Ο Pedro de Senna μας μίλησε, με αφορμή τη συμμετοχή του στο SNF Nostos 2026 του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος, που φέτος θα γιορτάσει τα 30 χρόνια κοινωφελούς δράσης του ΙΣΝ. Ο Pedro θα συμμετάσχει στη συζήτηση "Βιώνοντας το μέλλον των μουσείων: Ο μετασχηματιστικός τους ρόλος στην κοινωνία" η οποία παρουσιάζεται σε συνεργασία με το Μουσείο Μπενάκη και συντονίζεται από την Σοφία Χανδακά, Επιμελήτρια του Τμήματος Πολιτισμών του Κόσμου στο Μουσείο Μπενάκη, Συνιδρύτρια του Διεθνούς Συνεδρίου CoMuseum.
Ο αλφαβητισμός του μέλλοντος (future literacy) είναι ένα επιστημονικό πεδίο που μπορεί για πολλούς να μην είναι ιδιαίτερα οικείο. Πώς θα το παρουσιάζατε εσείς σε ένα κοινό που δεν είναι εξοικειωμένο; O αλφαβητισμός του μέλλοντος είναι μια ικανότητα - όχι ένας τομέας καθαυτός. Είναι η ανθρώπινη ικανότητα να κατανοεί κανείς ότι υπάρχουν πολλαπλά πιθανά μέλλοντα και να χρησιμοποιεί συνειδητά αυτή την κατανόηση για να λαμβάνει καλύτερα ενημερωμένες αποφάσεις στο παρόν. Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι δεν πρόκειται για προβλέψεις - κανείς δεν γνωρίζει ποιο θα είναι το μέλλον. Έτσι, ο αλφαβητισμός του μέλλοντος βασίζεται σε δύο βασικές υποθέσεις: το μέλλον δεν υπάρχει (ή μάλλον δεν έχει συμβεί ακόμα), το μόνο που έχουμε είναι εικόνες – φαντασιώσεις – του μέλλοντος· και δεύτερον, οι πράξεις μας στο παρόν καθορίζονται όχι μόνο από το παρελθόν μας, αλλά και από τις εικόνες του μέλλοντος που έχουμε. Δηλαδή, παίρνουμε αποφάσεις σήμερα με βάση την εμπειρία μας από το παρελθόν, αλλά και τις ελπίδες, τους φόβους, τις προσδοκίες μας για το μέλλον. Αν συνδυάσουμε τις δύο αυτές υποθέσεις συνειδητοποιούμε πόσο σημαντικό είναι να εκτιμήσουμε πώς αυτές οι εικόνες του μέλλοντος σχηματίζονται στις καρδιές και τα μυαλά μας, σε ποιες υποθέσεις βασίζονται· και της επέκτασης της ικανότητάς μας να φανταζόμαστε εναλλακτικά μέλλοντα.
