Βρεθήκαμε στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, όπου ο Βιντσέντζο Λατρόνικο, συγγραφέας της "Τελειότητας”, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Loggia, συνομίλησε με τον πρόεδρο του Ελληνικό Ίδρυμα Βιβλίου και Πολιτισμού (ΕΛΙΒΙΠ), Νίκο Μπακουνάκη.
Γεννημένος το 1984, ο Λατρόνικο καταγράφει στο βιβλίο τη σεξουαλική, κοινωνική και προσωπική ανηδονία των 40άρηδων. "Είναι η γενιά μου, μπορώ να καταλάβω την ψυχοσύνθεση τους", θα πει ξεκινώντας στην εκδήλωση, συμπληρώνοντας ότι η έννοια της γενιάς είναι κάτι που φοβίζει.
"Οι παππούδες έχουν διηγηθεί ιστορίες για τους Παρτιζάνους, οι γονείς μου έχουν επίσης εμπειρίες από τον Μάη του ‘68, η γενιά μου;", διερωτήθηκε θέτοντας με το καλημέρα στη συζήτηση ένα υπαρξιακό ερώτημα για μια γενιά που αναζητά καιρό τώρα το βηματισμό της. Άλλωστε, συμμετέχοντας και ο ίδιος, όπως αποκάλυψε, στο κίνημα του G8, έχει βρεθεί πολλές φορές να διερωτάται "τι πετύχαμε τελικώς;"
Gentrification, εισβολή και το δικαίωμα στη στέγη
Κατά τον ίδιο, το σημείο τομής του βιβλίου, αλλά και της γενιάς των millennials, είναι η Ευρώπη και η τεχνολογία. Όπως εξήγησε, γεννήθηκε με κλειστά σύνορα και λιρέτα αντί του ευρώ. Πλέον, έχουμε τα Erasmus, φθηνές πτήσεις και μια αίσθηση ότι η Ευρώπη βρίσκεται σε κίνηση, σημείωσε.
Ο ίδιος ο Λατρόνικο το 2009-10 βρέθηκε να ζει στο Βερολίνο. "Υπάρχει κόστος στο να ζεις σε μια χώρα που δεν είναι δική σου. Ο κόσμος σε κάνει να νιώθει ότι έχεις εισβάλλει", εξήγησε σχετικά με το πώς βίωσε την περίοδο εκείνη, η οποία αντανακλάται στο βιβλίο. Ο λόγος που μετακόμισε στο Βερολίνο, ήταν για να βιώσει "την αίσθηση του νέου". Γρήγορα, όμως, ήρθε αντιμέτωπος με -ακόμη ένα υπαρξιακό- ερώτημα "τι έχω να κάνω εγώ εδώ;", όπως παραδέχθηκε.
Όταν στη συζήτηση κλήθηκε να τοποθετηθεί σχετικά με τον εξευγενισμό, η τοποθέτηση έγινε (ακόμη) πιο πολιτική. Κατά τον ίδιο, είναι ένα φαινόμενο που αφορά τις νεότερες γενιές, αφού -παρά τα ταξικά εμπόδια- παλαιότερα υπήρχε η αίσθηση ότι με την εργασία θα μπορέσεις να αποκτήσεις σπίτι (κοινή πεποίθηση, σίγουρα, της μεσαίας τάξης). Αστειευόμενος ότι ίσως ακουστεί σαν μαρξιστής οικονομολόγος, υπογράμμισε ότι σήμερα "το κεφάλαιο είναι πιο σημαντικό από την εργασία στην παραγωγή πλούτου", φέρνοντας το παράδειγμα της κληρονομιάς, που για τη μεσαία τάξη και τα χαμηλότερα κοινωνικά στρώματα είναι ο πιο ρεαλιστικός τρόπος στο σήμερα να αποκτήσεις ένα σπίτι, αντί της εργασίας.
Κατά τον ίδιο, όμως, το θέμα αποκτά ευρύτερες διαστάσεις. Χάθηκε το δικαίωμα στη στέγη, όπως έχει χαθεί και στην εκπαίδευση και την υγεία, θα πει.
