Από τον βαθύ δεσμό με την κλασικότητα έως την εδραιωμένη ουμανιστική παράδοση, από την κοινή μεσογειακή ταυτότητα έως τις συγγενικές οπτικές του παρόντος, η Ελλάδα και η Ιταλία μοιράζονται μια βαθιά πολιτιστική κληρονομιά. Την κληρονομιά αυτή φιλοδοξεί να τιμήσει και να αναδείξει η πρώτη έκδοση του ΦΙΛΕ - Φεστιβάλ Ιταλικής Λογοτεχνίας στην Ελλάδα που θα πραγματοποιηθεί στο Ιταλικό Μορφωτικό Ινστιτούτο Αθηνών από την Παρασκευή 13 έως την Κυριακή 15 Φεβρουαρίου 2026. Παράλληλα, το Φεστιβάλ στοχεύει να αναδείξει την ποικιλομορφία και τον πλούτο της σύγχρονης ιταλικής λογοτεχνίας, η οποία απολαμβάνει ολοένα και αυξανόμενο ενδιαφέρον και προσοχή από το ελληνικό αναγνωστικό κοινό, χάρη και στην ώθηση που δημιούργησε η συμμετοχή της Ιταλίας, τον περασμένο Μάιο, ως τιμώμενης χώρας στη Διεθνή Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης, τη σημαντικότερη στην Ελλάδα.
Το ΦΙΛΕ προωθείται από το Ιταλικό Μορφωτικό Ινστιτούτο Αθηνών σε συνεργασία με το Ελληνικό Ίδρυμα Βιβλίου και Πολιτισμού, το Τμήμα Ιταλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, την ένωση Giri di parole, υπό την αιγίδα της Ένωσης Ιταλών Εκδοτών-ΑΙΕ, υπό την αιγίδα του ιταλικού Κέντρου για το βιβλίο και την ανάγνωση-CEPELL και με την ενεργό συμμετοχή των εκδοτικών οίκων Διόπτρα, Κέλευθος, Πατάκη και Utopia, και έχει διπλό στόχο: να αποτελέσει ένα ζωντανό αρχείο λογοτεχνικών φωνών και, ταυτόχρονα, μια χειρονομία φιλίας και διαλόγου. Το ίδιο το όνομα ΦΙΛΕ είναι το ακρωνύμιο του Φεστιβάλ Ιταλικής Λογοτεχνίας στην Ελλάδα, ενώ η λέξη ΦΙΛΕ αποκτά ένα επιπλέον νόημα, καθώς παραπέμπει στη λέξη φίλος.
Στην Αθήνα θα εκπροσωπήσουν τη σύγχρονη ιταλική λογοτεχνία, σε διαφορετικά είδη οι Niccolò Ammaniti, Pierdomenico Baccalario, Marta Barone, Matteo B. Bianchi, Donato Carrisi, Paolo Giordano, Antonella Lattanzi, Melania Mazzucco και Carlo Vecce. Τις συναντήσεις θα πλαισιώσουν συγγραφείς, μεταφραστές, δημοσιογράφοι, ακαδημαϊκοί και εκπρόσωποι του ελληνικού θεσμικού και πολιτιστικού κόσμου: οι Περικλής Δημητρολόπουλος, Δήμητρα Δότση, Νάσος Ηλιόπουλος, Μαρία Ηλιού, Ελένη Κορόβηλα, Δημήτρης Μαμαλούκας, Αμάντα Μιχαλοπούλου, Κώστας Μοστράτος και Ιωάννης Τσόλκας.