Μέρος της δουλειάς σας είναι το θέατρο και η performance. Με τι τρόπους συνδυάζετε την καλλιτεχνική δημιουργία με την επιστημονική πρακτική; Ανέφερα "καρδιές και μυαλά" στην προηγούμενη απάντηση, αλλά υπάρχει κάτι άλλο που το θέατρο και οι πρακτικές performance μπορούν να προσφέρουν μοναδικά στον τομέα των Future Studies: τα σώματα. Αυτό που μπορεί να κάνει η μέθοδος που χρησιμοποιώ, την οποία αποκαλώ "Performance for Futures", είναι να καλλιεργήσει έναν διαφορετικό τύπο φαντασίας: μια φαντασία που ενσωματώνεται, έτσι ώστε να μπορούν να αναδυθούν νέες προοπτικές. Έτσι, για παράδειγμα, μπορώ να χρησιμοποιήσω ασκήσεις εκπαίδευσης ηθοποιών που βοηθούν τους συμμετέχοντες σε ένα εργαστήριο να γίνουν εξ' ολοκλήρου χαρακτήρες και να δουν τον κόσμο μέσα από τα μάτια αυτών. Δεν πρόκειται για τη δημιουργία ενός θεατρικού έργου με προκαθορισμένες εικόνες του μέλλοντος, αλλά για το παιχνίδι ως μια διαδικασία που μπορεί να δημιουργήσει νέες εικόνες και ταυτόχρονα επιτρέπει να πειραματιστούμε με τα συναισθήματά μας για τις εικόνες αυτές.Ταξιδεύοντας προς την αντίθετη κατεύθυνση, στην θεατρική μου πρακτική έχω χρησιμοποιήσει τεχνικές και εργαλεία από τον κόσμο του μέλλοντος στην αίθουσα πρόβας. Ένα που μου αρέσει ιδιαίτερα ονομάζεται "Τρίγωνο του Μέλλοντος", όπου εξετάζουμε μια συγκεκριμένη κατάσταση και αναρωτιόμαστε: ποιο είναι το βάρος του παρελθόντος εδώ, ποια είναι η ώθηση του παρόντος και ποια η έλξη του μέλλοντος; Αναπτύχθηκε από έναν φουτουριστή που ονομάζεται Sohail Inayatullah και μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε περιβάλλοντα, όπου για παράδειγμα προσπαθούμε να αναπτύξουμε κάποια στρατηγική. Τοποθετώ έναν ηθοποιό στο κέντρο αυτού του τριγώνου και τον βάζω να πειραματιστεί σωματικά με αυτές τις δυνάμεις σε σχέση με τον χαρακτήρα του στη σκηνή που πρόκειται να παίξει.
Στα εργαστήρια και τα εκπαιδευτικά προγράμματα που οργανώνετε ή συμμετέχετε, πώς είναι η συνεργασία σας με τους νέους ανθρώπους; Μου αρέσει πάντα η οργάνωση να ξεκινά εσωτερικά: με αυτό εννοώ να τοποθετώ τον εαυτό μου σε μια θέση όπου παίζω και ανακαλύπτω και εγώ μαζί με τους συμμετέχοντες. Αυτό δεν οφείλεται σε κάποια ψεύτικη μετριοφροσύνη, αλλά σε δύο απλούς λόγους. Ο πρώτος είναι αποτελεί πιο αποτελεσματικός τρόπος να πείσω τους ανθρώπους να κάνουν τα -μερικές φορές παράξενα- πράγματα που τους ζητώ να κάνουν - όπως για παράδειγμα να δημιουργούν "αγάλματα του μέλλοντος" με το σώμα τους (μια τεχνική βασισμένη στο Θέατρο Εικόνων του Augusto Boal), αν δουν ότι συμμετέχω κι εγώ στο παιχνίδι. Ο δεύτερος είναι ότι, όπως είπα και πριν, κανείς δεν ξέρει ποιο θα είναι το μέλλον, οπότε σε πολύ βασικό επίπεδο έχω την ίδια άγνοια, και κάθε νέο εργαστήριο φέρνει πράγματι ένα νέο σύνολο ανακαλύψεων. Αυτό ισχύει εξίσου όταν συνεργάζομαι με νέους ανθρώπους όσο και όταν συνεργάζομαι με επιχειρηματικούς ηγέτες.
Ως ερευνητής και εκπαιδευτικός, πώς πιστεύετε ότι θα εμπλακούν στο μέλλον εκπαίδευση και τεχνητή νοημοσύνη; Είναι κάτι που μπορεί να αντιμετωπιστεί αισιόδοξα; Όπως ανέφερα δεν κάνω προβλέψεις. Και για πόσο μακρινό μέλλον μιλάμε; Είναι ένα πράγμα να φανταστούμε πώς θα είναι η επόμενη χρονιά, και εντελώς διαφορετικό να σκεφτόμαστε για 15, 100 χρόνια από τώρα. Αυτό που μπορώ να πω με σιγουριά είναι πως ό,τι και να συμβεί, δεν θα είναι ακριβώς όπως το φανταστήκαμε. Αλλά γενικά είμαι αισιόδοξος: δεν θα εργαζόμουν στην εκπαίδευση αν δεν είχα ελπίδα για το μέλλον.