Διαβάστε Επίσης
Τεχνολογία και συγγραφική διαδικασία
Εν συνεχεία, η συζήτηση συνέχισε σε πιο λογοτεχνικά μονοπάτια. Ερωτηθείς για την ειλικρίνεια του να αποκαλύψει ότι έχει "πατήσει" στο βιβλίο "Τα πράγματα" του Ζωρζ Περέκ για να γράψει το δικό του, εξήγησε ότι δεν θεωρεί πώς πρόκειται για κάτι μεμπτό. Στη μουσική έχουμε τα covers, στον κινηματογράφο τα remake, κάτι αντίστοιχο μπορεί να συμβεί και στη συγγραφή, τόνισε. Διαβάζοντας το βιβλίο του Περέκ σημείωνε στο περιθώριο, δουλεύοντας πάνω στο μυθιστόρημά του. "Ούτε ο Οβίδιος εφηύρε τίποτα", θα πει.
Με αφορμή τη συγγραφική διαδικασία έκανε μια ευρύτερη σκέψη για το πώς βιώνουμε το σήμερα. "Η τεχνολογία έχει αλλάξει τον τρόπο που τοποθετούμαστε στον κόσμο. Τα μυθιστορήματα είναι γραμμικά, το γεγονός συμβαίνει εκείνη τη στιγμή, ενώ στην τεχνολογία αυτή η γραμμικότητα απουσιάζει", υπογράμμισε εξηγώντας ότι μπορεί ο ίδιος άνθρωπος ταυτόχρονα να σκρολάρει και παράλληλα να καλεί στα social για μποϊκοτάζ.
Η συλλογικότητα ως λύση
Μια από τις ερωτήσεις που του ετέθη ήταν αυτή για την παντελή απουσία διαλόγων στο βιβλίο. Αφού έκανε με δόση χιούμορ την παραδοχή ότι θεωρεί τον εαυτό του κακό στο να γράφει με διαλόγους, έδωσε τη -μάλλον πιο πειστική- απάντηση στο ερώτημα, τόσο του βιβλίου όσο και του υπαρξιακού προβλήματων των ηρώων του. "Οι διάλογοι γνωστοποιούν τη μοναδικότητα του ήρωα, ενώ εγώ έβλεπα το ζευγάρι σαν μικρή συλλογικότητα, με την οποία ήθελα ο κόσμος να ταυτίζεται", θα εξηγήσει.
Ερωτώμενος αν θεωρεί τον εαυτό του πολιτικό συγγραφέα, θα απαντήσει καταφικά (πώς θα μπορούσε να είναι αλλιώς, άλλωστε). Έκανε αναδρομή στα υπόλοιπα βιβλία του (σ.σ. τα οποία αναμένουμε να μεταφραστούν στην ελληνική γλώσσα), εξηγώντας ότι στο πρώτο του μυθιστόρημα καταπιάστηκε με όσους πίστεψαν στο κίνημα του G8 και στην ικανότητά τους να αλλάξουν τον κόσμο. Στο δεύτερο μυθιστόρημά του, οι ήρωες προσπαθούν να σώσουν μια γειτονιά, και στο βιβλίο "Η τελειότητα" το μόνο που ζητούν είναι να ζήσουν σε ένα κανονικό διαμέρισμα.
Κατά τον ίδιο η πηγή των προβλημάτων των ηρώων του, όσο και ολόκληρης της millennials γενιάς είναι η απογοήτευση από την πολιτική ζωή. Οι ήρωές του, αυτοί οι προβολείς μιας ολόκληρης γενιάς, ματαιώθηκαν από την πολιτική, πήραν τις αποστάσεις τους και πλέον είναι μόνοι. Και αυτό, εξήγησε ο Λατρόνικο, είναι αυτό που τους κάνει ανικανοποίητους στη ζωή και όχι το διαμέρισμα ή ο τόπος που μένουν. "Μια ζωή, που η πολιτική διάσταση είναι απούσια, είναι μοναχική και ανικανοποίητη", εξήγησε, δίνοντας την δική του ερμηνεία και απαντώντας εμφατικά στο εάν είναι πολιτικός συγγραφέας.
Το μη πραγματικό ως αυθεντικό;
Η συζήτηση ήρθε και σε ένα περιεχόμενο, που αποτελεί χαρακτηριστικό του βιβλίου του. Η διάκριση μεταξύ πραγματικού και φανταστικού. "Ο κόσμος που ζούμε είναι πραγματικός εξ ορισμού", εξήγησε ο συγγραφέας. Κάνοντας μια ιστορική αναδρομή, θυμήθηκε ότι πριν περίπου μια εικοσαετία, κυρίαρχο θέμα στη δημόσια σφαίρα, λόγω της τεχνολογικής εξέλιξης ήταν "το φάντασμα της αυθεντικότητας". Μια κουβέντα, όμως, που κατά τον ίδιο δεν έχει πραγματικά ουσία, αφού ότι ζούμε, ακόμη και διαμεσολαβημένα, είναι βιωμένο ως πραγματικό από τα υποκείμενα.
