Η πορεία ξεκινά από την ακτή. Οι διαδηλωτές βγαίνουν από το νερό διάφανοι και φωτεινοί, με τα πλοκάμια τους αλλοιωμένα από το πλαστικό που γέμισε τη θάλασσα και κατευθύνονται προς τη στεριά για να ζητήσουν τον λόγο από όσους τους έφεραν ως εδώ. Το σενάριο μοιάζει βγαλμένο από ταινία επιστημονικής φαντασίας, όμως αποτελεί την ιστορία πίσω από το ψηφιακό έργο Medusa Valley του Γιάννη Κρανιδιώτη που αποτυπώνει μια εξέγερση μεδουσών, γεννημένη από τη θλιβερή πραγματικότητα που αντιμετωπίζουμε κάθε καλοκαίρι πια στις ελληνικές παραλίες και κατ᾽ επέκταση στη Μεσόγειο ως απόρροια της περιβαλλοντικής κρίσης.
Αυτό το μήνυμα ταξίδεψε ως την Πράγα και συγκεκριμένα στη συνέντευξη τύπου του CO-VISION, Χαρτογραφώντας τη Φυσική Κληρονομιά, που πραγματοποιήθηκε στις 16 Οκτωβρίου στο πλαίσιο του Signal Forum. Την παρακολουθήσαμε σε ζωντανή μετάδοση και μας κέρδισε ο τρόπος με τον οποίο το εν λόγω πανευρωπαϊκό εγχείρημα απέκτησε διαφορετική μορφή και ανάγνωση από τις συμμετέχουσες χώρες.
Το CO-VISION, με επικεφαλής το Videocittà της Ρώμης, το φεστιβάλ που ίδρυσε ο Francesco Rutelli, συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω του προγράμματος Creative Europe. Δώδεκα οργανισμοί από 11 χώρες ένωσαν καλλιτέχνες, επιστήμονες και τοπικές κοινότητες για να καταγράψουν τη φυσική κληρονομιά της Ευρώπης και τις απειλές που τη βαραίνουν, μετατρέποντας αυτή τη γνώση σε οκτώ ψηφιακά έργα τέχνης.
Στο επίκεντρο βρέθηκε το Ευρωπαϊκό Ψηφιακό Αρχείο, που αναπτύχθηκε μαζί με το Νορβηγικό Πανεπιστήμιο Επιστήμης και Τεχνολογίας (NTNU). H ιστοσελίδα (βρίσκεται ακόμα σε δοκιμαστική λειτουργία) αναδεικνύει ολόκληρη τη διαδικασία: πώς κάθε έργο ξεκίνησε από μια κουβέντα με τους ανθρώπους ενός τόπου, ποια επιστημονική γνώση το στήριξε και πώς έφτασε στην τελική του μορφή. Πρόκειται δηλαδή για ανοιχτό "παράθυρο" γνώσης και συνεισφοράς για πολίτες, σχολεία, ερευνητές και θεσμούς, σχεδιασμένο πρωτίστως για τις επόμενες γενιές.
Για το Medusa Valley μίλησε η Έλλη-Άννα Περιστεράκη, καλλιτεχνική διευθύντρια του Athens Digital Arts Festival, που υπογράφει την ελληνική συμμετοχή. Αφετηρία του αποτέλεσε η Pelagia noctiluca, που σχηματίζει μεγάλα σμήνη στη Μεσόγειο εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής και της θαλάσσιας ρύπανσης. Η ιδιαιτερότητα του εγχειρήματος, όπως τόνισε, βρίσκεται στη συνεργασία του Γιάννη Κρανιδιώτη με ολόκληρη την τοπική κοινότητα, με τις συζητήσεις και τις ημερίδες του CO-VISION να τροφοδοτούν τη διαδικασία. Έτσι, μέδουσες από ανακυκλωμένα πλαστικά μπουκάλια, οπτικές ίνες και LED "κατέληξαν" να αντιδρούν με φως και ήχο μόλις τις πλησιάσει κάποιος, στη μεγαλύτερη συμμετοχική διαδραστική εγκατάσταση που έχει πραγματοποιηθεί ποτέ στη χώρα μας.
