Τη δημιουργία ενός εναλλακτικού μέλλοντος φαντάζεται το φεμινιστικό διακρατικό φεστιβάλ τέχνης, πολιτικής και πολιτισμού Transeuropa. Την τελευταία δεκαετία έχει προσελκύσει χιλιάδες επισκέπτες/τριες και ενεργούς συμμετέχοντες/ουσες, μέσα από μια αποκεντρωμένη δομή εκδηλώσεων σε περισσότερες από δώδεκα ευρωπαϊκές πόλεις, καθώς και μια κεντρική διοργάνωση μεγάλης εμβέλειας σε μία πόλη. Για την έκδοση του 2026, η Αθήνα αποτελεί την πόλη-επίκεντρο του Transeuropa, το οποίο θα πραγματοποιηθεί από τις 7 έως τις 11 Οκτωβρίου 2026 σε διαφορετικούς χώρους της πόλης, από το Eteron, Bios και το Cinobo Opera ως την Ακαδημία Πλάτωνα και το Λόφο του Φιλοπάππου.
Η Ségolène Pruvot, διευθύντρια του European Alternatives, οργανισμού που εργάζεται για την προώθηση της δημοκρατίας, της ισότητας και του πολιτισμού πέρα από τα όρια του έθνους-κράτους και του Transeuropa Festival μας μιλά για τους στόχους του φεστιβάλ και το πώς το κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο της Αθήνας ενημερώνει τη φετινή διοργάνωση, η οποία με τίτλο "Reclaiming the Cloud" μας καλεί να ξανασκεφτούμε τον αέρα, τον ψηφιακό χώρο και τα κοινά ως κοινόχρηστες επικράτειες πέρα από σύνορα. Επίσης, "ξεφυλλίζουμε” μαζί το πρόγραμμα του φεστιβάλ που περιλαμβάνει από πολιτικές συζητήσεις με συμμετοχή ακτιβιστών της δημοκρατίας μέχρι πικνίκ, πάρτι, και παιδικές εκδηλώσεις και συζητάμε κατά πόσο αντίστοιχες εκδηλώσεις "απολαυστικής μαχητικότητας” διατηρούν μια δυναμική παρέμβασης στους σκοτεινούς καιρούς.
Ένα σύνεφο αντίστασης και αλλαγής
Τι είναι το Transeuropa και πώς εξελίχθηκε μες στα χρόνια;
"Συγκεντρώνει καλλιτέχνες, ακτιβιστές, ερευνητές και πολίτες από όλη την Ευρώπη και πέραν αυτής, με σκοπό να ασχοληθούν με ζητήματα που δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν μόνο εντός των εθνικών συνόρων."
"Το TRANSEUROPA είναι ένα διακρατικό καλλιτεχνικό, πολιτιστικό και πολιτικό φεστιβάλ που διοργανώνεται από την οργάνωση European Alternatives από το 2007. Συγκεντρώνει καλλιτέχνες, ακτιβιστές, ερευνητές και πολίτες από όλη την Ευρώπη και πέραν αυτής, με σκοπό να ασχοληθούν με ζητήματα που δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν μόνο εντός των εθνικών συνόρων.
Το Φεστιβάλ συνδυάζει την κριτική σκέψη, την πολιτική ανάλυση, την καλλιτεχνική πρακτική και τη συλλογική δράση, δημιουργώντας χώρους για εξερεύνηση, όνειρα, φαντασία, δημιουργία συμμαχιών και συνάντηση, με στόχο να διαμορφώσουμε το μέλλον που επιθυμούμε. Το φεστιβάλ φέρνει κοντά ανθρώπους και προοπτικές που συχνά χωρίζονται από σύνορα, θεσμούς και καθιερωμένες μορφές εξουσίας, δημιουργώντας ευκαιρίες για συμμετοχή, οργάνωση και διαμόρφωση των αποφάσεων που επηρεάζουν τις ζωές μας. Σε όλο το πρόγραμμα, μας ενδιαφέρουν μορφές δημοκρατίας που είναι συμμετοχικές, φεμινιστικές και διακρατικές, καθώς και προοπτικές που αμφισβητούν τόσο τον ευρωκεντρισμό όσο και τον ανθρωποκεντρισμό.