Σε πέντε ενότητες
Το ΦΙΛΕ περιλαμβάνει μια σειρά εκδηλώσεων που θα πραγματοποιηθούν από τις 13 έως τις 15 Φεβρουαρίου στους χώρους του Ιταλικού Mορφωτικού Ινστιτούτου Αθηνών. Το πρόγραμμα διαρθρώνεται σε πέντε διαφορετικές ενότητες:
- ΦΙΛΕ://συναντήσεις, ενότητα αφιερωμένη στον άμεσο διάλογο μεταξύ Ιταλών και Ελλήνων συγγραφέων που μοιράζονται έναν κοινό ορίζοντα ιστορίας, ευαισθησίας και γλώσσας,
- ΦΙΛΕ://νέες ελληνικές κυκλοφορίες, τον χώρο παρουσίασης των νέων ιταλικών εκδόσεων που μόλις κυκλοφόρησαν στην Ελλάδα,
- ΦΙΛΕ://επιστροφές, με πρωταγωνιστές ιταλικά βιβλία, κλασικά και σύγχρονα, που έχουν ήδη μεταφραστεί και εκδοθεί στην Ελλάδα, τα οποία συνεχίζουν να συνομιλούν με τους Έλληνες αναγνώστες μέσα από νέα κλειδιά ανάγνωσης,
- ΦΙΛΕ://οπτικές, ενότητα αφιερωμένη σε συναντήσεις που υπερβαίνουν τα όρια της πεζογραφίας και ανοίγονται στον διάλογο με άλλες μορφές γνώσης και φαντασίας, όπως η επιστήμη, η φιλοσοφία, ο κινηματογράφος και οι εικαστικές τέχνες και
- ΦΙΛΕ://εργαστήριο, που ανοίγει τη συμμετοχική και εργαστηριακή διάσταση του φεστιβάλ, εμπλέκοντας ενεργά το κοινό.
Συζητήσεις και ομιλίες με αφορμή τα βιβλία
Σε ένα πλαίσιο γεμάτο μεγάλους πρωταγωνιστές, το Φεστιβάλ ανοίγει με την ομιλία του Paolo Giordano και κλείνει με εκείνη του Niccolò Ammaniti, δύο μεγάλων μετρ της σύγχρονης αφήγησης. Η εναρκτήρια ομιλία του Paolo Giordano (Παρασκευή 13, ώρα 18.30), σε διάλογο με τον διευθυντή της εφημερίδας "Το Βήμα", Περικλή Δημητρολόπουλο, θα οδηγήσει το κοινό μέσα από το μυθιστόρημά του "Τασμανία" (εκδ. Πατάκη, 2025) και "Μέσα στη ρήξη" που προκαλεί την ανησυχία του παρόντος, σε έναν στοχασμό πάνω στην ευθραυστότητα της σύγχρονης εποχής και τη δυνατότητα να μην σταματήσουμε να κατανοούμε και να ελπίζουμε.
Ο Niccolò Ammaniti θα είναι πρωταγωνιστής (Κυριακή 15, ώρα 18.30, ΦΙΛΕ://νέες ελληνικές κυκλοφορίες) της συνάντησης "Μέσα και έξω από εμάς. Ο αθέατος βίος, ο οικουμενικός". Σε διάλογο με τον δημοσιογράφο Κωνσταντίνο Μοστράτο, θα μιλήσει για τη γένεση και το νόημα του μυθιστορήματός του "La vita intima" (εκδ. Einaudi, 2023, που μόλις κυκλοφόρησε στην Ελλάδα από τις εκδόσεις Utopia με τον τίτλο "Αθέατος βίος (2026), ενός έργου που μιλά για την ταυτότητα, την επιθυμία και τον έλεγχο, μετατρέποντας με εντυπωσιακή ικανότητα την εσωτερική ιστορία σε καθολική αφήγηση.
Μια αμιγώς γυναικεία συνάντηση, την οποία παρουσιάζει η μεταφράστρια λογοτεχνίας Δήμητρα Δότση, είναι εκείνη που φέρνει σε διάλογο την Ιταλίδα συγγραφέα Melania Mazzucco, σημείο αναφοράς της σύγχρονης ιταλικής λογοτεχνικής σκηνής, με τις Ελληνίδες δημιουργούς Μαρία Ηλιού και Αμάντα Μιχαλοπούλου (Σάββατο 14, ώρα 18.30, ΦΙΛΕ:// συναντήσεις).
Στο πλαίσιο της συνάντησης "Εξιστορώντας τις γυναίκες", επαναπροσδιορίζοντας τον κόσμο θα διερευνήσουν τις έννοιες του φεμινισμού σήμερα και θα χαρτογραφήσουν τη γυναικεία επιθυμία που καλεί σε μια επανεγγραφή του παρόντος μέσα από το βλέμμα και τα λόγια των γυναικών.
