Η αναδρομική έκθεση του Μίλτου Σκούρα, με τίτλο "Στο ενδιάμεσο του ορατού. Ζωγραφική 1983–2026", φιλοξενείται στην Πινακοθήκη Δήμου Αθηναίων από τις 22 Οκτωβρίου έως τις 22 Νοεμβρίου, με την υποστήριξη του ΟΠΑΝΔΑ.
Σε επιμέλεια του ιστορικού της τέχνης Γιάννη Μπόλη και συνεπιμέλεια της Ευγενίας Ίσκου, η έκθεση συγκεντρώνει 165 έργα που καλύπτουν περισσότερα από 40 χρόνια δημιουργίας, περιλαμβάνοντας και συνθέσεις που παρουσιάζονται για πρώτη φορά στο κοινό. Μέσα από διαφορετικές θεματικές ενότητες, αναδεικνύεται η εξέλιξη μιας ζωγραφικής που διερευνά τις δυνατότητες της αναπαράστασης, τη σχέση εικόνας και πραγματικότητας, αλλά και τη λεπτή απόσταση ανάμεσα σε αυτό που βλέπουμε και σε όσα καλούμαστε να ανακαλύψουμε.
Εικόνες ανάμεσα στην πραγματικότητα και τη φαντασία
Η ζωγραφική του Μίλτου Σκούρα χαρακτηρίζεται από τεχνική ακρίβεια, φωτογραφική αίσθηση και σκηνοθετική οργάνωση. Το φως, οι σκιές, οι τονικές διαβαθμίσεις του γκρίζου και η εναλλαγή ασπρόμαυρου και χρώματος δημιουργούν συνθέσεις που θυμίζουν κινηματογραφικά καρέ. Ωστόσο, πίσω από την οικειότητα της αναπαράστασης, το νόημα παραμένει ανοιχτό.
Όπως σημειώνει ο επιμελητής Γιάννης Μπόλης, "οι συνθέσεις του δίνουν την εντύπωση ότι είναι παγωμένες στον χρόνο, ότι ισορροπούν στο μεταίχμιο μιας αφήγησης". Πρόκειται για εικόνες που μοιάζουν αποσπασμένες από μια ιστορία της οποίας αγνοούμε την αρχή και το τέλος. Σε αυτό το ενδιάμεσο πεδίο, η πραγματικότητα συναντά το όνειρο και το ορατό μετατρέπεται σε αφετηρία για πολλαπλές ερμηνείες. Η αναδρομή αποτυπώνει παράλληλα τη διαδρομή ενός καλλιτέχνη που διαμόρφωσε τη ματιά του μέσα από διαφορετικά πολιτισμικά περιβάλλοντα: τις σπουδές αρχιτεκτονικής στο Μιλάνο, τη σημειολογία και επικοινωνία στη Σορβόννη, την εμπειρία της Νέας Υόρκης, καθώς και τη δραστηριότητά του στα graphic novels, τα περιοδικά, τη μόδα και τη διαφήμιση.
Η Μαρία Τσαντσάνογλου, καλλιτεχνική διευθύντρια του MOMus – Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης (Συλλογή Κωστάκη), περιγράφει αυτή τη πορεία ως μια εμπειρία που "προέρχεται από μια διεθνή, κοσμοπολίτικη εμπειρία της εικόνας και επιστρέφει στην Ελλάδα χωρίς να αποκοπεί από αυτήν". Η ζωγραφική του Σκούρα συνομιλεί με τη φωτογραφία, τον κινηματογράφο και τη μαζική κουλτούρα, μετασχηματίζοντάς τα σε ένα προσωπικό πεδίο μνήμης και αμφισημίας.
Από τα graphic novels στα "ζωγραφικά μονοπλάνα"
Το 1983 ο Μίλτος Σκούρας δημοσιεύει την πρώτη του δουλειά στο γαλλικό περιοδικό Métal Hurlant, ενώ ακολουθούν δημοσιεύσεις στο αμερικανικό Heavy Metal και στο ιταλικό Alter. Για περισσότερο από μία δεκαετία, με παρουσία στο Μιλάνο, το Παρίσι και τη Νέα Υόρκη, καλλιεργεί τη σχέση εικόνας και κειμένου παράλληλα με την εργασία του στη γραφιστική. Μια αίθουσα της έκθεσης λειτουργεί ως "εργαστήριο του βλέμματος", φωτίζοντας αυτή την πρώιμη διαδρομή. Οι εικονογραφημένες αφηγήσεις, τα graphic novels και η ενότητα Mossaikon αποκαλύπτουν πώς η εφαρμοσμένη εικόνα μετασχηματίζεται σταδιακά σε αυτόνομη ζωγραφική.