Το πρόγραμμα του φεστιβάλ προσφέρει ένα μείγμα πρακτικών εργαστηρίων, εορταστικών εκδηλώσεων, συλλογικών στιγμών, συζητήσεων, συνελεύσεων και καλλιτεχνικών παρεμβάσεων που μπορούν να βιωθούν ως στοιχεία της από κοινού οικοδόμησης ενός άφθαρτου σύνεφου αντίστασης και αλλαγής, το οποίο ξέρει πώς να συνθέτει και να ανασυνθέτει τα στοιχεία του για να εξασφαλίσει τη διαρκή ύπαρξή του και τη δύναμή του."
Το Φεστιβάλ Transeuropa διοργανώνεται από την οργάνωση European Alternatives και συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ο στόχος του φεστιβάλ να προωθήσει την "αντίσταση και τη συλλογική φαντασία", δεδομένης της εξάρτησής του από τη χρηματοδότηση των θεσμικών οργάνων της ΕΕ, δεν περιορίζει εγγενώς τον προγραμματισμό σας;
"Δεν αντιμετωπίζουμε περιορισμούς όσον αφορά τα θέματα που πραγματευόμαστε ούτε όσον αφορά τη μορφή του φεστιβάλ. Οι πηγές χρηματοδότησης που υποστηρίζουν το φεστιβάλ ενδιαφέρονται για τη δημοκρατία, τα ανθρώπινα δικαιώματα και την ενεργό πολιτειότητα, ενώ η "European Alternatives", στο πλαίσιο του σκοπού της, εστιάζει στη διακρατική δημοκρατία. Είναι αλήθεια ότι η λήψη χρηματοδότησης από την ΕΕ δημιουργεί ορισμένους διοικητικούς περιορισμούς, αλλά αυτό είναι απολύτως δικαιολογημένο: πρόκειται για δημόσια χρηματοδότηση.
Θα έλεγα ότι ένας από τους κύριους περιορισμούς είναι γεωγραφικός, καθώς η χρηματοδότηση επικεντρώνεται κυρίως σε άτομα που διαμένουν και ζουν εντός των συνόρων της Ευρώπης. Ωστόσο, λαμβάνουμε επίσης χρηματοδότηση από ιδρύματα που είναι λιγότερο περιοριστικά από γεωγραφική άποψη και, ευτυχώς, στην Ευρώπη ζουν άνθρωποι από παντού, οπότε στην Αθήνα μπορούμε να φέρνουμε φωνές από την Αλβανία, τη Σερβία, την Τουρκία και την Τυνησία. Πολλές εκδηλώσεις του φεστιβάλ συνδιοργανώνονται και δημιουργούνται σε συνεργασία με οργανώσεις μεταναστών που εδρεύουν στην Αθήνα, κάτι που διευρύνει επίσης την οπτική μας."
"Δεν κάνουμε pink ή green-washing"
Σε ποιό βαθμό συμφωνείτε με τον ισχυρισμό ότι η θεσμική χρηματοδότηση τείνει συχνά να εξουδετερώνει τη ριζοσπαστική κριτική, μετατρέποντάς την σε πολιτιστικό κεφάλαιο; Πώς προσπαθείτε να αμφισβητήσετε τις δομικές ανισότητες του ευρωπαϊκού εγχειρήματος, αντί να τις νομιμοποιείτε;
"Όχι, δεν πιστεύω ότι η θεσμική χρηματοδότηση μετατρέπει αναγκαστικά τα πάντα σε "πολιτιστικό κεφάλαιο" και απομακρύνει τις δυνατότητες ριζοσπαστικής κριτικής και αντίστασης. Εναπόκειται σε εμάς τους πολίτες να διεκδικήσουμε τη χρήση των δημόσιων πόρων για ό,τι πιστεύουμε ότι πρέπει να γίνει, υποστηρίζοντας τις προσπάθειες δημιουργίας συμμαχιών πέρα από τα σύνορα, και να μην επιτρέψουμε τη χρήση αυτής της χρηματοδότησης με αρνητικούς τρόπους, για παράδειγμα για την υποστήριξη αντι-φυλετικών λόγων.