Μείζονα ρόλο στη δημιουργία του διαδραμάτισαν τα workshops. Όπως εξήγησε η Έλλη-Άννα Περιστεράκη, η κλιματική κρίση μοιάζει συχνά με μια αφηρημένη έννοια, ενώ μια βιωματική εμπειρία αφήνει πιο βαθύ αποτύπωμα. Σε δύο μήνες λοιπόν, workshops, σε ένα χαλαρό και φιλόξενο περιβάλλον, όλοι πρόσθεσαν το δικό τους λιθαράκι στη διαδικασία που συνεχίζεται πια στο Signal Festival της Πράγας. "Για εμάς το έργο είναι μια εμπειρία που εξελίσσεται διαρκώς", σημείωσε, αφήνοντας την πόρτα ανοιχτή σε νέες συνεισφορές για την πρωτότυπη αυτή κοιλάδα μεδουσών.
Στο μεταξύ, η επόμενη συνάντηση με το ADAF έχει ήδη ημερομηνία. Το 23ο Athens Digital Arts Festival, με θέμα "It’s Alive", θα πραγματοποιηθεί από τις 5 έως τις 9 Μαΐου 2027, ενώ το ανοιχτό κάλεσμα προς τους καλλιτέχνες παραμένει ενεργό έως τις 10 Νοεμβρίου 2026 στη σελίδα 2027.adaf.gr.
Αναλυτικά τα υπόλοιπα 7 έργα τέχνης του CO-VISION:
Ρώμη – Videocittà
Η Videocittà, επικεφαλής του έργου, επέλεξε το Pinus pinea, το πεύκο κουκουναριά, ένα εμβληματικό είδος του μεσογειακού τοπίου και σιωπηλό μάρτυρα της ιστορίας της Ρώμης, το οποίο σήμερα απειλείται από κοκκοειδή έντομα, μύκητες και άλλα παράσιτα.
Το Pinus Pinea – AV Talk, σε επιμέλεια της Anna Lea Antolini, φέρνει κοντά τον Simone Arcagni (Πανεπιστήμιο IULM, Μιλάνο), την εικαστικό Lorenza Liguori, τον σχεδιαστή ήχου Vincenzo Pizzi και τη χορεύτρια και εκπαιδευτικό Delfina Stella, σε διάλογο με το Προεδρικό Κτήμα του Castelporziano.
Πρόκειται για μια εγκατάσταση ήχου και εικόνας, με λογοτεχνικό κείμενο, που προσκαλεί το κοινό να ακούσει τον κόσμο μέσα από την οπτική του ίδιου του δέντρου.
Δέλτα του Έβρου της Καταλονιας – Eufònic
Το φεστιβάλ Eufònic (Καταλονία) συγκέντρωσε, σε έναν από τους σημαντικότερους υγροτόπους της Ευρώπης, τις διαφορετικές οπτικές —κάποιες φορές συγκλίνουσες, άλλες αντικρουόμενες— επιστημόνων, αγροτών, αλιέων, τουριστών και ανθρώπων του πολιτισμού.
Με αφετηρία αυτές τις οπτικές, οι Lauren Moffatt, Shoeg (Carlos Martorell) και Jaume Vidal δημιούργησαν το Mapping the Invisible, μια εγκατάσταση επαυξημένης πραγματικότητας που αποκαλύπτει τα διάτομα: μικροφύκια με πυριτικά κελύφη, τα οποία διατηρούν τη μνήμη του δέλτα εδώ και χιλιετίες.
Γιγάντιοι οργανισμοί αιωρούνται στον χώρο και προσκαλούν τους επισκέπτες να τους εξερευνήσουν με τη χρήση tablet και χωρικού ήχου.
Ναμούρ – KIKK
Το φεστιβάλ KIKK διερεύνησε τη βιοποικιλότητα σε βάθος γεωλογικού χρόνου, ξεκινώντας από τους ποταμούς Σαμπρ και Μεύση και από το Strudiella devonica, ένα από τα αρχαιότερα γνωστά απολιθώματα εντόμου.
Το Fossilized Futures, των Marco Barotti και Robertina Šebjanič, δημιουργήθηκε σε συνεργασία με τη Χορωδία Δωματίου της Ναμούρ (Chœur de Chambre de Namur).
Πρόκειται για ένα καθηλωτικό ψηφιακό έργο που συνδυάζει κινούμενα γλυπτά, ηχογραφήσεις πεδίου, χορωδιακές φωνές και περιεχόμενο παραγόμενο με τεχνητή νοημοσύνη. Το κοινό ταξιδεύει από την προϊστορία έως τον σολομό του Ατλαντικού που ζει στη Μεύση και, στη συνέχεια, εξερευνά πιθανά μελλοντικά σενάρια για τα ποτάμια.