Το αίσθημα, όμως, της απουσίας της αυθεντικότητας και της έλλειψης (παράλογο σε μια εποχή αφθονίας!) είναι αυτό που σπρώχνει τον κόσμο να κάνει όσα αυτός, ειρωνεύεται με τον τρόπο του στο βιβλίο. Να αγοράσουν τη βιολογική μπύρα, επειδή "διψούν" στο δίπολο φυσικού-φανταστικού να φέρουν πάση θυσία την ταμπέλα του αυθεντικού. Είναι, όμως, πραγματικά αυθεντικό;
Μια γενιά χωρίς σεξουαλική ικανοποίηση
Παρόμοια κοινωνικά μοτίβα, παραδέχθηκε, ότι συναντώνται και στη σεξουαλικότητα των millenials. "Και εδώ δεν υπάρχει η ικανοποίηση, ο ίδιος μηχανισμός λειτουργεί και εδώ", θα συμπληρώσει. Αναπτύσσοντας τη σκέψη του, ο Λατρόνικο θα εξηγήσει ότι "λόγω αφθονίας, νιώθεις ότι δεν ικανοποίησαι με αυτό που έχεις στο σεξ".
Αυτό που συνέβη, άλλωστε, και στους ήρωές του ήταν ότι παρόλο που ένιωθαν καλά μεταξύ τους, διερωτήθηκαν αν πράγματι όλα πάνε καλά, αφού οι επιλογές είναι άπειρες τριγύρω τους. "Έχουμε να κάνουμε με επέκταση των εμπορικών δυνάμεων και στις προσωπικές πτυχές στη ζωή ενός ανθρώπου", θα πει με νόημα.
Ο πολιτισμικός ιμπεριαλισμός της αγγλοσαξωνικής λογοτεχνίας
Εμβαθύνοντας σε πιο λογοτεχνικά μονοπάτια, ο Λατρόνικο κριτίκαρε τις στερεοτυπικές βλέψεις από έναν λογοτέχνη στην Ιταλία. Όπως αποκάλυψε, το ζητούμενο για ένα Ιταό συγγραφέα είναι "κάτι ιταλικό", όπως για παράδειγμα ιστορικές με μαφία, ενώ το καθολικό έχει ανατεθεί κυρίως στην αμερικανική λογοτεχνία. Επανερχόμενος, σε άλλο σημείο, στο θέμα μίλησε για ηγεμονία του αγγλοσαξονικού κόσμου τον 20 αιώνα, που αρχίζει σταδιακά να φθίνει στον 21ο. Το φως στρέφεται από τους Ντον Ντελίλο και Τζόναθαν Φράνζεν (και) σε άλλους συγγραφείς, που γίνονται ορατοί, όπως η Χαν Κανγκ, η Ανί Ενρό, η Όλγκα Τορκάτσουκ και ο Ρομπέρτο Μπολάνιο. "Σπάει η ηγεμονία της Αμερικής" τόνισε χαρακτηριστικά σε ένα ακόμη πολιτικό σχόλιο, όπου έκανε λόγο για ποσοτική, αλλά όχι ποιοτική "αποικιοκρατία" στην ετήσια εκδοτική δραστηριότητα στην Ιταλία.
Ο ίδιος δε, απαντώντας σε ερώτηση σχετικά με τους συγγραφείς που αγαπά μνημονεύει (παρά το γεγονός ότι ως μεταφραστής καταπιάνεται με την αγγλική γλώσσα) λατίνους συγγραφείς. Ο πρώτος συγγραφέας που "είχε εμμονή" μικρός ήταν ο Χόρχε Λουί Μπόρχες, ενώ στο σήμερα λατρεύει τον Ρομπέρτο Μπολάνιο (απαντηση που θα δίναν μάλλον όλοι οι millennials), την Άννα Μαρία Ορτέζε και άλλους.