Στη σειρά Black & White Stories (2013–2015), ο καλλιτέχνης αποκαλεί τα έργα του "ζωγραφικά μονοπλάνα". Μικρές ασπρόμαυρες συνθέσεις με αναφορές στο φιλμ νουάρ, τα αστυνομικά μυθιστορήματα, τα κόμικς και τη μουσική αποτυπώνουν στιγμές που διακόπτονται πριν την αποκάλυψη της ιστορίας τους. Εικόνα και κείμενο συνυπάρχουν χωρίς το ένα να εξαντλεί το άλλο. Αυτή η αφηγηματική εκκρεμότητα υπονομεύει την απλή ψευδαίσθηση της πραγματικότητας: μια γνώριμη εικόνα γεννά ερωτήματα και ενεργοποιεί τη μνήμη ακριβώς επειδή δεν προσφέρει έτοιμες απαντήσεις.
Το τοπίο, η λεπτομέρεια και η ηχηρή απουσία
Στις ενότητες Border Line και Τοπίο, η μικρή και η μεγάλη εικόνα, η ζωγραφική στρέφεται στη φύση, στους μακρινούς ορίζοντες και σε ερημικές εκτάσεις. Τα μεγάλα έγχρωμα τοπία συνομιλούν με μικρότερες ασπρόμαυρες συνθέσεις που απομονώνουν φαινομενικά ασήμαντες λεπτομέρειες: έναν σκουριασμένο κάβο, ένα εγκαταλειμμένο αντικείμενο, ένα πλαστικό μπουκάλι ή ένα στρατιωτικό άρβυλο.
Αυτά τα αντικείμενα λειτουργούν ως ίχνη μιας ανθρώπινης παρουσίας που δεν βρίσκεται πια εκεί. Η "μικρή εικόνα" συμπληρώνει και ανατρέπει τη "μεγάλη", μετατοπίζοντας το βλέμμα από την ομορφιά της φύσης στις ιστορίες που αυτή κρύβει. Η απουσία μετατρέπεται σε κεντρικό άξονα: τα υλικά κατάλοιπα παραπέμπουν στον χρόνο, τη φθορά, τη μνήμη, αλλά και τη βία ή την περίπλοκη σχέση του ανθρώπου με το περιβάλλον. Στην ενότητα Attimo Fuggente, η θόλωση της ανθρώπινης μορφή δημιουργεί μια αίσθηση διαρκούς μετάβασης και ρευστότητας. Αντίστοιχα, στην ενότητα Family, τρεις προσωπογραφίες συνθέτουν ένα σύνολο του οποίου το νόημα μεταβάλλεται ανάλογα με τη μεταξύ τους διάταξη και τον ενδιάμεσο χώρο.
Supermarket Workers: Πρόσωπα απέναντι στην ανωνυμία
Κεντρική θέση στην έκθεση κατέχει η ενότητα Supermarket Workers, όπου ο Σκούρας εστιάζει στους εργαζομένους ενός σουπερμάρκετ. Τα 48 ασπρόμαυρα πορτρέτα οργανώνονται σε επάλληλες σειρές, δημιουργώντας ένα πλέγμα που παραπέμπει σε φωτογραφικό αρχείο. Παρά την αρχική αίσθηση ομοιογένειας λόγω των ίδιων διαστάσεων και χρωματικής κλίμακας, η προσεκτική παρατήρηση αποκαλύπτει τη μοναδική φυσιογνωμία κάθε ατόμου. Άνθρωποι που συνήθως παραμένουν στο περιθώριο της δημόσιας ορατότητας αποκτούν πρόσωπο και διάρκεια.
Όπως επισημαίνει η ιστορικός τέχνης Κατερίνα Κοσκινά, ο καλλιτέχνης μετατρέπει τους εργαζομένους σε ""ήρωες” της καθημερινότητας", συνδέοντας τη ζωγραφική με την αρχειακή πρακτική και την κοινωνική μαρτυρία. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και το έργο Before 8 a.m., που αποτυπώνει τις αθέατες στιγμές πριν το άνοιγμα του καταστήματος, διατηρώντας τη μνήμη της καθημερινής εργασίας.
