1ο Διαθεματικό Φεστιβάλ για το φύλο και τη λογοτεχνία © Μαρία Αγγελοπούλου / facebook.com/purple.medusas
Με πολύ ενδιαφέρον παρακολούθησα το πάνελ "Φεμινιστικές και queer οπτικές στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία" με τις συγγραφείς (ή συγγράφισσες;) Αλεξάνδρα Κ*, Ερωφίλη Κόκκαλη, Αμάντα Μιχαλοπούλου, Ελίζα Παναγιωτάτου και Γιώτα Τεμπρίδου σε συντονισμό της Ζωής Κόκκα στο 1ο Διαθεματικό Φεστιβάλ για το φύλο και τη λογοτεχνία, που υλοποιήθηκε από τις θηλυκότητες "Μωβ Μέδουσες" (12-13/5) στον γεμάτο Κήπο του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων στο Θησείο.
Η συνύπαρξη φεμινιστριών διαφορετικών γενιών και προσδιορισμών έφερε στο προσκήνιο τις διαφορετικές εμπειρίες, νοοτροπίες, συναισθήματα, γλώσσες που μοιράζονται (ή και όχι) διαφορετικά υποκείμενα, τα οποία παρ’ όλα αυτά ενώνει το "συλλογικό βίωμα του φόβου όταν περπατάς μόνη σου σε ένα σκοτεινό στενό" (Ελίζα Παναγιωτάτου): από το θυμό για "τα χρόνια της σιωπής" (Αμάντα Μιχαλοπούλου) και τα καταπιεσμένα βιώματα των μεγαλύτερων μέχρι τις ιδιαιτερότητες της τρανς εμπειρίας και την ακομπλεξάριστη μαχητικότητα, αλλά και τη διαρκή ετοιμότητα ως προς το ζήτημα των προνομίων που απολαμβάνουμε ορισμένες από εμάς, γεγονός που οφείλουμε "να αυτοτσεκάρουμε" με κάθε ευκαιρία (Ζωή Κόκκα).
Να επανοικειοποιηθούμε τα βιώματά μας
Το κατά πόσο –ή καλύτερα μέχρι ποιο σημείο και με ποιον τρόπο– μια ή ένας συγγραφέας δικαιούται να γράφει για βιώματα που δεν έχει ζήσει, ιδίως ως προς την οικειοποίηση της κουίρ και τρανς εμπειρίας, απασχόλησε το τραπέζι. Προκρίθηκε, τελικά, η ελευθερία της συγγραφέα, με προϋπόθεση τη συνειδητοποίηση της θέσης από την οποία μιλάει, και η ανάγκη να διαβάσουμε περισσότερα βαθιά γυναικεία βιώματα γραμμένα από γυναίκες. Να επανοικειοποιηθούμε τα βιώματά μας, δηλαδή, δεδομένου ότι οι περισσότερες έχουμε γαλουχηθεί με άνδρες συγγραφείς (είτε αυτοί είναι ο Ελύτης, ο Κάρβερ, ο Ροθ ή ο Ταχτσής, για να αναφέρουμε μόνο μερικούς από τους "δασκάλους" που ακούστηκαν).
"Η προτεραιότητα μου είναι να γράφω ενδιαφέρουσες ιστορίες, να δημιουργώ ενδιαφέροντες χαρακτήρες" είχε πει η Bernardine Evaristo στη συζήτηση της με την Αλεξάνδρα Κ* στη Στέγη Ωνάση πριν λίγο καιρό αρνουμενη να δει τα βιβλία της ως διδακτικά ή στρατευμένα, και επισημαίνοντας ότι αν ήταν άνδρας ή λευκή και έγραφε για κοινωνικά θέματα δεν θα της απέδιδαν αντίστοιχους χαρακτηρισμούς. Η εξερεύνηση της πολλαπλότητας αλλά και η δημιουργία χαρακτήρων ανεξαρτήτως των βιωμάτων της συγγραφέα είναι για την Evaristo στην καρδιά της συγγραφικής της διαδικασίας, ενώ ως προς την αληθοφάνεια χαρακτήρων που έχουν διαφορετικά βιώματα ζητάει απλά μια δεύτερη γνώμη φίλων της.
Η ένταξη κουίρ ή γυναικείων χαρακτήρων χωρίς απαραίτητα να θεματοποιούνται ("πόσες έγκυες είναι πολλές για ένα βιβλίο;" αναρωτήθηκε η Αλεξάνδρα Κ*), η αποφυγή των γενικεύσεων και της συμπερίληψης για τη συμπερίληψη και η ανοιχτότητα ως προς τη χρήση της γλώσσας (Ερωφίλη Κόκκαλη), η ανάγκη να αντεπιτεθούμε στις μεγάλες εξουσίες, στους καθηγητές μας (επ’ αυτού υπερθεμάτισε και ο καθηγητής Νεοελληνικών και Πολιτισμικών Σπουδών Δημήτρης Παπανικολάου από τη θέση του ακροατή) είναι μερικά από τα διακυβεύματα που έχουμε να αντιμετωπίσουμε ως συγγραφείς και αναγνώστριες.
