Το Λόφος Art Project παρουσιάζει την έκθεση "Στορίσματα στο Μόμπι Ντικ" του Αθανάσιου Χριστοδούλου, σε επιμέλεια της Ιστορικού Τέχνης Φαίης Τζανετουλάκου. Πρόκειται για μια σειρά ζωγραφικών έργων που ο Βολιώτης δημιουργός φιλοτέχνησε σε διάστημα σχεδόν τριών δεκαετιών, από το 1997 ως το 2025. Ο τίτλος "Στορίσματα" παραπέμπει σε μια παλιά λέξη της ελληνικής εικαστικής παράδοσης. "Στόρισμα" είναι η ζωγραφική αφήγηση μιας ιστορίας, όπως στις τοιχογραφίες των ναών. Τα έργα του Χριστοδούλου δεν εικονογραφούν όμως απλώς το μυθιστόρημα. Με τον τρόπο τους το σχολιάζουν.
Κάθε εικόνα συνομιλεί με μια συγκεκριμένη παράγραφο του βιβλίου, από τις "Αμυδρές γραμμές στον θαλασσινό ορίζοντα", το πρώτο κεφάλαιο, ως τον Επίλογο, την κατακλείδα του μυθιστορήματος. Λειτουργεί σαν δεύτερη, οπτική μετάφραση του κειμένου, που φέρνει στην επιφάνεια ό,τι ο λόγος του Μέλβιλ εσκεμμένα υπονοεί.
Ένα ονειρικό και αποκαλυπτικό σύμπαν
Ο κόσμος των "Στορισμάτων" λειτουργεί με τον παραλογισμό του ονείρου. Οι μορφές διαλύονται η μία μέσα στην άλλη. Πρόσωπα αναδύονται μέσα από βράχους και κύματα. Η πλώρη ενός πλοίου γίνεται μάσκα με δόντια φάλαινας. Μια ολόκληρη πολιτεία κλείνεται μέσα στο σώμα του κήτους. Οι συνθέσεις χτίζονται σε στρώματα, όπως ακριβώς είναι γραμμένο και το βιβλίο του Μέλβιλ: η περιπέτεια, η θεολογία, η φιλοσοφία, η ανατομία και η κοσμολογία στοιβάζονται η μία πάνω στην άλλη. Το μάτι του θεατή αγωνιά να συλλάβει το νόημά τους την ώρα που ξύνει, θα έλεγε κανείς, ένα πολύτιμο παλίμψηστο.
Στο κέντρο αυτού του σύμπαντος βρίσκεται η αρχέγονη αναμέτρηση του ανθρώπου με τον εαυτό του. Συμπυκνώνεται στη φιγούρα της φάλαινας και κυρίως στο μάτι της, ένα βλέμμα που επανέρχεται ξανά και ξανά στα έργα. Το μάτι αυτό κοιτάζει τον άνθρωπο από ένα αβυσσαλέο βάθος χωρίς να σπλαχνίζεται το μέγα δέος του. Για τον Αχαάβ, η λευκή φάλαινα είναι ο τοίχος που πρέπει να διαπεράσει για να φτάσει σε ό,τι κρύβεται πίσω από τη "χάρτινη μάσκα" των φαινομένων. Ο Χριστοδούλου ζωγραφίζει ακριβώς αυτή την απόσταση: ένας μοναχικός καμακιστής σε μια βάρκα υψώνει το αδύναμο καμάκι του απέναντι σε έναν γκρίζο, αδιαπέραστο όγκο.
Η λευκότητα του κήτους, που για τον Μέλβιλ προκαλεί δέος και μόνο, γίνεται στα στορίσματα του ζωγράφου δίνη ενός κενού που ρουφάει στο κέντρο της καθετί ανθρώπινο. Το κενό αυτό είναι ταυτόχρονα ιερό σύμβολο και άβυσσος, μια "άχρωμη συνισταμένη όλων των χρωμάτων" που απειλεί να καταπιεί τον κόσμο. Εδώ βρίσκεται και ο αποκαλυπτικός τόνος της σειράς. Οι εικόνες δεν αφηγούνται μόνο ένα κυνήγι στη θάλασσα. Μιλούν για την ύβρη, για την αδυναμία της ανθρώπινης γνώσης και για το τίμημα της εμμονής να συλλάβουμε ό,τι μας ξεπερνά.
Ένας οραματιστής δημιουργός της γραφής και της εικόνας
Το ύφος του Χριστοδούλου φέρνει στον νου τον Γουίλιαμ Μπλέικ. Η συγγένεια βρίσκεται στις οραματικές μορφές και στις κυματιστές, σχεδόν ζωντανές γραμμές, αλλά εντοπίζεται και στον τρόπο που ο καλλιτέχνης ενώνει λόγο και εικόνα. Όπως ο Μπλέικ τύπωνε ο ίδιος τα "φωτισμένα" βιβλία του, έτσι και ο Χριστοδούλου σχεδίασε και τύπωσε στο ερασιτεχνικό του τυπογραφείο στον Βόλο τα δίπτυχα που συνοδεύουν αυτά τα στορίσματα. Σε αυτά, ένα απόσπασμα του Μέλβιλ, στη δική του μετάφραση, στοιχειοθετείται με γραμματοσειρές και σχεδιαστικά κοσμήματα που φιλοτέχνησε ο ίδιος. Κείμενο, μετάφραση, τυπογραφία και ζωγραφική πηγάζουν από το ίδιο χέρι. Μοιράζονται μια κοινή, επίμονη ανάγνωση.
Η εμπλοκή του με τον Μέλβιλ ξεκινά στις αρχές της δεκαετίας του 1980. Οι πρώτοι δίγλωσσοι τόμοι του Μόμπι-Ντικ κυκλοφόρησαν από τις εκδόσεις "Ζώδιο", που ίδρυσε ο ίδιος. Η πλήρης μετάφραση εκδόθηκε το 1992 από τις εκδόσεις Gutenberg και ακολούθησε ο πρώτος ογκώδης τόμος μιας πεντάτομης δίγλωσσης έκδοσης, που όμως δεν ολοκληρώθηκε.
Το 1997 συνδιοργάνωσε με τον καθηγητή Sanford E. Marovitz το πρώτο διεθνές συνέδριο της Melville Society of America στον Βόλο. Τα ζωγραφικά του σχόλια στο έργο του Μέλβιλ παρουσιάστηκαν σε πανεπιστήμια των Ηνωμένων Πολιτειών, όπως το Kent State University και το Northern Kentucky University.
Πληροφορίες:
- Λόφος Art Project, Βελβενδού 39, Κυψέλη
- Διάρκεια: 23 Οκτωβρίου – 15 Νοεμβρίου 2026. Εγκαίνια: 23 Οκτωβρίου στις 7μμ
- Ώρες λειτουργίας: Καθημερινά 6-9μμ εκτός Δευτέρας. Είσοδος ελεύθερη
Διαβάστε Επίσης