Βάσει της εμπειρίας σας, των παρατηρήσεών σας, αλλά και των προσωπικών σας πεποιθήσεων, γιατί θεωρείτε ότι είναι σημαντικός -και ίσως και αναγκαίος- ο αλφαβητισμός του μέλλοντος στην εποχή μας; Επειδή ο κόσμος είναι περίπλοκος, ασταθής, αβέβαιος και γεμάτος ασάφεια. Ο αλφαβητισμός του μέλλοντος μας βοηθά να αντιληφθούμε αυτό το γεγονός, χωρίς να αναζητούμε μια μοναδική απάντηση για το πώς θα είναι το μέλλον. Ζούμε σε μια εποχή όπου υπάρχει μια κατανοητή επιθυμία για βεβαιότητα, αλλά αυτό οδηγεί σε ενιαία οράματα που τείνουν να "αποικίζουν το μέλλον" και κατασκευάζονται προς τον αποκλεισμό ολόκληρων ομάδων ανθρώπων και εις βάρος του πλανήτη. Μας υπενθυμίζει ότι είναι εντάξει να μην έχουμε όλες τις απαντήσεις. Μας προετοιμάζει να πλοηγηθούμε στο απροσδόκητο και να αντιμετωπίσουμε το άγνωστο και μας διδάσκει ότι αυτό είναι μόνο δυνατό μέσω της ποικιλομορφίας της συλλογικής μας φαντασίας.
Τι να περιμένουμε από τη συνάντηση που ετοιμάζετε για το SNF Nostos 2026; Ετοιμάζω για το κοινό μου να μάθει μαζί μου πώς ο αλφαβητισμός του μέλλοντος σχετίζεται με τα μουσεία (τα οποία οι άνθρωποι συνήθως συνδέουν με το παρελθόν). Μπορούν να αποτελέσουν καταπληκτικούς χώρους έμπνευσης, δημιουργικότητας και ανακάλυψης - όλα αυτά αποτελούν βασικές πτυχές της φαντασίας. Σκοπός μου είναι να προσκαλέσω το κοινό σε ένα μικρό ταξίδι στο χρόνο, να μεταφερθεί σε ένα φανταστικό μέλλον, να συνεισφέρει με τη φαντασία του στη διαδικασία, αλλάζοντας την οπτική που επικρατεί για το τι θα μπορούσε να είναι δυνατό - με άλλα λόγια: θέλω να γίνετε λίγο πιο μελλοντικά γραμματισμένοι!
Λίγα λόγια για τη δράση
Το Μουσείο Μπενάκη προσκαλεί το κοινό σε μια προοπτική διερεύνηση του μέλλοντος των μουσείων, τοποθετώντας τον πολιτισμό στο επίκεντρο του τρόπου με τον οποίο φανταζόμαστε, διαμορφώνουμε και κατοικούμε τους κόσμους που έρχονται. Τα μουσεία δεν είναι πλέον ουδέτεροι θεματοφύλακες της πολιτιστικής κληρονομιάς· είναι ενεργοί δρώντες φορείς που διαμορφώνουν τη συλλογική φαντασία, τις πολιτισμικές αξίες και τα κοινά μας μέλλοντα. Ως χώροι στοχασμού, πειραματισμού και μετασχηματισμού, βρίσκονται σε μοναδική θέση ώστε να υποστηρίζουν νέους τρόπους κατανόησης και ύπαρξης στον κόσμο. Αυτή η εμβληματική εκδήλωση, αντλώντας από το Διεθνές Συνέδριο CoMuseum ως τράπεζα ιδεών, προσφέρει μια διερεύνηση του μέλλοντος των μουσείων σε δύο μέρη: Συνδυάζει προσεγγίσεις από ειδικούς στη στρατηγική προόραση με ένα συντονισμένο, συμμετοχικό εργαστήριο που προσκαλεί τους συμμετέχοντες όχι μόνο να στοχαστούν το μέλλον, αλλά και να το βιώσουν και να το εξερευνήσουν συλλογικά.
Διαβάστε Επίσης