Νήσος Χβαρ – LAB852
Το LAB852 ξεκίνησε από την έρευνα της ωκεανογράφου Zrinka Ljubešić και της ομάδας της στο Τμήμα Φυσικών Επιστημών του Πανεπιστημίου του Ζάγκρεμπ, σχετικά με τα κύματα που παγιδεύονται γύρω από τα νησιά.
Πρόκειται για κύματα που εγκλωβίζονται γύρω από το νησί Lastovo και μεταφέρουν θρεπτικά συστατικά από τα βαθύτερα στρώματα της θάλασσας προς την επιφάνεια, στηρίζοντας τη θαλάσσια βιοποικιλότητα. Ένα φαινόμενο που ενδέχεται να επηρεαστεί από τη θέρμανση των θαλασσών.
Στην Μπιενάλε Τέχνης της Jelsa, η έκθεση Making the Invisible Visible παρουσίασε τέσσερα έργα που προέκυψαν από αυτή την έρευνα:
Island Pulse, των Ivan Marušić Klif και Francisca Rocha Gonçalves: μια οπτικοακουστική περφόρμανς βασισμένη σε δεδομένα κυματισμού.
It Sings to the Sound of Engines, της Francisca Rocha Gonçalves: ένα έργο για τη ρύπανση του υποθαλάσσιου ηχητικού περιβάλλοντος.
Concrete Lover, της Marieke Leene: μια προσέγγιση στο φαινόμενο της τσιμεντοποίησης των ακτών.
Fenua: The Last Fragment, με καλλιτέχνη που θα επιβεβαιωθεί: ένα έργο για την άνοδο της στάθμης της θάλασσας.
Κόλπος της Σομ – Rencontres Audiovisuelles
Ο οργανισμός Rencontres Audiovisuelles, διοργανωτής του πρωτοποριακού Video Mapping Festival, ασχολήθηκε με τη διάβρωση των απόκρημνων ακτών της Πικαρδίας.
Στο Echoes of Change, η εικαστικός Anna Bacheva, ο φωτογράφος Carl Cordonnier και η σχεδιάστρια ήχου Géraldine Kwik μετέτρεψαν τις μαρτυρίες των κατοίκων σε προβολές στο παραθαλάσσιο μέτωπο της Mers-les-Bains.
Στο Noctilucyl, οι Ludovic Burczykowski και Erick Bejarano φαντάστηκαν νέα οικολογικά σενάρια μέσα από βιοφωταυγείς οργανισμούς, οι οποίοι παρουσιάζονται μέσω προβολών στον υδατόπυργο του Le Crotoy.
Νότια Μοραβία – Signal
Το φεστιβάλ Signal εξερεύνησε τον λεγόμενο "Αμαζόνιο της Μοραβίας", τα παραποτάμια δάση στη συμβολή των ποταμών Μοράβα και Ντίγιε, έναν σημαντικό βιότοπο και καταφύγιο πολλών απειλούμενων ειδών.
Μια ομάδα Τσέχων, Σλοβάκων και Ουκρανών καλλιτεχνών —Marie Tučková, David Přílučík, Katarina Gryvul και — δημιούργησε το Confluence (Soutok).
Το έργο συνδυάζει βίντεο, ήχο και μια μνημειακή ξύλινη κατασκευή, ακολουθώντας τα αυγά των ψαριών που παρασύρονται από το ρεύμα. Η δύναμη του νερού, που διαβρώνει τις όχθες, αντανακλά τις πραγματικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν όσοι διαχειρίζονται αυτή την προστατευόμενη περιοχή.
Τρανσυλβανία – Transylvania Trust Foundation
Το Transylvania Trust Foundation συγκέντρωσε τις ιστορίες και τους θρύλους των ηλικιωμένων κατοίκων του Bonțida σχετικά με τον ποταμό Someș και τα προστατευόμενα είδη του.
Σε συνεργασία με τον βιολόγο Zoltan D. Szabo, οι καλλιτέχνες Diana Drăgan-Chirilă, Daria Langa και Csongor G. Szigeti δημιούργησαν το Roots and Routes, μια καθηλωτική έκθεση στο Κάστρο Bánffy, οργανωμένη σε τρία περιβάλλοντα: τον Δρόμο, το Δάσος και τον Ποταμό.
Το έργο ανασυνθέτει τις μεταμορφώσεις του τοπίου και την εξελισσόμενη σχέση της τοπικής κοινότητας με τη φύση.