Το φεστιβάλ δεν έχει ποτέ αποφύγει να ασκήσει κριτική στην ευρωπαϊκή πολιτική: από τις επιθέσεις κατά της συμφωνίας για τη μετανάστευση, μέχρι την αποκάλυψη μορφών δημόσιας χρηματοδότησης που ενίοτε στηρίζουν ακροδεξιά και υπερσυντηρητικά κινήματα, από την αντίσταση στην άσκηση πολιτικών δικαιωμάτων στην Ευρώπη από μη πολίτες της ΕΕ μέχρι την έλλειψη θάρρους για την υπεράσπιση των δικαιωμάτων των LGBTQIA+, το φεστιβάλ θα έχει ριζοσπαστισμό. Δεν πρόκειται για pink ή green-washing”. Η οικοδόμηση συμμαχιών, το άνοιγμα χώρων για τη φαντασία, η ανάκτηση των κοινών αγαθών απαιτούν χρήματα· το θέμα, λοιπόν, είναι πώς τα χρησιμοποιούμε και τι μπορούμε να χτίσουμε στα κενά ανάμεσα στους περιορισμούς.
Στο Φεστιβάλ συμμετέχουν οργανώσεις Ρομά και φεμινιστικές οργανώσεις που υπερασπίζονται τα δικαιώματα των τρανς ατόμων, μικρότερες συλλογικότητες μεταναστών και μεμονωμένα άτομα, ακτιβιστές από χώρες στις οποίες ο ακτιβισμός υπέρ της δημοκρατίας, του περιβάλλοντος και της ισότητας των φύλων ποινικοποιείται.
Το πρόγραμμα του φεστιβάλ διαμορφώνεται σε συνεργασία με τους εταίρους και ευχαριστούμε όλους όσους αφιερώνουν χρόνο και ενέργεια για να συμμετάσχουν ως ομιλητές και συμμετέχοντες - κατά την επιλογή αυτών των partners, η European Alternatives προσπαθεί να διασφαλίσει ότι εκπροσωπούνται όσοι έχουν περιορισμένη πρόσβαση σε χρηματοδότηση και ότι τους παρέχεται ο χώρος να λάβουν το λόγο, να συνεργαστούν με άλλους, να εκφράσουν τις ανησυχίες τους και να δημιουργήσουν συμμαχίες. Στο Φεστιβάλ συμμετέχουν οργανώσεις Ρομά και φεμινιστικές οργανώσεις που υπερασπίζονται τα δικαιώματα των τρανς ατόμων, μικρότερες συλλογικότητες μεταναστών (ακόμη και αν δεν είναι επίσημα συσταθείσες) και μεμονωμένα άτομα, ακτιβιστές από χώρες στις οποίες ο ακτιβισμός υπέρ της δημοκρατίας, του περιβάλλοντος και της ισότητας των φύλων ποινικοποιείται, καθώς και άτομα που υπερασπίζονται παραμελημένες αυτόχθονες ομάδες. Φυσικά, η ισορροπία δυνάμεων δεν είναι τέλεια, αλλά η συμβολή μας συνίσταται στο να θέτουμε τους ανθρώπινους και οικονομικούς πόρους της European Alternatives στην υπηρεσία της δημιουργίας συμμαχιών που είναι χρήσιμες για όσους συμμετέχουν στο φεστιβάλ. "
Πώς επιλέξατε την Αθήνα και τους τοπικούς συνεργάτες σας για τη φετινή εκδήλωση; Πώς επηρεάζει το τοπικό κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο το πρόγραμμά σας;
Το ETERON θα αποτελέσει την έδρα του φεστιβάλ, έναν χώρο στον οποίο, καθ’ όλη τη διάρκεια αυτών των ημερών, θα διεξάγονται διάφορες δραστηριότητες.
"Η επιλογή της πόλης στην οποία πραγματοποιείται το φεστιβάλ είναι πάντα αποτέλεσμα της σύγκλισης διαφόρων παραγόντων: τα τελευταία χρόνια, η European Alternatives έχει συνεργαστεί σε αρκετές περιπτώσεις στην Αθήνα και την Ελλάδα με ένα ευρύ φάσμα οργανώσεων. Θέλαμε να συνεχίσουμε αυτό το έργο και να του δώσουμε μεγαλύτερη εμβέλεια.
