© Jeff Koons
Ένας από τους πιο σημαντικούς εν ζωή καλλιτέχνες που ανανέωσε την παράδοση της pop art, ο Jeff Koons επιστρέφει μετά από τέσσερα χρόνια στην Ελλάδα για μία ανεπανάληπτη έκθεση στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, η οποία εγκαινιάζεται την Πέμπτη 19 Μαρτιού (8 μ.μ.), και θα διαρκέσει εώς τις 31 Αυγούστου. Ο Koons θα παρουσιάσει για πρώτη φορά το έργο που ήταν ύπο κατασκεύη από το 2013 εώς το 2019, την Balloon Venus Lespugue (Orange).
Πριν όμως βρεθούμε στο Μουσείο για να εξερευνήσουμε την καινούργια έκθεση του καλλιτέχνη, όριστε μερικά facts για τον Jeff Koons και την καλλιτεχνική του σταδιοδρομία:
1. Από τα ready-mades στην κουλτούρα της κατανάλωσης
Η καθιέρωση του Koons ξεκινά στις αρχές της δεκαετίας του 1980 με τη σειρά The New. Επηρεασμένος από τα readymades του Marcel Duchamp — αντικείμενα καθημερινής χρήσης που επαναπλαισιώνονται ως έργα τέχνης — ο Koons επαναφέρει αυτή την ιδέα στην εποχή του μεταμοντερνισμού. Στη σειρά έργων The New εκθέτει καινούργιες ηλεκτρικές σκούπες μέσα σε διαφανείς προθήκες από πλεξιγκλάς. Η καθαριότητα και η φαινομενική "τελειότητα" του καινούριου μετατρέπεται σε φετίχ ανοίγοντας άμεσο διάλογο με την αναδυόμενη τότε καταναλωτική κουλτούρα —ένα στοιχείο που θα είναι παρόν σε όλη την καλλιτεχνική του σταδιοδρομία.
2. O Koons και η Ελλάδα
Μια ακόμη πρώιμη επιτυχία είδε με τα έργα Total Equilibrium Tank, όπου μπάλες του μπάσκετ πλήρως ή μερικώς βυθισμένες σε δεξαμενές με αλατισμένο νερό περιβάλλοταν από αφίσες με μεγάλους Αμερικανούς μπασκετμπολίστες. Αυτή η σειρά έργων αποτέλεσε και την πρώτη επαφή του καλλιτέχνη με τον ιδρυτή και προέδρο του Ιδρύματος ΔΕΣΤΕ, συλλέκτη Δάκη Ιωάννου. Η σχέση των δύο οδήγησε σε μία βαθιά φιλία που άφησε το αποτύπωμά της στον χάρτη της σύγχρονης τέχνης στην Ελλάδα, όσο και διεθνώς. Είχε επίσης ως αποτέλεσμα τη δημιουργία μίας από τις σημαντικότερες συλλογές έργων του Jeff Koons στον κόσμο, στο Ίδρυμα ΔΕΣΤΕ.
Το αποκορύφωμα αυτής της σχέσης είναι το Guilty: το γιοτ τριάντα πέντε μέτρων του Ιωάννου, το οποίο ο Koons μετέτρεψε σε ένα πλωτό έργο τέχνης. Εμπνευσμένο από το dazzle camouflage του Α' Παγκοσμίου Πολέμου το σκάφος είναι καλυμμένο με έντονα γεωμετρικά σχήματα σε κίτρινο, ροζ και μαύρο, κάνοντας το να μοιάζει περισσότερο με οπτική ψευδαίσθηση όταν σκίζει τα νερά του Αιγαίου.
Η Ελλάδα (μέσω του Ιωάννου) έγινε για τον καλλιτέχνη έτσι ένα "εργαστήριο ιδεών". Οι συχνές επισκέψεις του στην Ύδρα απογειώθηκαν με την πρόσφατη έκθεση Apollo στα παλιά Σφαγεία του νησιού το 2022, όπου ο Koons μάλλον συνομιλεί με την αρχαιοελληνική κληρονομιά.
3. Η σχέση του με την ποπ κουλτούρα
Η προσωπική αγάπη του Koons για την ποπ κουλτούρα γίνεται εμφανής μέσα από όλη τη σταδιοδρομία του και ειδικότερα με τη σειρά Banality η οποία περιέχει γλυπτά από ξύλο και πορσελάνη που απεικονίζουν ορόσημα της ποπ κουλτούρας, όπως τo γλυπτό του Μάικλ Τζάκσον με την μαϊμού Bubbles (Michael Jackson and Bubbles) και τον Ροζ Πάνθηρα.
Ο Jeff Koons έχει "αγκαλιάσει" την επικαιρότητα, όχι μόνο με τα έργα του, αλλά και σχεδιάζοντας το άλμπουμ Art Pop της Lady Gaga ή δανείζοντας το εμβληματικό "σκυλί απο μπαλόνι" (Baloon Dog) σε μορφή δώδεκα μέτρων στον Jay Z, ως backdrop για μια περφόρμανς του το 2017.
