Πόσο μπορεί να σε αλλάξει μια επίσκεψη στην Εθνική Πινακοθήκη;

«Χρώματα αγάπης και χρώματα βίας». Συμμετέχοντας σε μια διαφωτιστική ξενάγηση στην Εθνική Πινακοθήκη δυο μέρες πριν η βία εισβάλλει στις αίθουσές της.

Ξενάγηση στην Εθνική Πινακοθήκη

Χωρίς να ξέρω ότι δυο μέρες μετά θα γινόταν επίκαιρος με την απαράδεκτη εισβολή του βουλευτή της "Νίκης" Νίκου Παπαδόπουλου στην Εθνική Πινακοθήκη, ο αγαπημένος στίχος του Κωνσταντίνου Βήτα "Χρώματα αγάπης και χρώματα βίας" (από το τραγούδι "Ένα Κλεμμένο Ποδήλατο") μου τράβηξε το ενδιαφέρον για την ομώνυμη ξενάγηση της Εθνικής Πινακοθήκης, Σάββατο πρωί, ημέρα της Γυναίκας. Και κάπως έτσι βρέθηκα καθισμένη οκλαδόν κάτω από τον πίνακα του Νικόλαου Κουνελάκη (1929-1869) "Η Ανδρομέδα δεμένη στους Βράχους” να κοιτάζω το γυμνό σώμα της φυλακισμένης πριγκίπισσας της μυθολογίας που περίμενε να θυσιαστεί για να κατευνάσει το μένος του Ποσειδώνα.

Εθνική Πινακοθήκη
Κουνελάκης Νικόλαος (1829 - 1869) 
Η Ανδρομέδα δεμένη στους βράχους
Λάδι σε μουσαμά, 94 x 73 εκ.
Συλλογή Ιδρύματος Ε. Κουτλίδη
Αρ. Έργου:
Κ.853


Γύρω μου ευχάριστα μεγάλος αριθμός μαθητριών Λυκείου (και ένας μαθητής), οι περισσότερες από σχολείο της περιφέρειας που επισκέπτονταν την Αθήνα στο πλαίσιο εκδρομής και δήλωσαν ενδιαφέρον γι αυτό το ειδικά σχεδιασμένο για εφήβους πρόγραμμα, μία πρωτοβουλία της Εθνικής Πινακοθήκης σε συνεργασία με το Κέντρο Διοτίμα, με στόχο να αναδείξει, μέσω της διαδραστικής ξενάγησης σε έργα της συλλογής και εργαστήριο, ζητήματα που αφορούν τις αναπαραστάσεις του γυναικείου σώματος στο χώρο της τέχνης, τη συμβολική βία που αποκτά έμφυλο περιεχόμενο και τους εικαστικούς λόγους με τους οποίους επενδύεται διαχρονικά το γυναικείο σώμα.

Εθνική Πινακοθήκη
Ράλλης Θεόδωρος (1852 - 1909) 
Η λεία, πριν το 1906
Λάδι σε μουσαμά, 133 x 100 εκ.
Συλλογή Ιδρύματος Ε. Κουτλίδη
Αρ. Έργου:
Κ.712


Οι ιδιαίτερα εμπνευστικές ξεναγοί (Χριστίνα Μπότσου, Μουσειοπαιδαγωγός της Εθνικής Πινακοθήκης που είχε και την ιδέα και σχεδίασε την ξενάγηση, και Μαρίνα Τομαζάνη, Ιστορικός Τέχνης και Επιμελήτρια του μουσείου) και οι καίριες στις παρεμβάσεις τους 'Άννα Βουγιούκα (Κοινωνική επιστήμονας, Εμπειρογνώμονας σε ζητήματα φύλου και 
Κατερίνα Σεργίδου, Ερευνήτρια- Εκπαιδεύτρια φύλου και φεμινισμού, από το Κέντρο Διοτίμα), μας πρόσφεραν μια πολύ ξεχωριστή εμπειρία εστιάζοντας σε μόλις έξι έργα διαφορετικών καλλιτεχνών και εποχών της Εθνικής Πινακοθήκης που αποκαλύπτουν πολλά για τη γυναικεία αναπαράσταση και τα διαφορετικά βλέμματα όχι μόνο στους έφηβους αλλά και σε ένα εκπαιδευμένο κοινό. Άλλωστε, οι θεματικές ξεναγήσεις γενικότερα είναι ίσως ο πιο ουσιαστικός τρόπος να πλοηγηθούμε στη μόνιμη συλλογή ενός μουσείου χωρίς να χαθούμε ανάμεσα στα έργα, ειδικότερα με τη σημασία που αποκτά η εστίαση και η "αργή” επαφή με την τέχνη μέσα στη διάσπαση και την υπερπληροφορία της εποχής. 

