"2291": Μια ποιητική ανάγνωση συνδέει τη Θεσσαλονίκη με τη Μικρασιατική Καταστροφή

Το διατομεακό project του εικαστικού θα παρουσιαστεί στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης και πλαισιώνεται από ένα πρόγραμμα εργαστηρίων, καθώς και μια ημερίδα με συνδιοργανωτή το Πανεπιστήμιο του Kingston.

Βασίλης Μπαλάσκας

Το "2291" της ERGON-CULTURE είναι ένα διατομεακό project του Βασίλη Μπαλάσκα το οποίο επιχειρεί μία ποιητική ανάγνωση της επετείου της Μικρασιατικής Καταστροφής. Κεντρικός άξονας είναι μία νέα εγκατάσταση neon μεγάλων διαστάσεων, που αποτελείται από τις φράσεις THERE IS NO SEA WITHOUT A LAND ("Δεν υπάρχει θάλασσα χωρίς στεριά") και THERE IS NO LAND WITHOUT A SEA ("Δεν υπάρχει στεριά χωρίς θάλασσα"). Το έργο προτείνει μία περισσότερο στοχαστική ή ακόμα και αισιόδοξη προσέγγιση του ιστορικού τραύματος και πλαισιώνεται από δίγλωσση έκδοση, δύο δράσεις-εργαστήρια, συμβουλευτική υποστήριξη, ιστότοπο και διεθνή ημερίδα με συνδιοργανωτή το Πανεπιστήμιο του Kingston (Λονδίνο). Μέσω του project, το 2291 καθίσταται μία φανταστική χρονολογία που αναφέρεται όχι μόνο στον οικουμενικό και διαχρονικό χαρακτήρα των προσφυγικών καταστροφών, αλλά και στην ελπίδα αυτές να εκλείψουν νωρίτερα παρά αργότερα. Η παραγωγή πραγματοποιείται στο πλαίσιο του προγράμματος 2022, του θεσμού "Όλη η Ελλάδα ένας Πολιτισμός” του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού. 

Μέσα από την αντιστροφή των ψηφίων της χρονολογίας της Μικρασιατικής Καταστροφής (1922), ο Μπαλάσκας καλεί το ελληνικό αλλά και διεθνές κοινό να τοποθετήσει τα γεγονότα της Καταστροφής, καθώς και όσα οδήγησαν σε αυτήν και όσα ακολούθησαν, μέσα σε ένα ιστορικό πλαίσιο διαρκούς μεταβολής όπως αυτό που κατεξοχήν χαρακτηρίζει την ελληνική ιστορία και την περιοχή της Μεσογείου.

Η εγκατάσταση νέον στον προαύλιο χώρο του Αρχαιολογικού Μουσείου της Θεσσαλονίκης δημιουργεί έναν μεταβαλλόμενο δημόσιο χώρο, καθώς αυτός κινείται διαρκώς μεταξύ φωτός και σκότους. Αυτό συμβαίνει όχι μόνο μέσω της διαδοχής ημέρας και νύχτας, αλλά και μέσα από την 24ωρη κυκλική εναλλαγή της φωτιζόμενης φράσης της εγκατάστασης, που συμβαίνει τα μεσάνυχτα της κάθε ημέρας: THERE IS NO SEA WITHOUT A LAND ("Δεν υπάρχει θάλασσα χωρίς στεριά") και THERE IS NO LAND WITHOUT A SEA ("Δεν υπάρχει στεριά χωρίς θάλασσα").

Ο καλλιτέχνης εμπνέεται από τις προσωπικές μνήμες του παππού του, Μιχαήλ Ορφανίδη, ο οποίος ήταν 11 ετών κατά την Καταστροφή της Σμύρνης και διέφυγε μαζί με χιλιάδες άλλους Έλληνες προς τη μητέρα-πατρίδα μέσω της Χίου. Μέσα από τον τίτλο του έργου, ο Μπαλάσκας συνδέει την καλλιτεχνική του οπτική πάνω στη Μικρασιατική Καταστροφή με τις περιγραφές του παππού του που αφορούσαν το μέλλον: την προσμονή του σωτήριου ταξιδιού, την ελπίδα της άφιξης και, μετέπειτα, την ακλόνητη πίστη στην οικοδόμηση ενός καλύτερου μέλλοντος για τον ίδιο, την οικογένειά του και τη χώρα του.