Η επιλογή των τοπικών συνεργατών είναι θέμα αμοιβαίας αναγνώρισης. Το European Alternatives προσεγγίζει διάφορους πιθανούς συνεργάτες των οποίων το έργο, η προσέγγιση και οι τρόποι εργασίας συνάδουν με τους στόχους και την αποστολή του, ενώ, αντίστροφα, ορισμένες οργανώσεις και άτομα προσεγγίζουν εμάς. Στη συνέχεια, συναντιόμαστε, συζητάμε, εξετάζουμε πώς θα μπορούσαμε να συνεργαστούμε και τι θέλουμε να επιτύχουμε από κοινού. Το ETERON θα αποτελέσει την έδρα του φεστιβάλ, έναν χώρο στον οποίο, καθ’ όλη τη διάρκεια αυτών των ημερών, θα διεξάγονται διάφορες δραστηριότητες.
Και ναι, το κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο της Αθήνας, της Ελλάδας και, γενικότερα, της Ευρώπης διαμορφώνει πλήρως το πρόγραμμα. Το Φεστιβάλ δεν έχει σχεδιαστεί ως αντίδραση, αλλά ως μια όσο το δυνατόν πιο ουσιαστική χειρονομία σε ένα συγκεκριμένο πλαίσιο, σε μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή, χωρίς να χάνουμε από τα μάτια μας την ανάγκη να οικοδομήσουμε ισχυρές διακρατικές συμμαχίες για τη δημιουργία ενός εναλλακτικού μέλλοντος. Στο πρόγραμμα θα βρείτε συζητήσεις σχετικά με τον αντίκτυπο της τουριστικοποίησης και της βραχυχρόνιας μίσθωσης στην πόλη, ένα θέμα που όλοι όσοι συναντήσαμε το ανέφεραν ως μία από τις κύριες ανησυχίες στην Αθήνα αυτή τη στιγμή. Το ίδιο ισχύει και όσον αφορά τα πολιτικά δικαιώματα ψήφου των μεταναστών ή το ζήτημα της διερεύνησης των σιδηροδρομικών ατυχημάτων."
Για να πάμε στο φετινό σας θεμα, με ποιόν τρόπο "διεκδικείτε ξανά το σύννεφο";
"Μιλάμε για διάφορους τύπους "σύννεφων":
Τα φυσικά σύννεφα πάνω από τα κεφάλια μας, με τη ρύπανση, τον αέρα που αναπνέουμε.
Τα συμβολικά σύννεφα που συσσωρεύονται πάνω από τα κεφάλια μας, ιδίως με τις πολιτικές νίκες της ακροδεξιάς σε όλο τον κόσμο και τις διάφορες απειλές κατά των δικαιωμάτων των μειονοτήτων, της δημοκρατίας, ακόμη και της σωματικής ασφάλειας διαφόρων ομάδων.
Τα εικονικά σύννεφα, την άνοδο της τεχνολογίας και της τεχνητής νοημοσύνης στη ζωή μας.
Ο τρόπος με τον οποίο διεκδικούμε ξανά το(α) "σύννεφο(α)" είναι οικοδομώντας από κοινού μια κριτική κατανόηση του πλαισίου, των καταστάσεων, των απειλών και των ευκαιριών, ενεργοποιώντας συμμαχίες που μπορούν να συμβάλουν στην πολλαπλασιασμό μορφών αντίστασης και δράσης σε αυτό το πλαίσιο, και δημιουργώντας χώρους διαφυγής, διαφορετικών τρόπων προσέγγισης όλων αυτών, κινητοποιώντας διάφορες μορφές δράσης, από τις τέχνες έως τη διαλεκτική ανάλυση, από το να γλεντάμε μαζί έως την ουσιαστική εργασία πάνω σε κοινές δηλώσεις.
"Υπάρχουν διαφορετικοί τρόποι να βρεθούμε μαζί: κάποιοι για να μάθουμε ή να συζητήσουμε, άλλοι για να δημιουργήσουμε, να γιορτάσουμε, να διαμαρτυρηθούμε ή απλώς να περάσουμε χρόνο το ένα με τον άλλο."
