Ο νέος κύκλος έργων του Σπύρου Κωτσαλά μοιάζει να ξεκινά από μια απλή και μαζί αβάσταχτη γνώση: ότι βρισκόμαστε εδώ για λίγο. Και από αυτή τη γνώση γεννιούνται όλα τα ερωτήματα. Αν είμαστε περαστικοί, πώς αγαπάμε τον κόσμο; Πώς κατοικούμε έναν τόπο που ξέρουμε πως κάποτε θα αφήσουμε πίσω; Πού πηγαίνουμε όταν φύγουμε;
Ίσως το κλειδί για να διαβαστεί όλη αυτή η ζωγραφική να βρίσκεται στο έργο με τις μικρές βάρκες με τις επαναλαμβανόμενες ανθρώπινες κεφαλές. Δεν γνωρίζουμε ποιοι είναι αυτοί οι άνθρωποι ούτε προς τα πού κατευθύνονται. Τα πρόσωπά τους χάνουν σχεδόν την ατομικότητά τους και μετατρέπονται σε εικόνα μιας κοινής μοίρας. Βρίσκονται μαζί, κι όμως ο καθένας μοιάζει μόνος μέσα στη διαδρομή του. Η βάρκα είναι εύθραυστη, ο κόσμος γύρω τους απέραντος, ο προορισμός άγνωστος. Δεν είναι απλώς μια εικόνα ταξιδιού· είναι μια εικόνα της ίδιας της ανθρώπινης κατάστασης: υπάρχουμε επειδή διαβαίνουμε.
Η ίδια συνθήκη του περάσματος αποκτά αλλού σχεδόν τελετουργική μορφή. Τρεις ανθρώπινες φιγούρες στέκονται μπροστά στο σκοτεινό άνοιγμα ενός βουνού. Δεν γνωρίζουμε αν μόλις εξήλθαν από αυτό ή αν πρόκειται να επιστρέψουν εκεί. Βρίσκονται στο κατώφλι ανάμεσα στο φως και στο σκοτάδι, στο ορατό και στο αθέατο. Η μία αγγίζει την άλλη, σαν η μετάβαση να μην είναι μόνο προσωπική αλλά και κοινή ανθρώπινη εμπειρία. Πίσω τους, το σκοτεινό άνοιγμα του βουνού γίνεται ένας αθέατος τόπος απ’ όπου ερχόμαστε ή προς τον οποίο οδεύουμε.
Από εκεί και πέρα, οι μορφές του καλλιτέχνη μοιάζουν να ζουν μέσα στην ίδια αβεβαιότητα. Δεν στέκονται ποτέ εντελώς ακίνητες, ακόμη κι όταν το σώμα τους είναι ακίνητο. Κάτι μέσα τους μετακινείται, σαν να βρίσκονται διαρκώς ανάμεσα σε δύο τόπους: εκείνον που αφήνουν και εκείνον που δεν έχουν ακόμη φτάσει.
Ο άνθρωπος εμφανίζεται μέσα στις εικόνες του Κωτσαλά σαν ηθοποιός που μπαίνει για λίγο σε μια σκηνή. Δεν γνωρίζουμε τι συνέβη πριν από την είσοδό του ούτε τι θα συμβεί μετά την έξοδό του. Τον βλέπουμε μόνο για όσο διαρκεί η παρουσία του μπροστά μας. Η ξαπλωμένη μορφή ανάμεσα στα κόκκινα βουνά είναι ίσως μία από τις πιο δυνατές εικόνες αυτής της συνθήκης. Δεν ξέρουμε αν κοιμάται, αν περιμένει, αν υποφέρει, αν βρίσκεται στο κατώφλι μιας αναχώρησης. Το σώμα είναι εύθραυστο· γύρω του, όμως, τα βουνά μοιάζουν να ανήκουν σε έναν χρόνο πολύ μεγαλύτερο από τον ανθρώπινο.