Η σύγχρονη ιστορία της Θεσσαλονίκης είναι συνυφασμένη με τη Μικρασιατική Καταστροφή – από τη φιλοξενία του στρατηγείου της Μικρασιατικής Εκστρατείας μέχρι τον Μάρτιο του 1920, έως την υποδοχή χιλιάδων προσφύγων αμέσως μετά την Καταστροφή και στα χρόνια που ακολούθησαν. Η νέα αυτή πραγματικότητα δημιούργησε πολλαπλές προκλήσεις για την πόλη, αλλά ταυτόχρονα εμπλούτισε τον κοσμοπολίτικο χαρακτήρα που η Θεσσαλονίκη είχε για ένα μεγάλο κομμάτι της ιστορίας της. Επιπλέον, ως απότοκος του Πρώτου Παγκόσμιου Πολέμου, η Καταστροφή σηματοδοτεί το τέλος ενός ευρύτερου κύκλου εξελίξεων που ξεκίνησαν με τους Βαλκανικούς Πολέμους (1912-1913) και είδαν την Ελλάδα να εξαπλώνεται, θέτοντας έτσι τις βάσεις του σημερινού ελληνικού κράτους.

Η εγκατάσταση νέον παρουσιάζει δύο φράσεις αξιωματικές και "αυταπόδεικτες", οι οποίες σε συνδυασμό δημιουργούν μία αίσθηση επανάληψης και πλεονασμού: φυσικά και δεν υπάρχει καμία θάλασσα χωρίς στεριά, καθώς αντίστοιχα και καμία στεριά χωρίς θάλασσα. Αυτή η διαπίστωση αφορά όχι μόνον το παρόν, αλλά και το παρελθόν, καθώς επίσης και το μέλλον. Μέσα από αυτήν την ποιητική και "οξύμωρη" χρήση της γλώσσας, η εγκατάσταση τονίζει τόσο το ευμετάβλητο της ιστορίας, όσο και τις εγγενείς αντιφάσεις των συναισθημάτων που χαρακτηρίζουν κάθε είδους μετανάστευση, είτε αυτή βρίσκεται στην αρχή της (στο σημείο αναχώρησης / στο χαμένο σπίτι), είτε στο τέλος της (στο σημείο άφιξης / στο νέο σπίτι).

Οι αντιφάσεις αυτές καθίστανται ιδιαίτερα επίκαιρες με δεδομένες τις υπαρξιακές απειλές που καλείται να αντιμετωπίσει σήμερα η Ελλάδα, αλλά και ολόκληρη η ανθρωπότητα – από την επανεμφάνιση του κινδύνου μίας περιφερειακής ή και παγκόσμιας πολεμικής σύρραξης με ανυπολόγιστες ανθρωπιστικές καταστροφές, μέχρι την κλιματική αλλαγή και τις βίαιες μετακινήσεις πληθυσμών που ήδη αυτή επιφέρει. Στην περίπτωση του "2291”, οι "κύκλοι της Ιστορίας" αποτελούν όχι απλώς ένα σχήμα λόγου, αλλά μια εμφατική υπενθύμιση ότι κάθε δράση ακολουθείται από μία αντίδραση, όπως επίσης και ότι αυτοί οι "κύκλοι" μπορούν να αποκτήσουν διαφορετικές αναγνώσεις και χρησιμότητα ανάλογα με τη χρονική απόσταση που έχουμε από αυτούς.

Αναλυτικά το πρόγραμμα παρουσίασης του πρότζεκτ:
Έναρξη Παρουσίασης: 20 - 21 Ιουλίου - Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης
Εικαστική εγκατάσταση: έως 15 Σεπτεμβρίου
20 Ιουλίου, Τετάρτη, 8-10 μ.μ.: Εγκαίνια- Αποκαλυπτήρια Εικαστικής Εγκατάστασης
21 Ιουλίου, Πέμπτη, 9-10 μ.μ.: Παρουσίαση Εικαστικής Εγκατάστασης

Το πρότζεκτ "2291" συνοδεύεται από δύο δράσεις-εργαστήρια από τον Βασίλη Μπαλάσκα, που θα πραγματοποιηθούν στις 21 και 22 Ιουλίου στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης (11:00-13:00). Μέσα από τις δύο δράσεις, ο καλλιτέχνης θα αναλύσει την εγκατάσταση που εκθέτει στον προαύλιο χώρο του Μουσείου και τη σχέση της με προηγούμενα έργα του, συνδέοντας παράλληλα την αφήγησή του με επιλεγμένα αρχαιολογικά εκθέματα που αφορούν τον πόλεμο, τη θάλασσα και την μετανάστευση.

