Τα έργα της Μαρίας Φιλιππακοπούλου αρχίζουν τη στιγμή όπου το οικείο γίνεται αινιγματικό

Η Μαρία Φιλιππακοπούλου επιστρέφει στην Kourd Gallery, με την ατομική της έκθεση "Λαμπρό τοπίο του χρώματος", μια σειρά ζωγραφικών έργων όπου το χρώμα και το φως γεμίζουν τον χώρο του καμβά, ενώ ο άνθρωπος απουσιάζει, αφήνοντας μονάχα κάποια "ίχνη". Βλέποντας τα έργα της, είχαμε την ευκαιρία να συζητήσουμε μαζί της για τη δουλειά και τις ιδέες της, να εισχωρήσουμε και εμείς στα γαλήνια τοπία της.

Στην έκθεση "Λαμπρό τοπίο του χρώματος" έχετε φτιάξει συνθέσεις όπου η απουσία του ανθρώπου είναι τόσο έντονη που έχει καταφέρει να γεμίσει το τοπίο. Τι συναισθήματα και σκέψεις προκαλεί σε εσάς αυτή η απουσία; 

Νομίζω πως η ανθρώπινη απουσία σε αυτές τις συνθέσεις αφήνει ελεύθερο τον θεατή να φτιάξει τις δικές του ιστορίες και να οικειοποιηθεί με τον δικό του, υποκειμενικό τρόπο την εικόνα. Μάλλον κάπως έτσι λειτουργεί και για εμένα η ανθρώπινη απουσία, κάπως διαλογιστικά για την σχέση με τον αστικό χώρο και την φύση.

Η καινούργια αυτή σειρά περιλαμβάνει έργα που φτιάχτηκαν μεταξύ του 2023 και του 2026 και παρουσιάζεται σε επιμέλεια της Ελένης Βαροπούλου. Σε παλιότερα έργα μου υπήρχαν μικρές φιγούρες μέσα στον μεγάλο, αφαιρετικό χώρο του έργου οι οποίες τώρα έχουν αφαιρεθεί. Παρόλα αυτά, σε αρκετά από αυτά τα έργα υπάρχουν υπαινιγμοί της ανθρώπινης παρουσίας στο φυσικό τοπίο με στοιχεία όπως νταλίκες, σήματα του δρόμου, ποτιστικά, σημάνσεις στην άσφαλτο. Νομίζω πως η ανθρώπινη απουσία σε αυτές τις συνθέσεις αφήνει ελεύθερο τον θεατή να φτιάξει τις δικές του ιστορίες και να οικειοποιηθεί με τον δικό του, υποκειμενικό τρόπο την εικόνα. Μάλλον κάπως έτσι λειτουργεί και για εμένα η ανθρώπινη απουσία, κάπως διαλογιστικά για την σχέση με τον αστικό χώρο και την φύση. Με ενδιαφέρει περισσότερο το ίχνος του ανθρώπου παρά η ίδια η μορφή του. Η απουσία δημιουργεί μια ησυχία και μια αμφισημία μέσα στο τοπίο. Ο άνθρωπος υπάρχει έμμεσα, μέσα από ό,τι έχει αφήσει πίσω του, ή μέσα από έναν τρόπο θέασης του τοπίου. 

Φαίνεται να εμπνέεστε αρκετά από καθημερινά τοπία, συνήθως οικεία στην πλειοψηφία του κοινού. Τι είναι αυτό που σας ελκύει στις λιτές αυτές εικόνες; 

Με ενδιαφέρουν τόσο τα αστικά όσο και τα φυσικά τοπία. Οι αναφορές μου είναι φωτογραφίες που τραβάω από διαδρομές στην ύπαιθρο, στην εθνική οδό, σε αγροτικούς δρόμους, στην θάλασσα οι οποίες λειτουργούν σαν προσχέδια. Μετά, στην ζωγραφική μου τα τοπία μετατρέπονται σε κάτι υποκειμενικό. Με ελκύουν αυτοί οι τόποι μετάβασης που είναι τόσο οικείοι σε όλους μας αλλά συγχρόνως ο καθένας μπορεί να ανακαλύψει μια διαφορετική ανάμνηση και κάποιο προσωπικό συναίσθημα που συνδέεται με τους χώρους αυτούς. Ο Ηράκλειτος είχε πει πως στην φύση αρέσει να κρύβεται. Στα έργα μου με ενδιαφέρει η στιγμή όπου το οικείο γίνεται αινιγματικό. Τα τοπία, τα ζώα ή τα καθημερινά στοιχεία λειτουργούν σαν ίχνη μιας πραγματικότητας που δεν αποκαλύπτεται πλήρως. Προσπαθώ να αφήνω χώρο για αυτό το κρυμμένο, για μια σιωπή ή μια αίσθηση που δεν εξηγείται άμεσα αλλά υπονοείται μέσα από το φως, το χρώμα, τις γραμμές, τις αποστάσεις και την λιτή σύνθεση των εικόνων. 

