Στην Εθνική Πινακοθήκη για τα ξεχωριστά έργα από τη Συλλογή Κωστάκη

Η Εθνική Πινακοθήκη – Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου παρουσιάζει από τον Απρίλιο έως τον Σεπτέμβριο του 2026, στο Κεντρικό Κτήριο, τη μεγάλη επετειακή έκθεση "Ο Κόσμος της Πρωτοπορίας: Πόλη, Φύση, Σύμπαν, Άνθρωπος", σε συνεργασία με το MOMUS – Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης – Συλλογή Κωστάκη. Τα εγκαίνια θα πραγματοποιηθούν την Τετάρτη 1η Απριλίου, σηματοδοτώντας τη συμπλήρωση τριάντα ετών από την πρώτη μεγάλη παρουσίαση της Συλλογής Κωστάκη στην Ελλάδα.

Η έκθεση επανεξετάζει τη σπουδαία Συλλογή Κωστάκη μέσα από το πρίσμα της σχέσης ανθρώπου και περιβάλλοντος, μια θεματική που απασχόλησε βαθιά τη ρωσική πρωτοπορία των πρώτων δεκαετιών του 20ού αιώνα. Μέσα από τέσσερις ενότητες —Πόλη, Φύση, Σύμπαν και Άνθρωπος— αναδεικνύεται η μετάβαση από τον ακαδημαϊκό κανόνα στο ριζοσπαστικό πείραμα, από τη σύμβαση στην ουτοπία. Η τέχνη συνομιλεί με τις πολιτικές, ιδεολογικές και αισθητικές αναζητήσεις της εποχής, φωτίζοντας ένα πολυσχιδές πεδίο δημιουργικής έκρηξης.

Στην ενότητα "Πόλη" παρουσιάζονται έργα που αποτυπώνουν τη νέα οργάνωση του χώρου και των χρηστικών αντικειμένων, με έμφαση στην καθαρότητα της φόρμας και τη μινιμαλιστική χρήση των υλικών. Η αισθητική του Κονστρουκτιβισμού διαμορφώνει νέες προτάσεις στην αρχιτεκτονική, τη γραφιστική, τον βιομηχανικό σχεδιασμό και την ένδυση, αντανακλώντας τις κοινωνικές αλλαγές και επαναπροσδιορίζοντας ακόμη και τις σχέσεις των φύλων.

Η "Φύση" προσεγγίζεται ως πεδίο αέναης κίνησης και οργανικού ρυθμού. Από τη συμβολιστική της διάσταση έως τη βιολογική της αυτονομία, οι καλλιτέχνες της Οργανικής Σχολής επιχείρησαν να επαναφέρουν τη φύση στο επίκεντρο της καλλιτεχνικής πράξης. Μέσα από πειραματισμούς με το φως, τη θερμοκρασία, την κίνηση και τον ήχο, διερεύνησαν τον τρόπο με τον οποίο μεταβάλλεται η αντίληψη του φυσικού κόσμου.

Στην ενότητα "Σύμπαν" κυριαρχεί το όραμα της εξερεύνησης και της γνωριμίας με "άλλους τόπους". Η αναπαράσταση της κοσμικής ύλης, με στοιχεία φαντασιακά και επιστημονικά, οδηγεί σε νέες κοσμοθεωρίες και φιλοσοφικές αναζητήσεις. Καλλιτεχνικά κινήματα όπως ο Σουπρεματισμός και ο Κοσμισμός εκφράζουν την επιθυμία κατανόησης της αθέατης διάστασης του κόσμου, δημιουργώντας εκρηκτικές συνθέσεις που γεφυρώνουν τέχνη και επιστήμη.

Ο "Άνθρωπος" λειτουργεί ως συνδετικός κρίκος των τριών ενοτήτων. Στο επίκεντρο των επαναστατικών και ουτοπικών οραμάτων της ρωσικής πρωτοπορίας, ο άνθρωπος παρουσιάζεται ως ενεργός δημιουργός, ικανός να μετασχηματίσει την καθημερινή ζωή και να διαμορφώσει νέες προοπτικές για το μέλλον. Τα έργα της έκθεσης αναδεικνύουν τη σχέση της τέχνης με τη συλλογικότητα, τη συνείδηση, την επιστήμη και την πνευματική αναζήτηση.

Η έκθεση περιλαμβάνει έργα κορυφαίων εκπροσώπων της ρωσικής πρωτοπορίας, μεταξύ των οποίων οι Babichev Aleksei, Bobrov Vassilii, Bubnova Varvara, Chashnik Ilya, Chekrygin Vassilii, Drevin Aleksandr, Ender Boris, Ender Ksenia, Ender Maria, Ender Yuri, Filonov Pavel, Grinberg Nikolai, Guro Yelena, Ioganson Karel, Kandinsky Vassily, Klucis Gustav, Kliun Ivan, Kruchenykh Aleksei, Kudriashov Ivan, Ladovsky Nikolai, Lissitzky El, Malevich Kazimir, Mayakovsky Vladimir, Matiushin Mikhail, Miller Grigori, Miturich Petr, Morgunov Aleksei, Nikritin Solomon, Puni Ivan, Plaksin Mikhail, Popova Liubov, Redko Kliment, Rodchenko Aleksandr, Rozanova Olga, Semashkevich Roman, Sofronova Antonina, Stepanova Varvara, Suetin Nikolai, Sulimo-Samuilo Vsevolod, Tatlin Vladimir, Udaltsova Nadezhda, Vialov Konstantin, Volkov Aleksandr.

Την επιμέλεια της έκθεσης υπογράφουν η Συραγώ Τσιάρα, Γενική Διευθύντρια της ΕΠΜΑΣ, και η Μαρία Τσαντσάνογλου, Καλλιτεχνική Διευθύντρια του MOMUS. Τον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό ανέλαβαν οι Nadja Korbut και Kiril Ass, τον συντονισμό παραγωγής η Ειρήνη-Δάφνη Σάπκα, ενώ την οπτική ταυτότητα επιμελήθηκε το γραφείο DpS Athens (Δημήτρης Παπάζογλου, Αριστομένης Τζάνος).

Με την έκθεση "Ο Κόσμος της Πρωτοπορίας", η Εθνική Πινακοθήκη προσκαλεί το κοινό σε ένα πολυεπίπεδο ταξίδι στην τέχνη που τόλμησε να φανταστεί εκ νέου τον κόσμο — από την πόλη και τη φύση έως το άπειρο σύμπαν και τον ίδιο τον άνθρωπο.