Υπάρχουν διαφορετικοί τρόποι να βρεθούμε μαζί: κάποιοι για να μάθουμε ή να συζητήσουμε, άλλοι για να δημιουργήσουμε, να γιορτάσουμε, να διαμαρτυρηθούμε ή απλώς να περάσουμε χρόνο το ένα με τον άλλο. Όλοι αυτοί οι διαφορετικοί τρόποι συνύπαρξης συγκροτούν κάτι που μοιάζει περισσότερο με ένα σύννεφο: προσωρινό, διαρκώς μεταβαλλόμενο και αδύνατο να περιοριστεί σε έναν και μόνο τόπο. Το πρόγραμμα θέτει το ερώτημα πώς θα μπορούσαμε να διεκδικήσουμε ξανά και να καταλάβουμε το σύννεφο (ή τα σύννεφα): ως κοινό αγαθό, ως χώρο πολιτικής φαντασίας και ως μια επικράτεια που δεν ανήκει σε κανένα μεμονωμένο έθνος."
Στόχος του φεστιβάλ είναι η προστασία των κοινών αγαθών από την ιδιωτικοποίηση, τον αποκλεισμό και τον αυταρχικό έλεγχο, καθώς και η προώθηση νέων μορφών φροντίδας, αντίστασης και συλλογικής φαντασίας. Μπορείτε να μας δώσετε μερικά παραδείγματα για τους διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους προσπαθείτε να το επιτύχετε αυτό μέσω του προγράμματός σας στην Αθήνα;
"Σκοπός του Φεστιβάλ Transeuropa είναι να δημιουργεί γέφυρες ανάμεσα σε διαφορετικές μορφές δράσης, να ενεργοποιεί χώρους στους οποίους κινούνται και ζουν άνθρωποι των οποίων οι διαδρομές δεν διασταυρώνονται πάντα.
Θα ξεχώριζα:
Το Opening Party, μια στιγμή κατά την οποία μπορεί κανείς να βιώσει, σε συμπυκνωμένη μορφή, τι είναι το Φεστιβάλ. Ο χώρος θα μεταμορφωθεί σε μια διαδραστική και παιχνιδιώδη εξερεύνηση των θεματικών του φετινού Φεστιβάλ, με εγκαταστάσεις, παιχνίδια και συμμετοχικά έργα τέχνης, τα οποία θα συνυπάρχουν με παρεμβάσεις και performances. Θα υπάρχει ένα τραπέζι όπου οι επισκέπτες θα μπορούν να δημιουργήσουν το δικό τους άρωμα με την καθοδήγηση της τεχνητής νοημοσύνης, ενώ θα έχουν επίσης τη δυνατότητα να δοκιμάσουν τα μουσικά όργανα του humid organ του Martin Simpson, να μεταποιήσουν και να επαναχρησιμοποιήσουν tote bags μαζί με τους Deadzion & Tryfonas, μια συλλογικότητα μεταναστών με έδρα την Αθήνα, καθώς και να παρακολουθήσουν καλλιτεχνικές performances που διερευνούν τους ήχους και τα ραδιοκύματα. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει ακόμη ομιλίες των καλλιτέχνη James Bridle, της διευθύντριας του Ελληνικού Φόρουμ Μεταναστών Adla Shashati, του Τυνήσιου δημοσιογράφου του ανεξάρτητου περιοδικού Nawaat Sami Ben Gharbia και του νεαρού περιβαλλοντικού ακτιβιστή από την Ιταλία Domenico Dentici. Οι επισκέπτες θα μπορούν επίσης να κατασκευάσουν τον δικό τους χαρταετό, ο οποίος, ιδανικά, θα πετάξει από τον λόφο του Φιλοπάππου στο τέλος του Φεστιβάλ.