Τα εικαστικά τοπία σας χαρακτηρίζονται από λιτή φόρμα και έντονα χρώματα. Υπάρχει κάποιο ρεύμα ή καλλιτέχνης που σας έδωσε την έμπνευση για να προσεγγίσετε με αυτόν τον τρόπο την καλλιτεχνική σας δημιουργία; 

Αγαπώ πολλούς ζωγράφους, πάντα μου αρέσει να βλέπω ζωγραφική, με ενδιαφέρει η ιστορία της τέχνης αλλά και η σύγχρονη εικαστική δημιουργία. Όταν με ρωτάνε ποιος είναι ο αγαπημένος μου ζωγράφος λέω τον Van Gogh, με συγκινεί βαθειά τόσο η ζωγραφική του όσο και τα κείμενά του. Όμως νομίζω ότι οι επιρροές μου βρίσκονται πιο πολύ σε έναν αμερικάνικο μοντερνισμό, σε ζωγράφους όπως η Georgia O’ Keeffe ή ο Milton Avery, όπου υπάρχει η αφαίρεση και οι μεγάλες επιφάνειες χρώματος χωρίς να χάνεται η αναφορά στο τοπίο και επίσης υπάρχει η αίσθηση ότι η φύση κρύβει κάτι πέρα από αυτό που βλέπουμε άμεσα. Είναι ένα είδος ζωγραφικής στο οποίο, παρότι είναι παραστατικό, όλα μοιάζουν κάπως απομακρυσμένα από την πραγματικότητα, σαν μνήμη ή εσωτερικό τοπίο. Ζωγράφοι όπως ο Rothko επηρεάστηκαν από αυτή την προσέγγιση, κυρίως στη χρήση του χρώματος και των μεγάλων επιφανειών. 

Στην καλλιτεχνική σας πορεί ξεκινήσατε από θεατρικές σπουδές. Νιώθετε πως αυτό έχει συμβάλλει με τον τρόπο του στην εικαστική σας παραγωγή; 

Πράγματι ξεκίνησα από το Εθνικό Θέατρο και μετά έκανα το μεταπτυχιακό μου σε Theatre Arts / Performance στο Goldsmiths College του University of London. Έπειτα, όταν πήγα στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών, αυτή ήταν η προσωπική μου μετάβαση! Η αγωνία του καλλιτέχνη για την σύνθεση είναι κοινή σε όλες τις μορφές τέχνης. Υπήρξαν σκηνοθέτες που με επηρέασαν πολύ και έβλεπα φανατικά παλιότερα, όπως ο -επίσης Αμερικάνος- Gus Van Sant. Στις ταινίες του υπάρχει η αίσθηση κενού χρόνου, σιωπής και μιας παρουσίας που μοιάζει να χάνεται μέσα στον χώρο. Οι άνθρωποι συχνά μοιάζουν μικροί ή απορροφημένοι από το περιβάλλον, όπως και στα δικά μου τοπία όπου η ανθρώπινη μορφή λείπει αλλά παραμένει αισθητή. Η αίσθηση της εσωτερικής περιπλάνησης υπάρχει παντού στο θέατρο και στον κινηματογράφο, και σίγουρα κουβαλάω μέσα μου την εμπειρία αυτή. Ο δάσκαλος μου στην Καλών Τεχνών, ο Τάσος Χριστάκης, μου είχε πει για αυτή την μετάβασή μου από το θέατρο στην ζωγραφική ότι "τώρα αλλάζει το μέσο σου αλλά το ζητούμενο παραμένει το ίδιο". Αυτή η κουβέντα με ακολουθεί ως σήμερα! 

Τα τελευταία χρόνια η τέχνη στην εκπαίδευση όλο και υποβιβάζεται: έχουμε την αφαίρεση των εικαστικών από τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, τις προσπάθειες αποδυνάμωσης των καλλιτεχνικών πτυχίων της Τριτοβάθμιας, τις μειώσεις χρηματοδοτήσεων σε σχολεία και Πανεπιστήμια. Ποια είναι η άποψή σας πάνω στο θέμα και παράλληλα, ως δασκάλα εικαστικών σε Δημοτικό σχολείο, πώς βλέπετε την απήχηση του μαθήματος στα παιδιά; 

Τα παιδιά αγαπάνε πολύ το μάθημα των Εικαστικών και είναι απίστευτα δημιουργικά και ενθουσιώδη. Στο σχολείο χαιρόμαστε να βρίσκουμα ταλέντα, δεν είναι όμως το ζητούμενό μας η αναζήτησή του! Στοχεύουμε στην καλλιέργεια δεξιοτήτων όπως, η φαντασία, η ελεύθερη έκφραση, η παρατήρηση, η αυτοπεποίθηση, η συνεργατικότητα. Για τον λόγο ατόν πιστεύω ότι η κατάργηση του μαθήματος από τα Λύκεια ήταν μεγάλο πλήγμα. Η υποβάθμιση και η υποχρηματοδότηση των τεχνών σε μεγαλύτερες βαθμίδες εκπαίδευσης δημιουργεί ένα κενό, όχι μόνο πολιτισμικό αλλά και παιδαγωγικό, γιατί αφαιρεί από τους μαθητές και τους φοιτητές ένα βασικό εργαλείο κατανόησης του εαυτού τους και του κόσμου. Για να λέμε όμως και τα θετικά, από το 2010 έχει μπει το μάθημα των εικαστικών στα δημόσια δημοτικά σχολεία συστηματικά και διδάσκεται από αποφοίτους Καλών Τεχνών. Ένα είναι βέβαια σίγουρο, ότι έχουμε πολύ δρόμο ακόμη στη χώρα μας μέχρι να αναγνωριστεί ουσιαστικά η τέχνη ως ισότιμο και αναγκαίο κομμάτι της εκπαίδευσης.

Τα έργα της Μαρίας Φιλιππακοπούλου μας περιμένουν στην Kourd Gallery έως τις 04/07.