Vivian Suter: "Η φύση είναι έμπνευση και συνεργάτης"

Η ζωγραφική της Vivian Suter δεν υπακούει πάντα στις προθέσεις της δημιουργού της. Αφήνεται στη βροχή, στον ήλιο, στον άνεμο, στα ίχνη των ζώων και του εδάφους. Γεννημένη το 1949 στο Μπουένος Άιρες, η Suter ζει από τις αρχές του ’80 στο Παναχατσέλ της Γουατεμάλας, όπου η τροπική βλάστηση και οι μεταβολές του κλίματος αποτελούν οργανικό μέρος της πρακτικής της. Οι καμβάδες της διαμορφώνονται μέσα από μια διαρκή συνάντηση με το φυσικό περιβάλλον, σε μια διαδικασία όπου η ίδια δεν επιδιώκει να ελέγξει κάθε στάδιο της δημιουργίας, αλλά να παραμείνει ανοιχτή σε όσα μπορούν να συμβούν.

Η διεθνής αναγνώριση του έργου της σφραγίστηκε το 2017 με τη συμμετοχή της στη documenta 14 σε Κάσελ και Αθήνα. Σήμερα, επιστρέφει στην ελληνική πρωτεύουσα με την έκθεση "Panchito & Maxsi" στη γκαλερί Μελάς Μαρτίνος. Ο τίτλος αντλεί την έμπνευσή του από τον γιο και τον εγγονό της, ενώ η έκθεση συγκεντρώνει περίπου 60 έργα της, πλαισιωμένα από τα κολάζ (Fantasías) της μητέρας της, Elisabeth Wild (1922–2020), αναδεικνύοντας έναν βαθύ εικαστικό και οικογενειακό διάλογο.

Η φύση γίνεται συνεργός της

Η σχέση της Vivian Suter με τη φύση απέκτησε καθοριστική διάσταση μετά τις πλημμύρες που έπληξαν το εργαστήριό της το 2005 και το 2010. Αντί να αντιμετωπίσει τις φθορές ως κάτι που έπρεπε να αποκατασταθεί, η καλλιτέχνιδα επέλεξε να τις εντάξει στη δημιουργική διαδικασία, αναγνωρίζοντας ότι το φυσικό περιβάλλον μπορούσε να συμβάλει ενεργά στη διαμόρφωση των έργων της.

"Κατέληξα στο συμπέρασμα ότι είναι ευκολότερο και πιο λογικό να συνεργάζομαι με τη φύση, αντί να προσπαθώ να την αποφεύγω ή να εμποδίζω την παρέμβασή της στο έργο μου", εξηγεί. "Η φύση είναι μια δύναμη που μπορώ να αξιοποιήσω ως βοήθεια, ως έμπνευση, ως συνεργάτη, αλλά και ως έναν διαρκή συνεργό".

Οι καμβάδες της μένουν εκτεθειμένοι έξω όλη τη νύχτα, με τη βροχή, το χώμα, τα ζώα και τον ήλιο να μεταβάλλουν την επιφάνεια του χρώματος. "Τους αφήνω έξω ώστε να μπορώ να τους κοιτάξω το επόμενο πρωί και να δω τι έχουν γίνει", αναφέρει, αφήνοντας το έργο εκτεθειμένο σε παράγοντες που δεν μπορούν να προβλεφθούν ή να ελεγχθούν πλήρως. Η Suter δεν επιχειρεί να εξαλείψει αυτή την αβεβαιότητα, αλλά να την ενσωματώσει στη ζωγραφική της.

"Μου αρέσει όταν οι πίνακες συνομιλούν μεταξύ τους. Μου αρέσει να αναπαράγω το περιβάλλον μέσα στο οποίο δημιουργήθηκαν."

Στο Παναχατσέλ, η τροπική βλάστηση και ο καιρός επηρεάζουν τόσο την παραγωγή όσο και την ανάρτηση των έργων, καθώς η καλλιτέχνιδα επιδιώκει οι πίνακες να "συνομιλούν" μεταξύ τους και να αναπαράγουν το περιβάλλον όπου γεννήθηκαν. Παράλληλα, βιώνει άμεσα τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, σημειώνοντας πως οι βροχοπτώσεις έχουν μειωθεί, ενώ όταν εκδηλώνονται έντονες βροχές, οι λασπορροές από τα βουνά γίνονται επικίνδυνες, όπως αντίστοιχα οι περίοδοι ξηρασίας αυξάνουν τον κίνδυνο πυρκαγιάς.

Απέναντι σε αυτή τη διαρκή μεταβολή, η στάση της παραμένει συνεπής με την καλλιτεχνική της πρακτική: "Θα έλεγα απλώς να αφήνουμε τα πράγματα να συμβαίνουν". Η φράση δεν υποδηλώνει αδιαφορία, αλλά μια διαφορετική αντίληψη για τον έλεγχο και τη δημιουργία. Η Suter αποδέχεται ότι το έργο της δεν διαμορφώνεται μόνο από τις δικές της προθέσεις, αλλά και από τις συνθήκες μέσα στις οποίες γεννιέται.

