Ένας νέος χώρος τέχνης άνοιξε τις πόρτες του στην Κυψέλη

Επί της οδού Ιθάκης 31 προστέθηκε στον πολιτιστικό χάρτη της Αθήνας ένα νέο art στέκι, που δεν είναι άλλο από τον ιδιωτικό Χώρο Τέχνης του Matthias Arndt.

Ο χώρος αυτός θα έχει διττή χρήση, καθώς θα λειτουργεί τόσο ως χώρος κατοικίας, αλλά και ως χώρος φιλοξενίας, συνάντησης και διαλόγου, ως ένα "studio-salon".

Η μακροχρόνια σχέση με την Ελλάδα του συλλέκτη, συμβούλου τέχνης και ταξιδιώτη Arndt, κορυφώθηκε με την Αθήνα να γίνεται τόπος διαμονής, εργασίας και επιστροφής του. Το ιδιαίτερο στοιχείο του χώρου, που ανοίγει έναν νοητό διάλογο μεταξύ παρόντος και παρελθόντος είναι το γεγονός ότι σε αυτόν έζησε και εργάστηκε ο ποιητής Οδυσσέας Ελύτης μεταξύ 1940 και 1957.

Με αφορμή την καλλιτεχνική αναβίωση του χώρου, συζητήσαμε με τον Matthias Arndt, προκειμένου να γνωρίσουμε καλύτερα τον Χώρος Τέχνης που δημιούργησε.

Θα μπορούσατε να μας περιγράψετε τα αρχιτεκτονικά στοιχεία του χώρου;

Το κτίριο στην οδό Ιθάκης 31 είναι ένα διατηρητέο μνημείο Art Deco στην καρδιά της γειτονιάς της Κυψέλης. Χτισμένο στις αρχές της δεκαετίας του 1930, το κτίριο έγινε γνωστό όχι μόνο λόγω της εντυπωσιακής αρχιτεκτονικής του, αλλά και επειδή ο βραβευμένος με Νόμπελ ποιητής Οδυσσέας Ελύτης έζησε στον πρώτο όροφο από το 1940 έως το 1957. Η οικογένειά του, η οικογένεια Αλεπουδέλη από τη Λέσβο, νοίκιαζε το διαμέρισμα εκείνη την εποχή.

Το ίδιο το διαμέρισμα αποτελεί ένα αξιοσημείωτο παράδειγμα της αθηναϊκής αρχιτεκτονικής Art Deco: γενναιόδωρες διαστάσεις, ψηλά ταβάνια, όμορφα ξύλινα πατώματα, αυθεντικά στοιχεία βιτρώ και μια υπέροχη αίσθηση θεατρικότητας και open space. Η κύρια κατοικία στον δεύτερο όροφο εκτείνεται σε περίπου 280 τετραγωνικά μέτρα, ενώ ένας επιπλέον όροφος και οι ταράτσες προσθέτουν σχεδόν άλλα εκατό τετραγωνικά μέτρα.

Αυτό που με γοήτευσε αμέσως ήταν ότι το διαμέρισμα φέρει ακόμα ίχνη μιας άλλης εποχής – σχεδόν ανέγγιχτο για δεκαετίες. Δεν μοιάζει τόσο με το να μπαίνεις σε ένα ακίνητο, όσο με το να μπαίνεις σε μια ζωντανή μνήμη της Αθήνας.

Και πώς ανακάλυψατε αυτό το μέρος; Θυμάστε ποιες ήταν οι πρώτες σας εντυπώσεις;

Πριν από περίπου ενάμιση χρόνο, συνόδευσα έναν φίλο αρχιτέκτονα σε μια επίσκεψη στην Ιθάκης 31. Τη στιγμή που μπήκα στο διαμέρισμα, βίωσα αυτό που αργότερα έμαθα ότι οι Έλληνες αποκαλούν "στιγμή Ιθάκης" – μια συντριπτική και βαθιά αίσθηση επιστροφής στην πατρίδα και του ανήκειν.

Θυμάμαι ότι είπα αμέσως στον φίλο μου: "Έτσι πρέπει να ένιωσε ο Οδυσσέας όταν επέστρεψε τελικά στην Ιθάκη μετά από δέκα χρόνια χαμένος στη θάλασσα." Μόνο μετά ανακάλυψα ότι βρισκόμασταν στην οδό Ιθάκης – και ότι ένας Οδυσσέας είχε πράγματι ζήσει στο κτίριο πριν: ο Οδυσσέας Ελύτης.