Εθνική Πινακοθήκη
Λασκαρίδου Σοφία (1876 - 1965) 
Εμπρός στο τζάκι, 1910 - 1912
Λάδι σε μουσαμά, 100 x 81 εκ.
Κληροδότημα Σοφίας Λασκαρίδου
Αρ. Έργου:
Π.3507

Προσπαθώντας να ξεκλειδώσουν τους δύσκολους στη διάδραση έφηβους, πριν εστιάσουν στα έργα οι υπεύθυνες της ξενάγησης τους κάλεσαν να αναρωτηθούν γιατί όλοι οι καλλιτέχνες που απάντησαν ότι γνωρίζουν στη σχετική ερώτηση είναι άνδρες, τι ποσοστό έργων γυναικών καλλιτέχιδων εκτίθεται στη μόνιμη έκθεση (4,7% και μάλιστα αναμένεται σχετική "διόρθωση” τουλάχιστον στα έργα των τελευταίων δεκαετιών) αλλά και τι ποσοστό των γυμνών που απεικονίζονται σε αυτή είναι γυναικεία (93%, με την πλειοψηφία των ανδρικών να είναι σώματα παιδιών). Χωρίς εύκολες ερμηνείες και διδακτισμό, αναδύθηκαν ενδιαφέροντα συμπεράσματα για το ταξικό πλαίσιο κάθε εποχής, το ποιός δημιουργούσε τα έργα και για ποιόν όπως και το πώς βλέπουμε ένα έργο τέχνης και τον/ην δημουργό του τοποθετώντας το μέσα στο συγκείμενο της εποχής του αλλά και της δικής μας.

Διαβάστε Επίσης

Διαβάστε Επίσης

Εθνική Πινακοθήκη
Θεόφιλος (Χατζημιχαήλ) (1873 - 1934) 
Η ωραία Αδριάνα των Αθηνών, 1930
Αραιωμένο λάδι (;) σε μουσαμά, 92 x 43,7 εκ.
Αρ. Έργου:
Π.6829

Από το γυμνό στήθος της φυλακισμένης γυναίκας - "λείας” του Θεόδωρου Ράλλη στην "ωραία Αδριάνα των Αθηνών” του Θεόφιλου και την ανεμελιά του φύλου στους "Κολυμβητές κάτω από το νερό” της Μαρίας Φιλοπούλου, η ξενάγηση προκάλεσε διαφορετικά ερωτήματα και παρατηρήσεις για την ανδρική ματιά, το ποιός έχει πρόσβαση στην τέχνη, το πώς μαθαίνουμε να σεξουαλικοποιούμε ένα σώμα/ μια εικόνα, το πώς αναπαράγουμε βλέμματα και νοοτροπίες. Γιατί οι φεμινίστριες ζητούσαν "Ψωμί και Τριαντάφυλλα"; Γιατί είναι γυμνή η Ανδρομέδα; Τι κάνει τη Σοφία Λασκαρίδου, την πρώτη Ελληνίδα που περνά τις πόρτες της Ανώτατης Σχολής Καλών Τεχνών να ζωγραφίσει την εαυτή της γυμνή μπροστά στο τζάκι της; Ποιός ήταν ο Τσαρούχης και γιατί ζωγράφιζε ναύτες και έρωτες στη βεντάλια που χάρισε στη φίλη του ζωγράφο Λίλη Αρλιώτη; Και γιατί την εποχή εκείνη ένας πίνακας όπου εικονίζονται δύο ένστολοι να κοιτάζονται μπορούσε να προκαλέσει το Υπουργείο Πολιτισμού να επέμβει; Θα μπορούσε να είχε γίνει αυτό σήμερα; (Σε αντίθεση με το αυθόρμητο όχι των μαθητριών, και έχοντας παραστεί στο δικαστήριο ως μάρτυρας υπεράσπισης καλλιτέχνη που κατηγορούνταν για βλασφημία, ακούγοντας την ερώτηση σκεφτόμουν όλες τις φορές που εξακολουθούμε να βλέπουμε έργα να λογοκρίνονται ή να επιχειρείται να λογοκριθούν και ειδικότερα μέσω της ενορχηστρωμένης στρατηγικής κομμάτων όπως η "Νίκη” τα τελευταια χρόνια και να 'μαστε δυο μέρες μετά…)

Εθνική Πινακοθήκη
Τσαρούχης Γιάννης (1910 - 1989) 
Ναύτης και έρωτες (βεντάλια), 1943
Τέμπερα σε ξύλο, 16 x 32 εκ.
Δωρεά Καρόλου και Λίλης Αρλιώτη
Αρ. Έργου:
Π.5835

Φεύγοντας από την έκθεση ακόμη και να γνωρίζεις το πλαίσιο κάθε εποχής και να έχεις δει εκατοντάδες γυμνά περασμένων αιώνων, η αισθητικοποιημένη εξιδανίκευση του ροδαλού γυναικείου σώματος, σε βίαιες σκηνές όπως αυτές που απεικονίζει ο Κουνελάκης και ο Ράλλης, που δεν συνάδει με τα συναισθήματα που σου προκαλούν τα πρόσωπά των εικονιζόμενων γυναικών δεν μπορεί να μη σε ενοχλήσει και να σε κάνει να σκεφτείς πολλά για τον κύκλο του βλέμματος και της βίας που αυτός εμπεριέχει και σε μεγάλο βαθμό συνεχίζει να αναπαράγεται στις μέρες μας, στα σπίτια μας και στον δημόσιο λόγο.  