Η Συνέλευση για τα Ψηφιακά Σύνορα: μια συνέλευση πολιτών με θέμα τη μετανάστευση, τον έλεγχο των συνόρων και τις νέες τεχνολογίες. Η συνάντηση και η από κοινού συζήτηση, παρά τα γλωσσικά εμπόδια και με πραγματική δέσμευση για συν-δημιουργία και συμμετοχή, αποτελεί μία από τις μεθόδους που έχει αναπτύξει η οργάνωση "European Alternatives" για τη δημιουργία χώρων ενεργού δράσης, συνεργασίας και χάραξης διαδρομών για διακρατική δράση. Αυτή η συνέλευση αφορά την τεχνητή νοημοσύνη και τον έλεγχο των συνόρων, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο οι ζωές μας και εκείνων που διασχίζουν τα σύνορα παρακολουθούνται και εκτίθενται σε ακόμη μεγαλύτερους κινδύνους με τις νέες τεχνολογίες. Αυτό είναι καθοριστικό για την εξεύρεση χώρων για σε βάθος και τεκμηριωμένες συζητήσεις και διαβουλεύσεις σχετικά με μία από τις κύριες αλλαγές που υφίστανται οι ζωές μας. Η συνέλευση αυτή συν-οργανώνεται από τους εταίρους: Ελληνικό Φόρουμ Μεταναστών, Homo Digitalis, Ελληνικό Φόρουμ Προσφύγων, DigiCommons Conference, Ksenia Rybak, Forensic Architecture, Athens Comics Library, We are community, BauTopia, Ουγγρική Ένωση Πολιτικών Ελευθεριών, Arroz Estudios, Ίδρυμα Desiré, Iuridicum Remedium, make.org, και έχει σχεδιαστεί ως μέρος ενός ευρύτερου και διακρατικού συνόλου.
Το Open University: European Alternatives συνεργάζεται μακροπρόθεσμα με την Αυτόνομη Ακαδημία, η οποία διοργανώνει δραστηριότητες στην Ακαδημία Πλάτωνα. Πρόκειται για έναν χώρο όπου η γνώση βιώνεται και προσεγγίζεται εκτός των συνηθισμένων χώρων και μορφών, με διδάγματα από τις πρακτικές των αυτοχθόνων πληθυσμών. Η μέρα ξεκινά με Τσι Γκονγκ και πικνίκ, ακολουθούν συζητήσεις με συλλογικότητες γύρω από βιβλία για τη φροντίδα, ένα καλλιτεχνικό εργαστήριο και προβολή ταινίας στο πάρκο με θέμα τον περιβαλλοντικό ακτιβισμό στην Τουρκία.
Τη συνάντηση των ακτιβιστών της δημοκρατίας στο ETERON, στις 8 Οκτωβρίου, όπου θα έχουμε μια εκπληκτική συμμετοχή ακτιβιστών που κινητοποιούνται στους δρόμους ενάντια στα αντιφιλελεύθερα καθεστώτα στη Σερβία και την Αλβανία, καθώς και από τα φιλοπαλαιστινιακά κινήματα, στοχαστές και δημοσιογράφους από την Ελλάδα, την Ουγγαρία και την Ουκρανία. Μαζί θα εξετάσουν πώς μπορεί να υλοποιηθεί η διακρατική αλληλεγγύη τους επόμενους μήνες.
Την Κυριακή 11 του μήνα θα πραγματοποιηθεί ένα Community Brunch, στο επίκεντρο μιας ημέρας αφιερωμένης στη συνάντηση φεμινιστριών που αγωνίζονται ενάντια στον περιβαλλοντικό ρατσισμό, την κυβερνοπαρενόχληση και τα αντι-έμφυλα κινήματα, μαζί με ομάδες φεμινιστριών Ρομά και συγγραφείς που υπερασπίζονται τα δικαιώματα των τρανς ατόμων, όπως η Maud Royer, συγγραφέας του Tρανσφοβία, που κυκλοφορεί και στα ελληνικά. Το brunch θα αποτελέσει μια στιγμή συλλογικού αναστοχασμού και διατύπωσης προτάσεων για όσους και όσες έχουν παρακολουθήσει το Φεστιβάλ και θέλουν να συμβάλουν στη συζήτηση για το πώς μπορούμε να συνεχίσουμε να διεκδικούμε τα κοινά, να φανταζόμαστε εκ νέου το μέλλον και να επανασυνδέουμε τους επιμέρους αγώνες. Καθ’ όλη τη διάρκεια του Φεστιβάλ θα πραγματοποιούνται δραστηριότητες για παιδιά, ενώ θα υπάρχει και ειδικά διαμορφωμένος παιδικός χώρος. "