Η εικόνα ως πολιτικό σχόλιο: Τα εξώφυλλα του "Αντί"
Όπως αναφέρει στο κείμενό του ο ιστορικός Τάσος Σακελλαρόπουλος (Υπεύθυνος Ιστορικών Αρχείων Μουσείου Μπενάκη), για περισσότερες από δύο δεκαετίες ο Μίλτος Σκούρας αξιοποίησε την εικόνα ως μέσο πολιτικού σχολιασμού μέσα από τα εξώφυλλα του περιοδικού Αντί. Τα εξώφυλλα αυτά δεν ήταν απλές εικονογραφήσεις. Με συμβολισμούς και ανατροπές σχολίαζαν κομβικά γεγονότα —όπως τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας, την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης και τις περιπέτειες της ανανεωτικής Αριστεράς— απαιτώντας την ενεργή συμμετοχή του αναγνώστη. Κάθε εξώφυλλο προκαλούσε μια έκπληξη που ωθούσε στην αναζήτηση του μηνύματος πέρα από τα προφανή.
Χαρακτηριστικό είναι το τελευταίο εξώφυλλο του περιοδικού: ο Σκούρας ανέτρεψε το καθιερωμένο σύμβολο με τα δύο ψάρια, αντιστρέφοντας τους ρόλους θηρευτή και θηράματος και προσθέτοντας ένα "ο" στον τίτλο, μετατρέποντας το "Αντί" σε "Αντίο" — μια εικόνα που συνδύαζε την πικρία του τέλους με την παρακαταθήκη μιας ιστορικής προσπάθειας.
Μια ζωγραφική που ζητά χρόνο και δεύτερη ματιά
Η αναδρομική έκθεση παρακολουθεί τη σταθερή αφοσίωση του Μίλτου Σκούρα σε μια ζωγραφική που αντιμετωπίζει την εικόνα ως πεδίο έρευνας. Σε μια εποχή καταιγισμού οπτικών ερεθισμάτων, το έργο του επιβραδύνει το βλέμμα και θέτει ερωτήματα για την πραγματικότητα και τη μνήμη. Το ζητούμενο δεν είναι απλώς η αναγνώριση του θέματος, αλλά η αναζήτηση όσων παραμένουν έξω από το κάδρο. Αυτή είναι και η ουσία του τίτλου "Στο ενδιάμεσο του ορατού": ο χώρος ανάμεσα στην πρώτη εντύπωση και τη βαθύτερη κατανόηση, ανάμεσα σε αυτό που βλέπουμε και σε όσα θυμόμαστε ή φανταζόμαστε.
Κατάλογος & Παράλληλες Δράσεις
- Έκδοση: Την έκθεση συνοδεύει δίγλωσσος κατάλογος (ελληνικά/αγγλικά) από τις εκδόσεις νήσος, με κείμενα των Γιάννη Μπόλη, Μαρίας Τσαντσάνογλου, Κατερίνας Κοσκινά, Τάσου Σακελλαρόπουλου και Ευγενίας Ίσκου.
- Παρουσίαση Καταλόγου: Τετάρτη 4 Νοεμβρίου 2026, στις 19:00, στην Πινακοθήκη Δήμου Αθηναίων.
- Ξεναγήσεις με τον καλλιτέχνη: Σάββατα 24 & 31 Οκτωβρίου, καθώς και 7 & 14 Νοεμβρίου 2026, στις 13:00.
- Finissage: Σάββατο 21 Νοεμβρίου 2026.
Ώρες λειτουργίας: Τρίτη–Σάββατο 10:00–19:00, Κυριακή 10:00–16:00 (Δευτέρα κλειστά).
Διαβάστε Επίσης
Περισσότερες πληροφορίες
Μίλτος Σκούρας: Τοπίο, η μικρή και η μεγάλη εικόνα
Στη νέα ενότητα έργων του, ο καλλιτέχνης αποτυπώνει με φωτογραφική ακρίβεια τη φύση με έργα μεγάλων και μικρών διαστάσεων που αν και αυτόνομα, λειτουργούν ως εννοιολογικό δίπολο που ενεργοποιεί έναν εύγλωττο διάλογο γύρω από τη σχέση του ανθρώπινου αποτυπώματος στο φυσικό περιβάλλον. Τα έργα του αναζητούν την ενεργητική ματιά του θεατή, ο οποίος καλείται να περάσει από τη μεγάλη στη μικρή εικόνα. Ανάμεσα στο φως του τοπίου και στα απομεινάρια μιας παλιάς παρουσίας, αποκαλύπτεται μια νέα διάσταση της μνήμης, της απουσίας και της ανεξίτηλης επίδρασης του ανθρώπου πάνω στη φύση.