4. ... έναντι των κλασικών πηγών έμπνευσης
Παρά την προσκόληση του στην ποπ κουλτούρα και τα σύμβολα της, ο Jeff Koons αντλεί έμπνευση και από τους μεγάλους καλλιτέχνες της Αναγέννησης δημιουργώντας μία γέφυρα ανάμεσα στο παρελθόν και το σήμερα. Μέσα από σειρές όπως η Gazing Ball συνομιλεί απευθείας με καλλιτέχνες όπως τους Leonardo da Vinci, Titian και Rubens, επαναφέροντας εμβληματικά έργα σαν τη Mona Lisa ή το The Tiger Hunt στο προσκήνιο με μια φρέσκια, ποπ ματιά.
Οι κλασικοί ζωγράφοι δεν αποτελούν μόνο ιστορικές αναφορές για τον Koons αλλά είναι το "πολιτιστικό" DNΑ που του επιτρέπει να εξερευνήσει διαχρονικές έννοιες, όπως η ομορφιά. Τοποθετώντας τον θεατή μέσα σε αυτά τα αριστουργήματα μέσω των ανακλαστικών του επιφανειών, ο Koons επιχειρεί να κάνει την υψηλή τέχνη πιο οικεία και προσβάσιμη, επιτρέποντας παράληλα στον θεατή να "δει" τον εαυτό του μέσα σε αυτά τα σημαντικά έργα.
Το πιο υποδειγματικό έργο "σύγκρουσης" υψηλού-χαμηλού αποτελεί το υπερυψυλό γλυπτό Puppy, το οποίο στέκεται φρουρός στην μπροστινή πύλη του Μουσείου Γκουγκενχάιμ στο Μπιλμπάο. Με το γιγάντιο λουλουδένιο τεριέ ο Koons "πάντρεψε" τη γνωστή μαζικοποιημένη εικονογραφία των προηγούμενων έργων του (λουλούδια και κουτάβια), με αναφορές στην ελίτ (εκτροφή σκύλων) αλλά και στην λαϊκή κουλτούρα (ευχετήριες κάρτες Chia Pets και Hallmark), δημιουργόντας έτσι ίσως την ευστοχότερη αναλογία για την τέχνη του.
6. Εννοιολογικός "δημιουργός"
Η προσέγγιση του Jeff Koons στην καλλιτεχνική δημιουργία ανατρέπει την παραδοσιακή εικόνα του δημιουργού που μοχθεί απομονωμένος στο εργαστήριό του καθώς ο Koons έχει τον ρόλο του "conceptualizer" της ιδέας — από την πιο μεγάλη μέχρι την πιο μικρή λεπτομέρεια της. Την δουλεια υλοποίησης της την αναθέτη στο hi-tech "εργοστάσιο" παραγωγής του στο Hudson Yards της Νέας Υόρκης, όπου απασχολεί εκατοντάδες εξειδικευμένους τεχνίτες, ζωγράφους και επιστήμονες μετάλλων.
Αυτή η πρακτική, αν και προκαλεί αντιδράσεις από τους αντιμαχόμενους του, μπορεί να θεωρηθεί μία σύγχρονη μορφή των μεγάλων εργαστηρίων της Αναγέννησης —όπου η αξία του έργου πήγαζε από την πνευματική σύλληψη και υψηλή εποπτεία του "δασκάλου", παρά από την άμεση επαφή του με τον καμβά ή το μάρμαρο. Άλλωστε και ο Ωγκύστ Ροντέν δεν σμήλευε προσωπικά του γλυπτά στο αποκορύφωμα της καριέρας του χωρίς αυτό να μειώνει την αξία εμβληματικών έργων όπως τον Σκεπτόμενο ή το Φιλί...
8. Ο πιο ακριβοπληρωμένος εν ζωή καλλιτέχνης
Ο Jeff Koons συγκαταλέγεται σήμερα ανάμεσα στους πιο ακριβοπληρωμένους εν ζωή καλλιτέχνες στη διεθνή αγορά τέχνης. Το 2019 το εμβληματικό γλυπτό του Rabbit πωλήθηκε σε δημοπρασία για περισσότερα από 90 εκατ. δολάρια, καταρρίπτοντας το ρεκόρ για πώληση έργου εν ζωή καλλιτέχνη.