Πάντα είχα ισχυρούς συναισθηματικούς δεσμούς με μέρη και χώρους. Η Ελλάδα – και η Αθήνα ειδικότερα – κατέχει από καιρό μια ιδιαίτερη θέση στη ζωή μου. Είχαμε ήδη ένα μικρό pied-à-terre στην πόλη και σκεφτόμασταν εδώ και καιρό να καθιερώσουμε την Αθήνα ως την ευρωπαϊκή μας βάση. Πριν από πέντε χρόνια, χτίσαμε το οικογενειακό μας σπίτι και τον ιδιωτικό μας χώρο τέχνης στην αυστραλιανή ύπαιθρο κοντά στο Μελβούρνη, ενώ το Βερολίνο παραμένει η πόλη όπου ξεκίνησε το ταξίδι μου στον κόσμο της τέχνης πριν από περισσότερες από τρεις δεκαετίες.

Όμως, η ανακάλυψη της οδού Ιθάκης – ή ίσως καλύτερα, το γεγονός ότι με βρήκε αυτός ο τόπος – έκανε την απόφαση ακαριαία. Έβαλα αμέσως τα πάντα σε κίνηση για να εξασφαλίσω αυτή την ευκαιρία που έμοιαζε μοναδική.

Ποιο είναι το πρώτο πράγμα που συναντά ο επισκέπτης μόλις μπει;

Μία από τις λεπτομέρειες που αγαπώ περισσότερο είναι ορατή πριν ακόμη μπει κανείς στο διαμέρισμα. Στην αρχική πόρτα εισόδου, υπάρχει ένα μεταλλικό γράμμα "Α". Αρχικά συμβόλιζε την οικογένεια Αντωνόπουλου, τους πρώτους ιδιοκτήτες που έχτισαν το σπίτι – αλλά συντονίζεται επίσης υπέροχα με το δικό μου επώνυμο, Arndt.

Μόλις εισέλθουν, οι επισκέπτες συναντούν έναν εκπληκτικά θεατρικό και σχεδόν κινηματογραφικό χώρο. Το πρώτο εντυπωσιακό στοιχείο είναι μια μικρή σκηνή που πλαισιώνεται από ένα υπέροχο αυθεντικό βιτρώ, τέλεια διατηρημένο. Μου είπαν ότι κάποτε γίνονταν εκεί συναυλίες, ποιητικές αναγνώσεις και συγκεντρώσεις. Αισθάνεσαι αμέσως ότι αυτό το διαμέρισμα σχεδιάστηκε όχι μόνο ως κατοικία, αλλά και ως πολιτιστικός και πνευματικός χώρος συνάντησης.

Δεδομένου ότι ο Οδυσσέας Ελύτης κατοικούσε εκεί, υπάρχουν αναφορές ή στοιχεία στον νέο χώρο που θυμίζουν ή ενημερώνουν τον επισκέπτη για την ιστορία του;

Είναι ενδιαφέρον ότι προς το παρόν δεν υπάρχουν αναμνηστικές πλάκες ή ορατά σημάδια που να αναφέρονται στην κατοικία του Ελύτη στο κτίριο – κάτι που ίσως συζητήσουμε στο μέλλον μαζί με τους άλλους ιδιοκτήτες και κατοίκους.

Και όμως, με εξέπληξε το πόσοι Αθηναίοι αναγνώρισαν αμέσως το κτίριο και γνώριζαν την ιστορία του. Η παρουσία του Ελύτη κατά κάποιον τρόπο εξακολουθεί να κατοικεί στον χώρο.

Για εμάς, η πιο ουσιαστική απάντηση δεν είναι απλώς η μνημόνευση του παρελθόντος, αλλά η προσεκτική αποκατάσταση και επανενεργοποίηση του πνεύματος του ίδιου του χώρου. Πρόθεσή μας είναι να μετατρέψουμε τον χώρο σε κατοικία, σαλόνι και ιδιωτικό χώρο τέχνης – ένα μέρος όπου καλλιτέχνες, συγγραφείς, επιμελητές, συλλέκτες, μουσικοί και στοχαστές μπορούν να συγκεντρώνονται, να ανταλλάσσουν ιδέες και να βιώνουν την τέχνη μαζί.

Με αυτή την έννοια, ελπίζουμε να συνεχίσουμε και όχι να παγώσουμε το δημιουργικό πνεύμα που συνδέεται με τον Ελύτη: να σεβόμαστε το παρελθόν, μεταφέροντας παράλληλα την πολιτιστική και καλλιτεχνική ζωή στο παρόν.

Ο χώρος έκανε εγκαίνια με την έκθεση "Homecoming". Πώς επιλέχθηκε αυτή η συγκεκριμένη έκθεση;

Η έκθεση προέκυψε μέσα από έναν υπέροχο και πολύ συναισθηματικό διάλογο με την επιμελήτρια Πολίνα Κοσμαδάκη, που ζει στην Αθήνα.