Εθνική Πινακοθήκη
Φιλοπούλου Μαρία (1964) 
Κολυμβητές κάτω από το νερό, 2020
Λάδι σε πανί, 130,3 x 197,3 εκ.
Δωρεά της καλλιτέχνιδας
Αρ. Έργου:
Π.13486

Μιλώντας ως κάποια που μια εκπαιδευτική επίσκεψη σε έκθεση σύγχρονης τέχνης έμελλε να καθορίσει την επαγγελματική της πορεία αλλά και τη ζωή της γενικότερα, γνωρίζω από πρώτο χέρι πόσο σημαντικό είναι να έχουν την ευκαιρία τα παιδιά και οι νέοι, απ’ όσο γίνεται πιο ευρύ ταξικό και κοινωνικό φάσμα, να έρχονται σε επαφή με την τέχνη και την καλλιέργεια της κριτικής σκέψης. Ακόμη και μία μαθήτρια να δει την εαυτή της διαφορετικά ή να φύγει ενδυναμωμένη από μια τέτοια διαδικασία είναι προς όφελος της κοινωνίας γενικότερα γι αυτό και αντίστοιχες δράσεις αξίζει να ενισχυθούν. Ειδικότερα όσο εξακολουθούν να υπάρχουν βουλευτές που εισβάλλουν σε εκθέσεις για να κατεβάσουν έργα που τους ενοχλούν και πρόσωπα με δημόσιο λόγο που παρότι καταδικάζουν την επίθεση καλούν τους υπεύθυνους της Πινακοθήκης να λογοδοτήσουν γιατί στην "ελληνοορθόδοξη Ελλάδα μας" δεν μπορούμε να πληρώνουμε για να βλέπουν τα παιδιά μας τέτοια έργα. Αλλά κυρίως όσο η πρόσβαση στην τέχνη και την κριτική σκέψη παραμένει ιδιαίτερα ταξική και τα βέλη εναντίον της δημοκρατίας πληθαίνουν επικίνδυνα. 

Διαβάστε Επίσης

Διαβάστε Επίσης

Διαβάστε Επίσης

Διαβάστε ακόμα

Τελευταία άρθρα Τέχνες

Οι "Ήχοι Σιωπής" είναι ένας διάλογος ανάμεσα στην ένταση, το χρώμα και τη σιωπή

Χρώματα και κινήσεις συγκρούονται, αφήνοντας ίχνη ενός εσώτερου ήχου κορύφωσης. Όταν όλα εξαντληθούν απομένει η σιωπή, όχι σαν κενό, αλλά ως κάθαρση.

ΓΡΑΦΕΙ: ATHINORAMA TEAM
17/11/2026

Η Αφροδίτη Παναγιωτάκου συνομιλεί στη Στέγη με την Bella Freud

Για την Bella Freud, η απλή ερώτηση "Μπορείς να μου πεις τι φοράς σήμερα;" λειτουργεί σαν πρίσμα που μπορεί να ανοίξει σχεδόν οποιαδήποτε συζήτηση.

Μια Νομπελίστρια γράφει για τη δικτατορία όπως κανείς άλλος

Επέτειος του Πολυτεχνείου σήμερα και διαβάζουμε τις Ανθρώπινες πράξεις της νομπελίστριας Χαν Γκανγκ, ένα από τα πιο σπαρακτικά βιβλία για τη δικτατορία, την καταστολή και τη μνήμη.

Γιατί δεν γνωρίζουμε τον Χρήστο Παπούλια όσο θα έπρεπε;

Με αφορμή την πολύ ενδιαφέρουσα έκθεση "Αδύναμα έργα. Η αρχιτεκτονική του Χρήστου Παπούλια και οι φίλοι του" στο Ίδρυμα Εικαστικών Τεχνών και Μουσικής Β. & Μ. Θεοχαράκη συζητάμε με τους επιμελητές για τη σημασία του έργου του για την μετατόπιση του βλέμματος και των προϋποθέσεων της συζήτησης.

"Ex Machina": Η νέα ατομική έκθεση ζωγραφικής του Άρη Γουρνιζάκη

Ο καλλιτέχνης παρουσιάζει στο ApArt Club House ένα εικαστικό ημερολόγιο αφιερωμένο στο πάθος του για τις μηχανές και την ελευθερία.

Πάρτυ στο Closer με αφορμή ένα βιβλίο για το σινεμά

Το βιβλίο "Μια αρχιτεκτονική του βλέμματος-Το κινηματογραφικό έργο του Βασίλη Μαζωμένου" του Βασίλη Γουδέλη γίνεται αφορμή για μια βραδιά με ποτό, μουσική και χορό.

Η έκθεση "Amentia Vlamentia" του Διονύση Καβαλλιεράτου στην γκαλερί Bernier/Eliades

Μέσα από σχέδια, γλυπτά και μια νέα ταινία μικρού μήκους, ο καλλιτέχνης καθρεφτίζει με καυστικό χιούμορ τη σύγχρονη κοινωνική πραγματικότητα.