Η αβίαστη συνύπαρξη με το έργο της μητέρας της

Η έκθεση φέρνει τους πίνακες της Suter σε επαφή με τα προσεκτικά δομημένα κολάζ της μητέρας της, Elisabeth Wild, γνωστά ως Fantasías. Η Wild ανέπτυξε ένα προσωπικό εικαστικό λεξιλόγιο συνθέτοντας αποσπάσματα τυπωμένων εικόνων ανάμεσα στην αναπαράσταση και την αφαίρεση.

Η παρουσία των έργων της δίπλα σε εκείνα της κόρης της δεν αποσκοπεί στην εξομοίωση των δύο καλλιτεχνικών πρακτικών, αλλά αναδεικνύει τη διακριτή ταυτότητά τους μέσα από μια κοινή ευαισθησία. Η Suter θυμάται τη μητέρα της να ασχολείται με τον πηλό, το σχέδιο, τα μοτίβα για εκτυπώσεις και τη ζωγραφική σε ύφασμα, μέχρι την ανακάλυψη του κολάζ που υπήρξε καθοριστική. "Έτσι, μεγάλωσα περιτριγυρισμένη από όλα αυτά. Η μητέρα μου ήταν τελειομανής στα κολάζ της".

Μεγαλώνοντας δίπλα σε μια γυναίκα που πειραματιζόταν διαρκώς, η Suter θεωρεί αυτή τη συνύπαρξη απολύτως φυσική. "Η συνύπαρξη του έργου της μητέρας μου με το δικό μου μού φαίνεται απολύτως φυσική. Η μητέρα μου έκανε το δικό της και εγώ το δικό μου. Όλα αυτά τα χρόνια, δούλευε καθημερινά, δίπλα μου", θυμάται. Η καλλιτεχνική τους συγγένεια δεν εκφραζόταν απαραίτητα μέσα από συνειδητές επιλογές. Μερικές φορές, αυτό που τις συνέδεε ήταν η απροσδόκητη ομοιότητα των χρωμάτων που είχαν επιλέξει ανεξάρτητα η μία από την άλλη την ίδια ημέρα. Πέρα από την τέχνη, κοινό σημείο αναφοράς αποτελούσαν η αγάπη τους για τους κήπους, την αρχιτεκτονική, τα σκυλιά και την οικογένεια.

Όσο για τη σημασία του τίτλου Panchito & Maxsi, που αναφέρεται στον γιο και τον εγγονό της καλλιτέχνιδας, φέρνει στο προσκήνιο την οικογένεια ως αναπόσπαστο μέρος του περιβάλλοντος μέσα στο οποίο ζει και εργάζεται. Η ζωγραφική της Suter δεν διαχωρίζεται αυστηρά από την καθημερινότητά της. Αντίθετα, αναπτύσσεται μέσα σε αυτήν, σε έναν τόπο όπου η οικογενειακή ζωή, η φύση και η καλλιτεχνική εργασία συνυπάρχουν.

Η επιστροφή στην Αθήνα και η συνάντηση με έναν ιστορικό χώρο

Η επιστροφή της Vivian Suter στην Αθήνα έχει μια ιδιαίτερη προσωπική διάσταση, καθώς φέρνει μνήμες από την documenta 14 το 2017 και τη συνέκθεση με τη μητέρα της στο Τσαγερί του Πικιώνη — έναν χώρο "με εξαιρετικά έντονη πνευματικότητα και τεράστιο ιστορικό βάθος".

Σήμερα, η γκαλερί Μελάς Μαρτίνος της δίνει την ευκαιρία να εκθέσει ξανά τα έργα της δίπλα σε εκείνα της μητέρας της, προσφέροντας ένα εξαιρετικό πλαίσιο: ένα ιστορικό κτίριο με ιδιαίτερη αρχιτεκτονική και εντυπωσιακή θέα. Καθοριστικό ρόλο είχε και η προσωπική επαφή με τους ανθρώπους της γκαλερί, καθώς ο Ανδρέας Μελάς και η σύζυγός του, Σοφία, ταξίδεψαν στο Παναχατσέλ της Γουατεμάλας για να επιλέξουν οι ίδιοι τους πίνακες της έκθεσης.

Η παρουσίαση της δουλειάς της σε διαφορετικούς τόπους αποτελεί γι αυτην μεγάλη πρόκληση  "Είναι πολύ ενδιαφέρον για μένα να βλέπω τα έργα μου υπό διαφορετικό φως, μέσα σε διαφορετικά συμφραζόμενα", σημειώνει, συμπληρώνοντας ωστόσο: "Μου αρέσει να εκτίθενται τα έργα μου και να έρχονται σε επαφή με το κοινό, αλλά πάντα χαίρομαι να επιστρέφω στο σπίτι μου, μακριά από όλα αυτά".

Σε μια εποχή που η οικολογία συχνά μετατρέπεται σε θεσμικό αφήγημα, η Suter αποφεύγει τις εύκολες διακηρύξεις. "Θα συνεχίσω να εργάζομαι όπως έκανα πάντα", καταλήγει, επιβεβαιώνοντας πως η σχέση της με τη φύση είναι οργανική, παρούσα στην ίδια την ύλη και τον χρόνο δημιουργίας του έργου.