Γιατί απαιτούμε από τις μαύρες γυναίκες συγγραφείς να γράφουν μόνο για τον εαυτό τους;

"Γράφω για την περιπλοκότητα που σημαίνει να είσαι άνθρωπος", λέει με ευθύτητα η Μπερναντίν Εβαρίστο, όταν δέχεται άλλη μία ερώτηση του στιλ "γιατί δεν γράφεις μόνο ως μαύρη γυναίκα;". Η συγγραφέας του βραβευμένου με Booker "Κορίτσι, γυναίκα, άλλο" (εκδ. Gutenberg, μτφρ. Ρένα Χατχούτ) έχει βρεθεί στην κεντρική σκηνή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση, για να μας εισαγάγει στη σαραντάχρονη καριέρα της. Μπορεί να έχει αναμετρηθεί με μια πληθώρα από πειραματικά και κλασικά λογοτεχνικά είδη, όμως απέκτησε ουσιαστική διεθνή αναγνώριση όταν έγινε η πρώτη μαύρη γυναίκα νικήτρια του βραβείου στα 54 χρόνια ύπαρξής του. Και ακόμα κι αν όλα αυτά τα χρόνια έχει δημιουργήσει ετερόκλητους τρισδιάστατους χαρακτήρες, από ηλικιωμένους ομοφυλόφιλους άντρες έως non-binary άτομα, οι ερωτήσεις που δέχεται από το σχεδόν εξ ολοκλήρου λευκό ακροατήριό της, το απόγευμα της Δευτέρας 27/3, περιορίζονται στην πλειονότητά τους στην υποχρέωσή της να αποτελέσει μια φωνή για το "είδος" της. 

Η ικανότητα και η επιθυμία της να συμπεριλάβει στη γραφή της το προσωπικό της βίωμα έρχονται μαζί με μια απαίτηση να εξαντληθεί σ’ αυτό και μάλιστα να το κάνει με τρόπους που θα βοηθήσουν τους όμοιούς της. Δεν θα ρωτούσαμε, όμως, έναν λευκό cis άντρα συγγραφέα γιατί οι πρωταγωνιστές του τού μοιάζουν: "Εκείνος μιλά για τη νόρμα, ενώ οι μαύρες γυναίκες είναι εξειδικευμένο αντικείμενο", λέει σαρκαστικά. Πέρα από την απαξίωση του ταλέντου της να κάνει αυτό που πρέπει να κάνει κάθε καλός συγγραφέας, να μιλάει δηλαδή από διαφορετικές οπτικές, πλάθοντας έναν πλούσιο κόσμο, οι ερωτήσεις αυτές παρουσιάζουν ένα επιπλέον παράδοξο. Στην προσπάθειά τους να τονώσουν μια φωνή που δεν ακούγεται, "που λογοκρίνεται ηθικά, μιας και δεν εκδίδεται με την ίδια ευκολία", ανακυκλώνουν έναν πατριαρχικό λόγο, περιορίζοντας το ανθρώπινο βίωμα της συγγραφέα στο φύλο και τη φυλή της. 

Μα κι εμείς οι δημοσιογράφοι δεν πέφτουμε συχνά σ’ αυτή την παγίδα, αναρωτιέμαι και θυμάμαι μια συνέντευξη που μου έδωσε ο Capètte, τον οποίο γνώρισα με την ταμπέλα του "queer καλλιτέχνη". "Έχουμε απηυδήσει, γιατί είμαστε μουσικοί και θα θέλαμε να μιλήσουμε λίγο παραπάνω για τη μουσική και το έργο μας παρά για την queer ταυτότητά μας ή τη δράση μας για την υπεράσπιση των δικαιωμάτων των queer ατόμων. Θα ήθελα να αναγνωρίζεται, όπως συμβαίνει, ότι αναφέρομαι στο queer βίωμα σε κάποια κομμάτια μου και ότι προασπίζομαι τα δικαιώματα αυτών των ατόμων καθώς ανήκω σ’ αυτά. Πρέπει να απομυθοποιήσουμε τον όρο queer και να καταλάβουμε ότι σημαίνει πολλά περισσότερα πράγματα και ταυτόχρονα δεν σημαίνει τίποτα", μου είχε απαντήσει τότε, όταν τον ρώτησα πώς αισθάνεται γι’ αυτό τον τίτλο. 

Η διαθεματικότητα, άλλωστε, στο φεμινισμό ή το queerness απαιτεί ακριβώς να διευρύνουμε την οπτική μας γωνία πέραν της μιας ταυτότητας του ατόμου και να εξετάσουμε τις μεθόδους καταπίεσης από περισσότερες σκοπιές. Δεν δίνουμε φωνή πλέον σε κάτι "ξεχωριστό", αλλά σε ένα καταπιεσμένο άτομο που δεν έχει συνηθίσει να ακούγεται. Και ποιος θα ήταν ο καλύτερος τρόπος να το κάνουμε αυτό από το να το αναγνωρίσουμε στην ολότητά του και επικεντρωθούμε στην όποια καλλιτεχνική ευφυΐα του, αντί να το εγκλωβίζουμε σε νέα, πιο "hip" και "επίκαιρα" καλούπια;