Διαβάστε Επίσης
Γιατί οι μοντερνιστές δάσκαλοι μπορούσαν δηλαδή να πειραματιστούν ελεύθερα με τη φόρμα και τη γλώσσα και το να βγάλεις ένα βιβλίο με τίτλο "Διήγημας" (Τεμπρίδου), να γράψεις για μια γυναίκα που ξυπνάει ένα πρωί κι έχει μεταμορφωθεί σε άντρα (Μιχαλοπούλου) ή να βάλεις ένα @ στο βιβλίο σου (Κόκκαλη) να θεωρείται αντικείμενο συζήτησης; Ή ακόμη χειρότερα εμμονή; Η υποτιθέμενη μανία με τα έμφυλα τείνει να παρουσιάζεται ως άλλη μία "γυναικεία υστερία", την οποία καλείται να εσωτερικεύσει η νέα γενιά θηλυκοτήτων.
"Οι Ελληνίδες συγγραφείς, γυναίκες και άνδρες…"
Όπως μοιράστηκε μαζί μας η Αλεξάνδρα Κ*, αντιδρώντας στην αποκλειστικά αρσενική χρήση του όρου συγγραφέας στα πάνελ της πρόσφατης Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Θεσσαλονίκης (Ο Έλληνας συγγραφέας κ.λπ.), αποφάσισαν με τη Μιχαλοπούλου να χρησιμοποιούν τη φράση "Οι Ελληνίδες συγγραφείς, γυναίκες και άνδρες…" σε ένα από τα δείπνα, δυσκολεύοντας τους άντρες συνδαιτημόνες τους. Η γλώσσα ήταν ανέκαθεν πεδίο μάχης, διαμόρφωσης, αυτοπροσδιορισμού, αλλά και συγγραφικού πειραματισμού, και η κλασική αντίδραση "έχεις εμμονή με τα έμφυλα" που εισπράττουν συχνά όσες φέρνουν τη γυναικεία ή κουίρ εμπειρία στο προσκήνιο (Γιώτα Τεμπρίδου) κρύβει πίσω της, πέρα από την αμηχανία, και μια οργανωμένη νεοσυντηρητική προπαγάνδα, τα αποτελέσματα της οποίας βλέπουμε δυστυχώς διεθνώς με νέες καταπιεστικές νομοθεσίες. Γιατί οι μοντερνιστές δάσκαλοι μπορούσαν δηλαδή να πειραματιστούν ελεύθερα με τη φόρμα και τη γλώσσα και το να βγάλεις ένα βιβλίο με τίτλο "Διήγημας" (Τεμπρίδου), να γράψεις για μια γυναίκα που ξυπνάει ένα πρωί κι έχει μεταμορφωθεί σε άντρα (Μιχαλοπούλου) ή να βάλεις ένα @ στο βιβλίο σου (Κόκκαλη) να θεωρείται αντικείμενο συζήτησης; Ή ακόμη χειρότερα εμμονή; Η υποτιθέμενη μανία με τα έμφυλα τείνει να παρουσιάζεται ως άλλη μία "γυναικεία υστερία", την οποία καλείται να εσωτερικεύσει η νέα γενιά θηλυκοτήτων. Και όσες γνωρίζουμε τις επιπτώσεις αντίστοιχων εσωτερικεύσεων του παρελθόντος δεν θα αφήσουμε κάτι τέτοιο να συμβεί!
Ακολουθώντας την προτροπή να διαβάσουμε περισσότερη γυναικεία λογοτεχνία (χωρίς τον στιγματισμό που είχε κάποτε ο όρος!) σημειώνουμε τα πιο πρόσφατα βιβλία των ομιλητριών στο πάνελ:
Αλεξάνδρα Κ*, "Πράγματα που σκέφτεται η παρθένος Μαρία καπνίζοντας κρυφά στο μπάνιο", εκδόσεις Πατάκη
Ερωφίλη Κόκκαλη, "Λόλα Καραμπόλα", εκδόσεις Έρμα
Αμάντα Μιχαλοπούλου, "Η μεταμόρφωσή της", εκδόσεις Καστανιώτης
Ελίζα Παναγιωτάτου, "Αεροδρόμιο", εκδόσεις Αντίποδες
Γιώτα Τεμπρίδου, "Διήγημας", εκδόσεις Ακυβέρνητες Πολιτείες
Καλή ανάγνωση!
Διαβάστε Επίσης