Η Πολίνα ήταν εκεί από την αρχή – ακόμη και κατά τη διάρκεια των αβέβαιων στιγμών, όταν δεν ήξερα ακόμα αν θα κατάφερνα να αποκτήσω το ακίνητο. Θυμάμαι ακόμα τις συζητήσεις σε αίθουσες αναμονής αεροδρομίων και καφετέριες, όπου μιλούσαμε για τον χώρο σχεδόν σαν να υπήρχε ήδη στο μέλλον.

Μόλις ολοκληρώθηκε η αγορά, μου ήταν αμέσως σαφές ότι η Πολίνα έπρεπε να επιμεληθεί την εναρκτήρια έκθεση.

Επειδή η τέχνη βρίσκεται στο επίκεντρο της ζωής μου για περισσότερα από 35 χρόνια, μου φάνηκε φυσικό οι καλλιτέχνες να καταλάβουν το διαμέρισμα πριν ξεκινήσει οποιαδήποτε αποκατάσταση ή ανακαίνιση. Η ανέγγιχτη κατάσταση του χώρου – αδρανής για περισσότερες από δύο δεκαετίες – δημιούργησε μια εξαιρετική ατμόσφαιρα για καλλιτεχνικό διάλογο.

Η Πολίνα πρότεινε τότε τον τίτλο Homecoming, ο οποίος αποτύπωνε τέλεια τόσο την προσωπική μου "στιγμή Ιθάκης" όσο και την ευρύτερη επιμελητική ιδέα της έκθεσης. Όλοι οι συμμετέχοντες Έλληνες και διεθνείς καλλιτέχνες ασχολούνται, με διαφορετικούς τρόπους, με έννοιες όπως η επιστροφή, η έννοια του "ανήκειν", η οικειότητα, η εκτόπιση, η μνήμη και το σπίτι.

Η έκθεση σχεδιάστηκε σε όλη την Αθήνα, το Βερολίνο, τη Μελβούρνη και πολλά άλλα μέρη από τα οποία οι καλλιτέχνες ταξίδεψαν συναισθηματικά και εννοιολογικά σε αυτό το διαμέρισμα. Το να βλέπω 44 καλλιτέχνες να συγκεντρώνονται σε αυτό το περιβάλλον με μεγάλη ηχητική αντήχηση ήταν απίστευτα συγκινητικό για μένα.

Έχω πραγματοποιήσει πολλές εκθέσεις στη ζωή μου, αλλά αυτό είναι σίγουρα ένα από τα πιο προσωπικά και συναισθηματικά σημαντικά έργα που έχω αναλάβει ποτέ.

Τέλος, ποια είναι η άποψή σας για την τρέχουσα ελληνική καλλιτεχνική σκηνή;

Για να είμαι ειλικρινής, μόλις αρχίζω να ανακαλύπτω το απίστευτο βάθος, τη ζωντάνια και την πολυπλοκότητα της ελληνικής σκηνής της σύγχρονης τέχνης.

Αυτός είναι ακριβώς ο λόγος για τον οποίο θεώρησα απαραίτητο το πρώτο μας έργο στην Αθήνα να διαμορφωθεί σε στενό διάλογο με ελληνικές φωνές – ξεκινώντας από έναν Έλληνα επιμελητή. Δεν ήθελα να φτάσω εδώ ως κάποιος που προσποιείται ότι είναι ειδικός σε μια σκηνή που αξίζει προσεκτική ακρόαση και εμπλοκή.

Για μένα, το Homecoming είναι επομένως και ένα σημείο εκκίνησης – η αρχή ενός πολύ μακρύτερου ταξιδιού εξερεύνησης, διαλόγου και μάθησης.

Αυτό που όμως νιώθω ήδη πολύ έντονα είναι η εξαιρετική δημιουργική ενέργεια της σημερινής Αθήνας. Η πόλη διαθέτει μια ένταση, μια ανοιχτότητα και έναν πολιτιστικό δυναμισμό που είναι βαθιά εμπνευστικοί. Υπάρχει εδώ μια ακατέργαστη γνησιότητα που πολλές άλλες ευρωπαϊκές πόλεις έχουν χάσει εν μέρει.

Αυτή η δημιουργική ενέργεια είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους αποφασίσαμε να κάνουμε την Αθήνα την ευρωπαϊκή μας έδρα. Δίνει την αίσθηση μιας πόλης σε κίνηση – διανοητικά, καλλιτεχνικά και συναισθηματικά.