©Caio_Lirio
Στην παράσταση "A Trial", η Κριστιάν Ζαταΐ επισκέπτεται τον "Εχθρό του λαού" του Χένρικ ΄Ίψεν, για να μεταφέρει τον πρωταγωνιστή του, τον γιατρό Τόμας Στόκμαν, ενώπιον ενός σύγχρονου δικαστηρίου. Εκεί, το σημερινό κοινό καλείται να αποφανθεί αν ο άνθρωπος που αποκάλυψε πως τα ιαματικά λουτρά της πόλης είναι μολυσμένα υπήρξε τελικά υπερασπιστής του δημόσιου συμφέροντος ή, όπως χαρακτηρίστηκε, "εχθρός του λαού".
Η Βραζιλιάνα σκηνοθέτρια αξιοποιεί ένα έργο, οι προβληματισμοί του οποίου αποδεικνύονται εντυπωσιακά επίκαιροι (όπως είχαμε την ευκαιρία να διαπιστώσουμε πρόσφατα και χάρη στην παράσταση του Τόμας Οστερμάιερ), ως αφετηρία για μια διαδραστική παράσταση που συνδυάζει τη δυναμική ενός δικαστικού δράματος με τον έντονο πολιτικό προβληματισμό. ΄Έντεκα θεατές επιλέγονται σε κάθε παράσταση για να συγκροτήσουν το σώμα των ενόρκων, έχοντας τη δυνατότητα να υποβάλουν ερωτήσεις στους μάρτυρες και να αποφασίσουν την τελική ετυμηγορία. Παράλληλα, ένας/μία διαφορετικός/ή ηθοποιός από τη χώρα όπου παρουσιάζεται κάθε φορά το έργο λειτουργεί ως διαμεσολαβητής ανάμεσα στους ενόρκους και στη σκηνική δράση.
Ωστόσο, η σημασία της παράστασης δεν εξαντλείται σε αυτό το διαδραστικό σχήμα ούτε στην απουσία μιας προκαθορισμένης κατάληξης. Μέσα από την αναπαράσταση μιας κανονικής δίκης, με καταθέσεις μαρτύρων, αποδεικτικά στοιχεία και αντιπαράθεση κατηγορίας και υπεράσπισης, οικοδομείται ένα πολυεπίπεδο πολιτικό και κοινωνικό ερώτημα. Το βασικό διακύβευμα που θέτει ο Στόκμαν -αν το συλλογικό καλό και η προστασία της δημόσιας υγείας οφείλουν να υπερισχύουν του οικονομικού κέρδους- λειτουργεί ως αφετηρία για μια σειρά από ευρύτερους προβληματισμούς.
Καθώς η διαδικασία της δίκης εξελίσσεται, η υπόθεση της μόλυνσης των λουτρών αποκτά περισσότερες διαστάσεις. Αναδεικνύονται οι ταξικές ανισότητες μιας κοινωνίας που εξαρτά την οικονομική της επιβίωση από έναν μηχανισμό που τελικά την απειλεί, η ευθύνη της πολιτικής εξουσίας απέναντι στους πολίτες, ζητήματα δημόσιας υγείας αλλά και η οικολογική διάσταση μιας κρίσης που δεν περιορίζεται στα όρια της μυθοπλασίας. Ταυτόχρονα, η Ζαταΐ θολώνει διαρκώς τα όρια ανάμεσα στο θέατρο και την πραγματικότητα. Η ζωντανή σκηνική δράση συνυπάρχει με κινηματογραφημένο υλικό, ενώ στη δραματουργία παρεμβάλλονται σύγχρονες αναφορές: οι παραλληλισμοί με τη διαχείριση της πανδημίας του Covid-19 και τους κυβερνητικούς χειρισμούς στη Βραζιλία ενισχύουν τη λειτουργία της παράστασης ως σχολίου για το σήμερα.
Με το πρόσχημα αυτού του διαδραστικού δικαστικού δράματος, η Ζαταΐ καταφέρνει ουσιαστικά να στήσει ένα μάθημα δημοκρατίας. Η παράσταση δεν κατευθύνει το κοινό προς μια συγκεκριμένη ετυμηγορία, αντίθετα, καλεί τους θεατές να αναμετρηθούν με την πολυπλοκότητα των επιχειρημάτων και να αναλάβουν οι ίδιοι την ευθύνη της κρίσης τους, σε μια διαδικασία που μετατρέπει τη θεατρική εμπειρία σε άσκηση πολιτικής και κριτικής σκέψης.
Το ερώτημα που γεννάται είναι αν τελικά βγαίνει κερδισμένο και το ίδιο το θέατρο. Σε μεγάλο βαθμό η απάντηση είναι θετική, χάρη και στις ερμηνείες, με κορυφαία εκείνη του Βάγκνερ Μόουρα στον ρόλο του Τόμας Στόκμαν, ο οποίος επίσης συνυπογράφει το κείμενο μαζί με τη Ζαταΐ. Παράλληλα, η σκηνοθέτρια κατορθώνει να ενσωματώσει τα ιδεολογικά και πολιτικά διακυβεύματα, χωρίς να διολισθαίνει σε διδακτισμό ή εύκολη καταγγελία.
Διαβάστε Επίσης
Εκεί όπου η παράσταση χάνει μέρος της δύναμής της είναι στο ρυθμό της. Η εξέλιξη της δίκης σε πραγματικό χρόνο, σε συνδυασμό με τη διαδοχική διερμηνεία από τα αγγλικά στα ελληνικά, επιβραδύνει σημαντικά τη δράση. Υπάρχουν στιγμές όπου τα ίδια επιχειρήματα επαναλαμβάνονται, με αποτέλεσμα η σχεδόν δυόμισι ωρών διάρκεια να μη δικαιολογείται, δοκιμάζοντας την αντοχή του θεατή. Παρ' όλα αυτά, προς το τέλος η ένταση επανέρχεται, η δραματουργία αποκτά ξανά πυκνότητα και η παράσταση ολοκληρώνεται αφήνοντας ένα ισχυρό αποτύπωμα. Δεν έχουμε να κάνουμε απλώς με μία ενδιαφέρουσα επανερμηνεία του ΄Ίψεν, αλλά με το θέατρο ως πεδίο δημόσιου διαλόγου, που προκαλεί τον θεατή να σκεφτεί τι σημαίνει δικαιοσύνη, αλλά και ποια είναι η δική του θέση απέναντι στην αλήθεια, την εξουσία και τη δημοκρατία.