Την ενότητα ΦΙΛΕ:// επιστροφές εγκαινιάζει ο Pierdomenico Baccalario (Σάββατο 14, ώρα 11, Επάγγελμα: εφευρέτης περιπετειών), ο οποίος σε διάλογο με τη δημοσιογράφο Ελένη Κορόβηλα θα ρίξει φως στους μηχανισμούς εκείνου του μαγικού σύμπαντος - των βιβλίων για παιδιά - που αποτελεί την πιο ελεύθερη ψυχή της λογοτεχνίας. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η παρουσίαση της Marta Barone (Σάββατο 14, ώρα 19.30) η οποία στη συνάντηση "Δίνοντας φωνή στη Βυθισμένη Πολιτεία" (εκδ. Bompiani, 2020) θα συνομιλήσει με τον πολιτικό επιστήμονα και βουλευτή Νάσο Ηλιόπουλο για το βίαιο, αλλά και ευτυχισμένο, Τορίνο των "μολυβένιων χρόνων".
Την Κυριακή 15 εγκαινιάζεται η ενότητα ΦΙΛΕ://οπτικές: ξεκινά ο Donato Carrisi (ώρα 12.30) μαζί με τον Δημήτρη Μαμαλούκα - σημαντική φωνή της ελληνικής αστυνομικής λογοτεχνίας - στη συνάντηση "Το στίγμα του μυστηρίου: το θρίλερ από το χαρτί στην οθόνη", ένα ταξίδι στους δρόμους της φαντασίας ενός από τους πιο εκλεπτυσμένους αρχιτέκτονες του μυστηρίου, με στόχο να διερευνηθεί πώς η γραφή και ο κινηματογράφος μπορούν να εξερευνήσουν, με διαφορετικά μέσα, τις ίδιες σκοτεινές πτυχές της ανθρώπινης ψυχής. Στη συνέχεια, στις 17.30, τον λόγο παίρνουν οι καθηγητές Carlo Vecce και Ιωάννης Τσόλκας, Καθηγητής Ιστορίας της Ιταλικής Λογοτεχνίας και Ευρωπαϊκού Πολιτισμού του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, στη συνάντηση "Αφηγούμενος τη μεγαλοφυΐα. Στα ίχνη του Λεονάρντο, ανάμεσα στο δοκίμιο και το μυθιστόρημα", όπου θα αναλύσουν τους τρόπους με τους οποίους η πολυδιάστατη μορφή του Λεονάρντο ντα Βίντσι συνεχίζει να μιλάει με αμείωτη γοητεία και την ίδια ένταση σε κάθε εποχή και σε κάθε αφηγηματική μορφή.
Η πιο εξαιρετικά συμμετοχική διάσταση του Φεστιβάλ βρίσκει εκπλήρωση με το ΦΙΛΕ://εργαστήριο. Εδώ οι συγγραφείς Matteo B. Bianchi και Antonella Lattanzi θα συνομιλήσουν με θέμα "Γράφοντας για τον εαυτό μας, γράφοντας για τον άλλον: το σύνορο που μας ενώνει" (Σάββατο 14, ώρα 12.30), προκειμένου να διερευνήσουν πώς η μυθοπλασία και η βιογραφική μυθοπλασία αποτελούν, στην ουσία, διαφορετικούς τρόπους προσέγγισης του ανθρώπινου, αναζητώντας μέσα στη γλώσσα μια κοινή μορφή σωτηρίας.
Όμως όχι μόνο αυτό. Χάρη στη συμβολή τους, η ιταλική λογοτεχνία θα πρωταγωνιστήσει και τις ημέρες που προηγούνται του Φεστιβάλ με το "Από την αυτοβιογραφία στη μυθοπλασία – Εργαστήριο ανάγνωσης" (Τετάρτη 11, ώρα 18.30/ Πέμπτη 12, ώρα 18.30 / Σάββατο 14, ώρα 10.30), ένα εργαστήριο ανάγνωσης σε τρεις συναντήσεις δίωρης διάρκειας η καθεμία, αφιερωμένο σε σπουδαστές, αναγνώστες και φίλους της λογοτεχνίας, με στόχο τη διερεύνηση του ορίου ανάμεσα στη ζωή και τη φαντασία στην ιταλική πεζογραφία. Το εργαστήριο περιλαμβάνει τη συγκριτική ανάγνωση δύο μυθιστορημάτων: ενός κλασικού (Beppe Fenoglio, Una questione privata, εκδ. Garzanti 1963) και ενός σύγχρονου (Andrea Camilleri, La scomparsa di Patò, εκδ. Mondadori 2000).
