Φωτo: Πάρις Ταβιτιάν © Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης
Παρατηρούμε με μια φίλη τα υπέροχα χρυσά κοσμήματα με τα οποία είναι στολισμένος από το κεφάλι ως τα δάχτυλα ο σκελετός της Νεικούς από τη Σίκινο (3ος αι. μ.Χ.) στην υποβλητικά φωτισμένη προθήκη της έκθεσης "Κυκλαδίτισσες: Άγνωστες ιστορίες γυναικών των Κυκλάδων" στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης. Δεν έχουμε ακόμη αντιληφθεί ότι δεν βρισκόμαστε σε κάποια ενότητα σχετική με την ένδυση, π.χ. αλλά σε αυτήν που αφορά τη βία. Η εν λόγω Νεικώ, μια "δαιμονισμένη" της Ρωμαϊκής περιόδου φέρει στο σώμα της τα σημάδια του άγριου βασανισμού της στη διάρκεια εξορκισμού, όπως διαβάζουμε στα συνοδευτικά κείμενα. Αυτοί που την έθαψαν, ωστόσο, φρόντισαν να τη στολίσουν με πλούσια κτερίσματα, ενδείξεις, πιθανώς, των ενοχών τους μπρος στο μέγεθος της βίας.
Αρχαιολογική Συλλογή Σικίνου
Φωτo. Πάρις Ταβιτιάν © Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης
"Μα υπήρχε έμφυλη βία, όπως την εννοούμε σήμερα, στην αρχαιότητα;" αντιλέγει ένας άνδρας της παρέας διαβάζοντας την περιγραφή ενός σφραγιδόλιθου από τα τέλη του 8ου-αρχές 7ου αιώνα π.Χ. παρότι το σηκωμένο χέρι της ανδρικής μορφής και το ανοιχτό στόμα μοιάζει να επιβεβαιώνει τους/ις αρχαιολόγους. Η ιστορία της Αμβροσίας (της τροφού του Διονύσου, που μεταμορφώθηκε από τον θεό σε κλήμα για να γλιτώσει από τις σεξουαλικές διαθέσεις του Θράκα βασιλιά Λυκούργου που κραδαίνει τον πέλεκυ και ετοιμάζεται να τη σκοτώσει), την οποία μοιράζεται μαζί μας η αφήγηση της έκθεσης "Κυκλαδίτισσες", είναι μια μόνο από τις πολλές εικόνες εκμετάλλευσης και βίας κατά των γυναικών που έχουν κανονικοποιηθεί ήδη από τη μυθολογία. Και έχει σημασία, ανεξαρτήτως του πώς λεγόταν ή γινόταν αντιληπτή τότε η εν λόγω βία, και τοποθετώντας την, βέβαια, στο ευρύτερο συγκείμενο της εποχής, να την κατονομάζουμε και να την αναδεικνύουμε.
Ρήνεια, Νεκρόπολη – Αρχαιολογικό Μουσείο Μυκόνου, ΜΜ 44
Το αν αφαιρεί κάτι από την απόλαυση της επαφής με ένα μυθολογικό κείμενο ή με ένα αρχαιολογικό εύρημα η γνώση ότι ορισμένες από τις πρακτικές της εποχής είναι σήμερα καταδικαστέες, είναι ήσσονος σημασίας, άσε που ούτως ή άλλως διαφορετικά είναι σήμερα και τα "μάτια" και τα "αυτιά" των παιδιών, όπως άλλωστε και τα δικά μας όπως κι αν διδαχθήκαμε, ή βιώσαμε, την ιστορία. Ίσα ίσα που μέσα από τόσο καλοστημένες εκθέσεις, όπως οι "Κυκλαδίτισσες", που μετά και από την περσινή "Χαιρώνεια", μας έχει συνηθίσει το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, τόσο εμείς όσο και οι μικρότεροι/ες φεύγουμε με πολύ περισσότερες γνώσεις, εικόνες και τροφή για σκέψη και συζήτηση απ’ ότι όταν μας έσερναν ή αργότερα σέρναμε τον/την εαυτόή μας σε μακροσκελείς παραθέσεις αρχαίων αντικειμένων που καλούμασταν να θαυμάσουμε αυταπόδεικτα με κάποια οικουμενική αίσθηση του ωραίου ή του θαυμαστού.
Γιατί έστω και ένας/μία από εμάς, μικρότερος/η ή μεγαλύτερος/η, να φύγει γνωρίζοντας ότι στις κοινωνίες των αρχαίων Κυκλάδων οι έννοιες του φύλου και της ταυτότητας ήταν πιο ρευστές, ότι υπήρχαν "μετανάστες" ή τι σημασία έπαιζε η τάξη στη ζωή των γυναικών, είναι κέρδος για την κοινωνία. Η μαζική κουλτούρα, και στην Ελλάδα η επαφή μας με την αρχαιότητα μπορεί κατά ένα τρόπο να νοηθεί και ως τέτοια, ειδικότερα με τον τρόπο που διδασκόμαστε να φαντασιωνόμαστε ότι λίγο ή πολύ μας ανήκει, υπόκειται φυσικά σε μεγάλο βαθμό στις ανάγκες του εκάστοτε συστήματος. Την ίδια στιγμή όμως, και ειδικά γι αυτό, έχει σημασία να συνεχίσουμε τη μάχη για τις καρδιές και τον νου των ανθρώπων που μπορεί να παίξει ο πολιτισμός στην κατεύθυνση μιας πιο δημοκρατικής κοινωνίας ειδικότερα σήμερα.
Διαβάστε Επίσης
Διαβάστε Επίσης