Οι χώροι τέχνης και οι πολιτιστικές πρωτοβουλίες έχουν συμβάλει στη διαδικασία του εξευγενισμού (gentrification) και της τουριστικοποίησης της Αθήνας, εκτοπίζοντας επισφαλείς κοινότητες, τις οποίες φεστιβάλ όπως το Transeuropa υποστηρίζουν ότι εκπροσωπούν. Πώς τοποθετείστε σε αυτή τη μάχη;
"Ο κόσμος της τέχνης αποτελείται, φυσικά, από πολύ διαφορετικούς ανθρώπους. Πρόκειται, ωστόσο, για μια σε μεγάλο βαθμό εμπορευματοποιημένη αγορά, στην οποία διακινούνται μεγάλα κεφάλαια. Είναι γνωστό ότι ο μηχανισμός του εξευγενισμού (και, κατ’ επέκταση, της τουριστικοποίησης) μπορεί αρχικά να κινηθεί μέσω της εγκατάστασης ανεξάρτητων και ριζοσπαστικών καλλιτεχνικών χώρων, οι οποίοι στη συνέχεια χρησιμοποιούνται από παράγοντες της αγοράς ως καταλύτες αλλαγής, για να εκτοπιστούν και οι ίδιοι μόλις αυξηθούν οι τιμές. Ωστόσο, δεν έχει νόημα να κατηγορούμε τους καλλιτέχνες για τη δουλειά τους και τον ρόλο τους σε αυτή τη διαδικασία, όταν στην πραγματικότητα πρόκειται για μια εργαλειοποίηση από έναν εξαιρετικά ανεπτυγμένο καπιταλιστικό μηχανισμό της αγοράς, ο οποίος έχει αποδειχθεί αρκετά ευέλικτος ώστε να αφομοιώνει κάθε πτυχή της ζωής μας.
Σε αυτή τη μάχη, το Φεστιβάλ τοποθετείται στο πλευρό όσων υφίστανται αυτές τις δυνάμεις της αγοράς, χωρίς απαραίτητα να διαθέτουν το βάρος και την ισχύ για να τις αντιμετωπίσουν. Δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για συνάντηση, ανταλλαγή και οικοδόμηση διακρατικών συμμαχιών, το Φεστιβάλ σχεδιάζεται ως μια στιγμή κατά την οποία οι άνθρωποι μπορούν να συγκεντρώσουν δυνάμεις, ώστε να συνεχίσουν τους αγώνες τους και να τους διευρύνουν."
Στην κριτική της Marina Vishmidt στις υποδομές της πολιτιστικής σφαίρας, σύμφωνα με την οποία μπορούν να μετατρέπουν τη διαφωνία και τη σύγκρουση σε κερδοσκοπική αξία και χωρική εκτόπιση, πώς διαχειρίζεστε την ένταση ανάμεσα στη διεκδίκηση των κοινών αγαθών και τη δραστηριοποίησή σας σε γειτονιές όπως ο Κεραμεικός;
"Ο αντίκτυπος του εξευγενισμού και της τουριστικοποίησης στον Κεραμεικό και, γενικότερα, στην Αθήνα μοιάζει ιδιαίτερα ανησυχητικός. Διαπιστώνουμε ότι είναι πολύ δύσκολο να βρεθούν χώροι που να είναι μεγάλοι, σχετικά εύχρηστοι, οικονομικά προσιτοί και να μην έχουν ήδη ταυτιστεί με διαδικασίες εξευγενισμού. Γνωρίζουμε ότι το Φεστιβάλ θα πραγματοποιηθεί, για ορισμένες εκδηλώσεις, σε τέτοιους χώρους. Η πρακτική μας βασίζεται στην αξιοποίηση των πόρων που μπορούμε να βρούμε, προκειμένου να δημιουργήσουμε υποδομές για την κοινωνική αλλαγή, αλλά και στην υπέρβαση των ορίων που τίθενται. Αυτό σημαίνει ότι κινούμαστε από τον δημόσιο χώρο σε μικρούς ανεξάρτητους χώρους, όπως το Red Jasper Cabaret, ενώ ταυτόχρονα καταλαμβάνουμε και πιο θεσμοθετημένους, εμπορευματοποιημένους χώρους."
