εκκωφαντικά επιδραστική εκδοχή στη νοηματική γλώσσα
"Στη μέσα σάλα ετοιμάζουν το τραπέζι για το πρόγευμα", "Το ρολόι χτυπάει δώδεκα", "Η Μάσα σιγοσφυρίζει ένα τραγούδι", "Ακούγονται γέλια", "Παύση", "Ένα βιολί παίζει πίσω στη σκηνή", "Ακούγεται ένας χτύπος κάτω από το πάτωμα". Αυτές είναι μερικές από τις σκηνικές οδηγίες που συναντάει κάποιος με μια πρόχειρη φυλλομέτρηση μόνο της πρώτης πράξης των "Τριών αδελφών". Ένας κόσμος ήχων και παύσεων εξαπλώνεται παράλληλα με την ιστορία στο σπίτι των αδερφών Προζόροφ που συνεχώς κατακλύζεται από κόσμο. Επισκέπτες έρχονται και φεύγουν, τραπέζια ετοιμάζονται, μωρά γεννιούνται, φίλοι αποχαιρετιούνται, μια ολόκληρη νύχτα περνάει με τη γειτονιά στο πόδι. Και πολλές, πάρα πολλές ομιλίες, ατέρμονες συζητήσεις, φωναχτοί μονόλογοι, άνθρωποι που συνομιλούν αλλά συχνά δεν ακούει ο ένας τον άλλον, ματαιωμένοι εραστές που ψελλίζουν άτεχνα τον έρωτά τους, συναισθήματα που δυσκολεύονται να προφερθούν.
Αυτή την πεμπτουσία της τσεχοφικής δραματουργίας, ό,τι βράζει κάτω από την επιφάνεια, ανέδειξε μοναδικά η παράσταση των "Τριών αδελφών" που παρουσιάστηκε στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών. Σκηνοθέτης ο νεότατος (ήταν 31 ετών το 2015, όταν πρωτοπαρουσίασε την παράσταση) Τιμοφέι Κουλιάμπιν, που υπερασπίστηκε έμπρακτα μπροστά μας τον τίτλο του "πλέον ανερχόμενου" αστέρα της ρωσικής σκηνής. Το εύρημά του να αποδώσει το έργο στη νοηματική γλώσσα (ο θίασος δούλευε επί δύο χρόνια για να τη μάθει) τον δικαίωσε πανηγυρικά. Απόλυτα πιστή στο κείμενο (χωρίς περικοπές και με ελάχιστους πρακτικούς εκσυγχρονισμούς), η παράσταση τού έδωσε μια νέα, μοντέρνα -ουσιαστικά μοντέρνα-, φωνή. Κι (ας) ήταν αυτή η φωνή βουβή, μια γλώσσα χειρονομιών, κινήσεων, βλεμμάτων και άναρθρων φωνών. Η γλώσσα του σώματος, ακόμα κι αυτή καθ’ αυτή η σωματική παρουσία απέκτησαν ειδικό βάρος, έδειξαν σχέσεις και συναισθήματα, αντανάκλασαν τη θερμοκρασία κάθε σκηνής, που πότε πλημμύριζε από κινήσεις και ήχους και πότε διαδραματιζόταν στην απόλυτη σιωπή.
Στη σκηνή της Πειραιώς 260 στήθηκε το σπίτι των τριών αδελφών, σαν μια τεράστια μακέτα σε κάτοψη (σκηνικό: Oleg Golovko), και γέμισε απ’ άκρη σ’ άκρη με παράλληλες δράσεις που αιχμαλώτιζαν το βλέμμα και με ήχους, πολλούς ήχους, πότε καλοδεχούμενους και πότε ενοχλητικούς, χωρίς να χάνεται η ακολουθία της δράσης και παρά το συνεχές πήγαινε-έλα του ματιού ψηλά για να διαβάζει τους υπέρτιτλους. Και έτσι μέσα από το εύρημα της νοηματικής όλα αυτά που είναι το θέατρο του Τσέχοφ φώναξαν μπροστά μας, ακριβώς όπως φωνάζουν οι κωφάλαλοι: βουβά αλλά όχι αθόρυβα, χωρίς φωνή αλλά με ένταση, πραγματική εσωτερική ένταση που εξωτερικεύθηκε σε ολόκληρο το σώμα και κάθε έκφραση του προσώπου. Και έβλεπες ηθοποιούς πραγματικά δεμένους (γιατί πώς αλλιώς θα λειτουργήσει η βλεμματική επαφή, απαραίτητη για τη συνεννόηση μέσω νοηματικής;), που δικαίως έχουν βραβευθεί ως ensemble γι’ αυτή την παράσταση, έβλεπες ακόμη μέσα στην νευρικότητα των κινήσεών τους τους κωμικούς, ώρες ώρες φαρσικούς, ανθρώπους που έχει δημιουργήσει ο Τσέχοφ, όπως έβλεπες και τους ίδιους ανθρώπους στη δραματική -αλλά καθόλου μελοδραματική- θέση της συνεχούς προσπάθειας να εκφραστούν και να επικοινωνήσουν, να αφουγκραστούν σωματικά ό,τι συμβαίνει δίπλα τους, αλλά συχνά να βρίσκονται απομονωμένοι στο σιωπηλό μικρόκοσμό τους.
Φυσικά, η παράσταση είχε απαιτήσεις από τους θεατές. Χρειαζόταν να είσαι alert, αλλά όχι τόσο όσο οι ηθοποιοί, που επέδειξαν τιτάνιο συναισθηματικό και σωματικό σθένος επί τέσσερις ώρες, χρειαζόταν στιγμές-στιγμές να βιώσεις στο πετσί σου τον τσεχοφικό χρόνο που κυλάει μακρόσυρτα, χρειαζόταν να συνηθίσεις την απουσία λόγου. Αλλά αλίμονο αν έχουμε μόνο εμείς απαιτήσεις από τις παραστάσεις και πάψαμε να επιζητούμε παραστάσεις με απαιτήσεις από εμάς. Όσοι δεν αποχώρησαν -αφήνοντας στην άκρη την τακτική να διυλίζουν τον κώνωπα επιλεκτικά (γιατί κάποια θεματάκια μπορεί να ψέξει κανείς στην παράσταση) ενώ δίνουν συγχωροχάρτι σε σαφώς μικρότερου βεληνεκούς δουλειές- είδαν σπουδαίο, ουσιαστικό θέατρο. Μπορεί το Φεστιβάλ να έχει ακόμη αρκετό δρόμο για να ολοκληρώσει το φετινό πρόγραμμά του, αλλά η παράσταση έχει πάρει ήδη περίοπτη θέση στο πάνθεον των top εμπειριών.
ΥΓ. Μπήκαμε για την παράσταση της Παρασκευής λίγο πριν τις εννέα, με ένα ευχάριστο καλοκαιρινό αεράκι να μας δροσίζει. Βγαίνοντας μας υποδέχτηκε ένα τοπίο κατακλυσμού, σαν να είχαμε διανύσει σε τεσσεράμισι ώρες μια ολόκληρη εποχή. Περίπου όπως στον Τσέχοφ, που το έργο ξεκινάει ένα ζεστό μαγιάτικο πρωινό και τελειώνει ένα φθινόπωρο χρόνια μετά.