Μικροί εκδοτικοί οίκοι και το παράδοξο της Ιταλίας
Ενώ στην Ελλάδα, όπως σημείωσε ο Νίκος Μπακουνάκης, "σε κάθε 3 πετσέτες στην παραλία, στη μία υπήρχε το πράσινο εξώφυλλο της Τελειτότητας", η υποδοχή του δεν ήταν αντίστοιχη στην Ιταλία. Όπως αποκάλυψε ο Λατρόνικο, όπου είχε μικρό, ανεξάρτητο εκδότη, το βιβλίο πήγε καλά. Μάλιστα, εντυπωσιακό είναι το γεγονός ότι στην χώρα μας πούλησε περισσότερα απ’ ότι στη δική του.
Και αν η υποδοχή των κριτικών δεν ήταν πάντοτε θερμή, τότε με δόσεις χιούμορ φέρνει στο μυαλό του μια φράση του Μπολάνιο, το νόημα της οποίας συνοψίζεται στο εξής "γιατί σε μένα που δεν έχω κάνει κακό ποτέ;" Και αφήνοντας το χιούμορ πίσω, θα πει (ίσως σε μια ένδειξη μη αυτοπεποίθησης) ότι κάποιοι έγραψαν ότι το βιβλίο ήταν σατυρικό και "ίσως φταίω εγώ γι’ αυτό, που δεν απέδωσα επαρκώς αυτό που ήθελα".
Το χρίσμα στη Gen Z
Πολλές φορές, κατά τη διάρκεια της κουβέντας, ο Λατρόνικο έκανε εμβόλιμα σχόλια σχετικά με τη γενοκτονία στη Γάζα ή τις εξελίξεις στη Γροιλανδία. Παραδεχόμενος ότι καταγράφεται ένα μάλλον δυστοπικό σήμερα, αναφέρθηκε στο εμβληματικό "1984" του Τζορτζ Όργουελ, που φαίνεται επίκαιρο και σήμερα για να ερμηνευτεί ο κόσμος.
Διαβάστε Επίσης
Κατά τον ίδιο, δεν υπάρχον μορφές που παρακμάζουν σήμερα, αλλά η κινητήριος δύναμη θα ήταν στο πώς αυτές θα τις επανεφεύρουμε. "Η γενιά μου τα έχει εγκαταλείψει", θα πει αντικατοπτρίζοντας την απαισιοδοξία των πρωταγωνιστών του βιβλίου, αλλά ενδεχομένως και την αναζήτηση του "εγώ", αυτού που λείπει. Και αν οι millennials κατά τον ίδιο άφησαν παρακαταθήκη μια πολιτική απογοήτευση, η Gen Z δείχνει να κάνει τα δικά της βήματα (αναφέροντας το κίνημα για τη Γάζα και τις γυναικοκτονίες), η έκβαση των οποίων αναμένεται να φανεί. "Η λογοτεχνία χρειάζεται χρόνο για να επεξεργαστεί το παρελθόν. Τα μεγάλα μυθιστορήματα για την Αντίσταση βγήκαν 6-7 χρόνια μετά το τέλος του πολέμου", θα πει για τη σύνδεση του παλιού με το νέο.
Την ασπίδα απέναντι στη νέα γενιά, όμως, θα τη δώσει και με όρους λογοτεχνίας. Όπως ανέφερε, οι έρευνες δείχνουν ότι η Gen Z διαβάζει και μάλιστα βιβλία μεγάλου όγκου (όπως δεν είναι σίγουρα "Η τελειότητα"). Και, αν πολλοί επικρίνουν το γεγονός ότι τα αναγνωστικά ενδιαφέροντα της Gen Z σχετίζονται με βιβλία που έχουν για ήρωες τέρατα και δράκους, ο Λατρόνικο θα πει: "Και η Οδύσσεια τέρατα και δράκους έχει".
Το "secreto” του επόμενου βιβλίου και η εμπειρία στην Αθήνα
Δεν θα μπορούσε να απουσιάζει η ερώτηση για το επόμενο βιβλίο του. Ο ίδιος παραδέχθηκε ότι πράγματι, δουλεύει σε κάτι καινούργιο. Όσο για το θέμα; "Secreto" θα απαντήσει, αφήνοντας μας να κάνουμε μόνο υποθέσεις.
Τέλος, όσο για την εμπειρία της επίσκεψης στην Αθήνα; Το σχόλιο είχε πολιτική χροιά συνδέοντας την με τις θεματικές των βιβλίων του. "Στην Αθήνα βιώθηκε το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον της κλιματικής αλλαγής μέσα σε 4 ημέρες" θα πει για την παραμονή του στην χώρα.
Διαβάστε Επίσης
Διαβάστε Επίσης