Σε έναν άλλο πίνακα, ο άνθρωπος υψώνει το χέρι προς μια μικρή κατασκευή με σταυρό στην κορυφή του βουνού, που θυμίζει ταφικό μνημείο. Το ερώτημα του θανάτου αποκτά πιο συγκεκριμένο σημείο αναφοράς. Η χειρονομία μπορεί να είναι δέηση, χαιρετισμός ή συνομιλία με έναν απόντα. Έτσι, το "πού πάω;" συναντά και το "πού βρίσκεσαι εσύ που έφυγες;". Η αγωνία αφορά και τον δεσμό με τους νεκρούς.
Το πιο ουσιαστικό, όμως, είναι ότι το σώμα και το νησί έχουν την ίδια γαιώδη ύλη, τις ίδιες ώχρες και καστανές αποχρώσεις. Μέσα στο εκτεταμένο μπλε μοιάζουν συγγενικά. Ο άνθρωπος ενδέχεται να επιστρέφει σε κάτι στο οποίο ήδη ανήκει. Αλλά αυτή η επιστροφή αφήνει εκκρεμές το πρόσωπο, τη συνείδηση, τη μοναδικότητά του. Η απόσταση ανάμεσα στο σώμα και στη στεριά παραμένει ανοιχτή.
Παρά την υποχώρηση της ατομικότητας, τα πρόσωπα αποκτούν ιδιαίτερη σημασία. Μέσα στους επαναλαμβανόμενους όγκους, ένα βλέμμα επιμένει να είναι συγκεκριμένο. Σαν να συγκεντρώνεται εκεί όλη η δυσκολία της αναχώρησης: ο κόσμος μπορεί να με περιλάβει ξανά· θα διασωθεί, όμως, εκείνος που τον κοίταξε; Το υψωμένο χέρι μοιάζει έτσι να κρατά μαζί την ελπίδα και την αμφιβολία για το αν υπάρχει κάποιος στην άλλη πλευρά: "Υπάρχει κάποιος που με περιμένει;".
Το τοπίο στα έργα του Κωτσαλά είναι παρουσία. Περιβάλλει τον άνθρωπο, τον εκθέτει, τον μικραίνει, κάποτε τον προστατεύει και κάποτε τον αφήνει μόνο. Τα νερά, οι ορίζοντες, οι γυμνές εκτάσεις, οι ορεινές μάζες δεν δηλώνουν απλώς έναν τόπο. Δηλώνουν διάρκεια. Ο κόσμος υπήρχε πριν από εμάς και θα συνεχίσει μετά από εμάς.
Υπάρχει πάντα κάτι έξω από την εικόνα. Ένα βλέμμα στρέφεται πέρα από το κάδρο. Ένας δρόμος συνεχίζεται. Μια σκάλα οδηγεί αλλού. Ένα άνοιγμα περιμένει. Και ξαφνικά, το ίδιο το πλαίσιο της εικόνας παύει να είναι όριο και γίνεται κατώφλι.
Τα έργα του Σπύρου Κωτσαλά θυμίζουν εκείνη τη στιγμή στο θέατρο όταν η σκηνή έχει μόλις αδειάσει. Ο ηθοποιός έχει φύγει, αλλά κάτι από την παρουσία του παραμένει ακόμη εκεί. Ένα ίχνος, μια σιωπή, μια μνήμη. Και τότε μένει μόνο το ερώτημα: Τι σημαίνει να εμφανίζεσαι για λίγο στη σκηνή του κόσμου, γνωρίζοντας πως κάποτε θα πρέπει να την εγκαταλείψεις;
Info
- "Ελάσσων Διαδρομή"
- Alma Gallery/Σκουφά 24Α, Αθήνα 106 73
- Επιμέλεια: Μαρία Αλμπάνη - Σπύρος Κωτσαλάς
- Εγκαίνια: 3 Νοεμβρίου 2026, 19:00-22:00, Σκουφά 24Α, Κολωνάκι
- Διάρκεια: 3 Νοεμβρίου 2026 – 28 Νοεμβρίου 2026
- Ωράριο Λειτουργίας: Τρίτη-Πέμπτη-Παρασκευή 11:00-20:00, Τετάρτη & Σάββατο 11:00-15:00
Διαβάστε Επίσης