Με αυτόν τον τρόπο, ο Μπαλάσκας θα προσφέρει ένα εναλλακτικό είδος ξενάγησης τόσο σε ένα έργο σύγχρονης τέχνης όσο και σε μία αρχαιολογική συλλογή. Η δράση θα ολοκληρωθεί ζητώντας από τους συμμετέχοντες να προσφέρουν τη δική τους οπτική πάνω στην επέτειο της Μικρασιατικής Καταστροφής (1922) και στα ευρύτερα ζητήματα που θίγει το πρότζεκτ "2291", μέσα από το συνδυασμό γλώσσας και εικόνας. Η πρώτη δράση, την Πέμπτη 21 Ιουλίου, απευθύνεται σε νέους και εφήβους με ενδιαφέρον για τη σύγχρονη καλλιτεχνική δημιουργία σε όλες τις μορφές της, συμπεριλαμβανομένων και νέων σπουδαστών σε καλλιτεχνικά πεδία-επαγγέλματα. Η δεύτερη δράση, την Παρασκευή 22 Ιουλίου, απευθύνεται σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας (65+), τα οποία επιθυμούν να αποκτήσουν μία διαφορετική οπτική πάνω στη συνέχεια ιστορίας και τέχνης, ερχόμενοι παράλληλα σε επαφή με την οπτική των νεότερων γενεών.

Η προεγγραφή στα εργαστήρια είναι υποχρεωτική στο ergonculture@gmail.com.

Αναλυτικές πληροφορίες και προκρατήσεις θέσεων για την παρουασίαση της εγκατάστασης στο digitalculture.gov.gr.

Διαβάστε Επίσης

Διαβάστε ακόμα

Τελευταία άρθρα Τέχνες

Νεάπολη: Το πρότζεκτ που μας επανασυστήνει μία ιστορική αθηναϊκή συνοικία

Η έκθεση "Νεάπολις, κοιτίς αμεριμνησίας και νεότητος" εγκαινιάζεται τον Μάρτιο στην γκαλερί της Ελληνοαμερικανικής Ένωσης.

ΓΡΑΦΕΙ: ATHINORAMA TEAM
27/02/2024

Μια ανοιχτή συζήτηση για την πυρηνική ενέργεια στο Tavros

Η συζήτηση θα πραγματοποιηθεί στο πλαίσιο της έκθεσης "…that creeps from the earth", η οποία αφορά τη σχέση του ανθρώπου με την πυρηνική ενέργεια και τις επιπτώσεις της σε περιβάλλον και κοινότητες.

"Kifissos": Η Κατερίνα Μπότσαρη και ο Karl Heinz Jeron γεφυρώνουν το χάσμα μεταξύ φύσης και αστικού σχεδιασμού

Αυτή η οπτικοακουστική εγκατάσταση έχει σκοπό να ανοίξει μια συζήτηση καθώς και προσωπικό αναστοχασμό γύρω από την κατάσταση του κατοικημένου χώρου και τι αυτός αποκαλύπτει στην ανθρωπότητα.

Το "1984" του Τζορτζ Όργουελ εξερευνά μια ομάδα χαρακτών στο ETCH INK

Η έκθεση "Σχέδιο Απόδρασης 1984/2024" διοργανώνεται από το Κέντρο Χαρακτικής Αθηνών.

Το Young Book Designers Award 2024 περιμένει τις προτάσεις σας

Ο θεσμός που ξεκίνησε το 2022 επιστρέφει και καλεί νέους σχεδιαστές βιβλίων να υποβάλλουν τα έργα τους.

"CUTE": Μια έκθεση στο Λονδίνο που εξερευνά την ακαταμάχητη άνοδο της γλυκύτητας

Απ’ τη διαχρονική Hello Kitty μέχρι τα σκοτεινά mixed-media παραμύθια, κι απ’ την οικολογία στον καπιταλισμό, το "Somerset House" του Λονδίνου διερευνά τη σύνθετη δύναμη της χαριτωμενιάς -και το πώς συνδέεται με τις σύγχρονες υπαρξιακές μας αναζητήσεις.

PCAI και ΕΜΣΤ διερευνούν την έννοια της ταυτότητας μέσα σε σύγχρονους κήπους-καταφύγια

Μια εκδήλωση με αφορμή την έκδοση "Sheltered Gardens", βασισμένη στην ομότιτλη έκθεση που το PCAI παρουσίασε το 2022 στον Βοτανικό Κήπο Διομήδους.