Διαβάστε Επίσης
Δεδομένης της δέσμευσής σας για βιώσιμα δημιουργικά επαγγέλματα, πώς το μοντέλο του Φεστιβάλ αντιστέκεται έμπρακτα στην αναπαραγωγή της αόρατης και επισφαλούς εργασίας φροντίδας; Θα μπορούσατε να εξηγήσετε πώς οι πολιτικές σας για τις αμοιβές και την εργασία διαφέρουν ουσιαστικά από τα συνήθη εκμεταλλευτικά μοντέλα, ώστε να προστατεύονται οι "ευάλωτες" κοινότητες που αναφέρετε;
"Αυτό είναι πραγματικά το πιο δύσκολο κομμάτι της υπόθεσης, γιατί πάντα υπάρχει κάποιος που αμείβεται καλύτερα από κάποιον άλλον για τη δουλειά του. Στο πλαίσιο του European Alternatives, προσπαθούμε να διασφαλίζουμε μια δίκαιη πολιτική αμοιβών, ενώ ταυτόχρονα πρέπει να παραμένουμε "ανταγωνιστικοί" —που σε πολλές περιπτώσεις σημαίνει "φθηνοί" για υψηλή αποδοτικότητα— στην αναζήτηση χρηματοδότησης. Το Φεστιβάλ δεν διαθέτει τους πόρους για να αμείψει όλους και όλες, προσπαθεί όμως να διασφαλίσει ότι υποδέχεται τους ανθρώπους με τον κατάλληλο τρόπο και ότι μέρος της χρηματοδότησης κατευθύνεται σε ανθρώπους και οργανώσεις με λιγότερους διαθέσιμους πόρους."
Σε ορισμένα αγωνιστικά καλλιτεχνικά περιβάλλοντα εντείνεται η αμφισβήτηση της ικανότητας της τέχνης και του πολιτισμού να αλλάξουν νοοτροπίες και να ανακόψουν τις πολύ σκοτεινές κατευθύνσεις που παίρνει για ακόμη μία φορά η ανθρωπότητα. Μπορούμε να φανταστούμε νέες μορφές πολιτιστικής δράσης προς αυτή την κατεύθυνση;
"Τα ερωτήματα και η κριτική σκέψη δεν θα πρέπει να έχουν παραλυτικό αποτέλεσμα. Αν συμβαίνει αυτό, η μάχη έχει χαθεί. Πιστεύω πραγματικά ότι η αλληλεγγύη, η αμοιβαία κατανόηση και υποστήριξη, η περιέργεια, η διάθεση να σταματήσουμε και να κοιτάξουμε γύρω μας μπορούν να δημιουργήσουν τρόπους μέσα από τους οποίους οι κοινότητες θα συγκεντρώσουν τη δύναμη να αντισταθούν στις σκοτεινές διαδρομές που ανοίγονται μπροστά μας."
Έχουμε συχνά βιώσει πώς, σε συνεργασίες μεταξύ της κοινωνίας των πολιτών και της σύγχρονης τέχνης, ότι η δυναμική περιορίζεται σε μια αυτοαναφορική και αυτοϊκανοποιητική πρακτική και ότι η αντίσταση που προβάλλουν οι πιο προοδευτικές δυνάμεις του χώρου αφομοιώνεται και λειαίνεται από την ατζέντα των ισχυρών, καταλήγοντας σε μια ανώδυνη ρητορική. Το έχουμε δει να συμβαίνει, για παράδειγμα, με όρους όπως η "φροντίδα", οι οποίοι χρησιμοποιούνται για να συγκαλύψουν πολιτικές που καταπιέζουν αντί να ενδυναμώνουν τους πολλούς. Από την άλλη, διάφορα καλλιτεχνικά και μη καλλιτεχνικά εγχειρήματα αναζητούν εκείνες τις συνθήκες "απολαυστικά μαχητικής" ενδο-δράσης που μπορούν να προκύψουν όταν σώματα, έργα και ιδέες συναντιούνται. Πώς βλέπετε αυτές τις εντάσεις και πώς τις προσεγγίζετε;
"Πρέπει να αγκαλιάσουμε αυτές τις εντάσεις, να δουλέψουμε μαζί τους και να τις μετατρέψουμε σε κάτι γόνιμο."
Αναλυτικά το πρόγραμμα του Transeuropa στην Αθήνα.
Διαβάστε Επίσης
Διαβάστε Επίσης