Το print με τιτλο Wolfman από την σειρα Made In Heaven πωλήθηκε επίσης για 182 χιλ. λίρες. Η Made in Heaven παραμένει μέχρι σήμερα η πιο αμφιλεγόμενη ενότητα της δουλειάς του καθώς περιλάμβανε μια σειρά από φωτογραφίες, πίνακες, χαρακτικά και γλυπτά που απεικόνιζαν τον Koons και την τότε σύντροφό του, Ilona Staller (ευρύτερα γνωστή ως La Cicciolina), σε διάφορες προκλητικές στάσεις. Αν και ο Koons κατέστρεψε πολλά από τα έργα της σειράς κατά τη διάρκεια μιας έντονης δικαστικής διαμάχης για την επιμέλεια του γιου τους, αρκετά από αυτά σώθηκαν και παραμένουν ιδιαίτερα περιζήτητα. Μάλιστα, έργα από αυτή τη σειρά αντιστοιχούν στα δύο ακριβότερα χαρακτικά του Koons που έχουν πωληθεί ποτέ σε δημοπρασία.
9. Η Αφροδίτη του Lespugue
Το έργο με τίτλο Balloon Venus Lespugue (Orange) που παρουσιάζεται για πρώτη φορά στο κοινό, πλαισιώνεται με δέκα αντίγραφα ειδωλίων "Αφροδίτης" της Ανώτερης παλαιολιθικής εποχής – όλα δάνεια από τα μουσεία που φιλοξενούν τα αμετακίνητα πρωτότυπα. Μεταξύ αυτών συμπεριλαμβάνεται το αντίγραφο της "Αφροδίτης" του Lespugue από το Muséum Νational d’Histoire Νaturelle στο Παρίσι, το οποίο αποτέλεσε και την άμεση πηγή έμπνευσης για το έργο που δημιούργησε ο Koons από γυαλισμένο και ανακλαστικό ανοξείδωτο χάλυβα.
Tο έργο διερευνά τον τρόπο με τον οποίο οι αρχαίες ιερές απεικονίσεις αντικατοπτρίζονται στην έλξη του σύγχρονου ανθρώπου για τη μορφή, την επιφάνεια, την επιθυμία και την εφευρετικότητα. Μέσα από την ανακλώμενη επιφάνεια του Balloon Venus Lespugue (Orange), οι επισκέπτες καλούνται να εξερευνήσουν πώς η υλική μεταμόρφωση αλλάζει ή διατηρεί τη συμβολική της σημασία, καθώς και πώς η σύγχρονη τέχνη μπορεί να μας επανασυνδέσει με τις αρχαίες πτυχές της ανθρώπινης ύπαρξης.
10. Kitsch ή genius;
Για τον Koons δεν υπάρχει "κακό γούστο". Aν κάτι σου δίνει χαρά, τότε είναι τέχνη —γιατί η αξία του γίνεται αναμφισβήτητη. Ο ίδιος μετατρέπει την "ευτελή" αισθητική σε υψηλή τέχνη, μέσω της εμμονής του στην τεχνική τελειότητα. Το κακό γούστο είναι μια κατασκευασμένη έννοια που σύμφωνα με τον καλλιτέχνη, πρέπει να καταρριφθεί. Αυτός ο "εκδημοκρατισμός" της απόλαυσης, όπου το οικείο αποθεώνεται και ο θεατής καθρεφτίζεται κυριολεκτικά μέσα στο έργο τον καθιστά έναν πανέξυπνο οραματιστή που παρότι δεν ταιριάζει "γάντι" σε όλους έχει καταφέρει να κάνει το παιχνίδι... το πιο ακριβό νόμισμα στη σύγχρονη αγορά τέχνης.
Διαβάστε Επίσης
Διαβάστε Επίσης
Διαβάστε Επίσης
Περισσότερες πληροφορίες
Jeff Koons: Balloon Venus Lespugue (Orange)
Για το συγκεκριμένο έργο, ο Koons εμπνέεται από την παλαιολιθική «Αφροδίτη» του Lespugue, αγαλματίδιο από χαυλιόδοντα μαμούθ, το οποίο χρονολογείται περίπου 28.000 χρόνια πριν από την εποχή μας. Παραπέμποντας στη μορφή της Αφροδίτης, θεάς του έρωτα και της γονιμότητας, η απεικόνισή της έχει επηρεάσει διαχρονικά το έργο του Koons ήδη από τα τέλη της δεκαετίας του 1970. Η ερμηνεία του καλλιτέχνη για την «Αφροδίτη» του Lespugue, μέρος της σειράς Antiquity που ξεκίνησε το 2008, περιλαμβάνει μεγάλο εύρος αναφορών στην ιστορία της τέχνης, από τον Μποτιτσέλι και τον Τιτσιάνο έως τον Ντυσάν και τον Μπρανκούζι, και γενικότερα στις διαχρονικές έννοιες περί ομορφιάς και μορφής. Μέσα από μια ενδελεχή και πολυετή διαδικασία, ο Koons μετέτρεψε το φετιχιστικό πρωτότυπο, γνωστό για τα υπερβολικά καμπυλόμορφα στοιχεία του, σε ένα επιβλητικό γλυπτό που μοιάζει να είναι φτιαγμένο από μπαλόνια και που θυμίζει τις αναλογίες των έργων του Τζακομέττι.
